Einstein Bir Kez Daha Doğrulandı: Uzay-Zaman Bükümü, Pulsarı Yuttu!

Einstein Bir Kez Daha Doğrulandı: Uzay-Zaman Bükümü, Pulsarı Yuttu!
4 dakika
30,105 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 6 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

"Einstein bir kez daha doğrulandı." başlığını atmaktan artık yorulmaya ve kendimizi tekrar ediyor gibi hissetmeye başlamış olsak da, Einstein'ın isabetli öngörüleri, hesapları, bilimi bizi şaşırtmaya devam ediyor.

Daha bu yazımızdan birkaç gün önce, Einstein'ın "ışık hem dalga, hem parçacıktır" öngörüsünün bir arada ilk defa doğrulandığını buradaki yazımızda anlatmıştık. Şimdiyse, uzay-zaman dokusunun bükülmesiyle ilgili artık klasikleşmiş öngörülerinden birisi, çok orijinal bir şekilde, bir kez daha doğrulandı: Dünya'dan 25.000 ışık yılı uzaktaki bir pulsar, uzay-zaman dokusunun bükülmesi nedeniyle gözden kayboldu! Bu, Einstein'ın Genel Görelilik Teorisi'ni yayınlamasından 100 sene sonra gelen bir diğer fiziksel ispat olarak kayıtlara geçmiş oldu.

Devasa kütleli bir yıldızın yakıtı bitince, büyük bir şiddetle patlar ve etrafa gaz ve kalıntı saçar. Süpernova neden bu patlama öylesine şiddetlidir ki, günlerce ve haftalarca yakın galaksileri parlak bir ışıkla aydınlatabilir. Fırtına sonrasında gelen sessizlik ise, yıldızdan geriye neyin kaldığını gözler önüne serer. Bu, kimi zaman aşırı yoğun bir nötron yıldızı olabileceği gibi, kimi durumda bir karadelik bile olabilir.

Reklamı Kapat

Ancak bazen, o nötron yıldızı, Dünya'nın manyetik alan kuvvetinden milyon kere milyar defa daha güçlü bir elektromanyetik alana sahip olabilir. Bu gök cisimlerine biz, "pulsar" adını veriyoruz. Yeni araştırmanın yazarlarından olan West Virginia University'den Duncan Lorimer, oldukça neşeli bir şekilde onları şöyle anlatıyor:

Pulsarlarla çalışmak müthiş keyiflidir. Çünkü yoğunluk ve düzey fizik söz konusu olduğunda pulsarlar, karadeliklere en yakın gök cisimleridir.

Karadelikler, ne yazık ki doğrudan gözleyemediğimiz nesneler. Çünkü klasik anlatımıyla, "ışık bile onların çekim kuvvetinden kaçamıyor". Işığın kaçamaması, doğrudan gözlem imkanımızı sıfıra indirmese de, epey azaltıyor. Bu sebeple karadeliğe yakın ama karadelik olmayan pulsarlar, bilim insanları için çok kıymetli araçlar. Bu kozmik mıknatıslar, kuzey ve güney kutuplarından etrafa çok güçlü radyoaktif ışınım saçarlar. Aynı zamanda çok büyük bir hızla, kendi etraflarında dönerler. Bu da, tıpkı bir deniz fenerinin ışığı gibi, astronomların kesintili bir ışık atımı görmelerine neden olur. Bu nedenle bunlara "pulsar" (atarca) adı verilir. Çoğu zaman bu atımlar oldukça periyodiktir ve gözlemesi göreli olarak kolaydır. Fakat bu araştırmanın ana kahramanı olan J1906 pulsarı, "periyodiklik" ve "düzen" konusunda tamamen sıradışı özelliklere sahipti.

Bu pulsar, çok nadiren karşılaşılan ikili sistemin bir üyesiydi. İkili sistemlerde nötron yıldızlarından birisine ya bir diğer nötron yıldızı ya da bir beyaz cüce yıldız eşlik eder. Aslında galaksimizdeki yıldızların %66 gibi yaygın bir miktarı ikili sistemler halinde bulunur. Ancak bir pulsarın ikili sistemlerde görülme olasılığı çok ama çok daha düşüktür. Çünkü pulsarı oluşturacak süpernovalar öylesine şiddetlidir ki, patlayan yıldız, sistemin ikinci üyesini müthiş bir hızla, kimi zaman saatte milyonlarca kilometreye varan hızlarla uzaya savurur. Fakat çok nadiren bazı pulsarlar, kardeşlerini yakınlarında tutarlar. Bu da, astronomlara bu çok nadir ve egzotik olayla ilgili gözlem imkanı verir.

2004 yılındaki keşfinden beri bu sistem sürekli olarak, çok güçlü gözlemevlerince araştırılmıştır. Sadece 5 yıllık bir zaman aralığında pulsarın toplamda 1 milyara yakın bir defa atım fırlattığı tespit edilmiştir. 1 milyar sayısı söylendiğinde kulağa çok büyük gelmemektedir; ancak şöyle izah edelim: 5 yılda 1 milyar defa atım göndermek demek, her saniyede 6-7 defa atım göndermek demektir! Üstelik bu ikili sistemdeki kardeş gök cisimleri birbirine çok yakındır. Yazarlardan Ingrid Stairs şöyle söylüyor:

Bu yıldızların ikisi de Güneş'ten ağırdır; ancak buna rağmen ikisi arasındaki mesafe, Dünya ile Güneş arasındaki mesafeden 100 kat daha azdır! Bu da, aşırı yüksek bir kütleçekimine neden olmakta ve sıradışı etkiler yaratmaktadır.

Bu kardeşlik öylesine güçlüdür ki, uzay-zaman dokusunda aşırı fazla bükülme meydana gelir. Tıpkı incecik ve gergin bir çarşaf üzerine ağır bir bovling topu bırakmanız gibi düşünebilirsiniz. Yörüngesi boyunca bu pulsar, her defa 1 kez bu bükülmenin içerisine düşer. Bu nedenle pulsar, hiçbir zaman geçtiği bir noktadan 2. bir defa geçemez. Her seferinde dönüş ekseni çok az da olsa sapar, çalkalanır, yalpalar. Tıpkı dönen bir top gibi... Bu yalpalamaya bilimde "geodezik devinim" adı verilir. Lorimer bunu şöyle anlatıyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bir sahildeki deniz fenerinin geriye doğru eğildiğini ve bu nedenle artık ondan ışık alamadığınızı hayal edin. Çünkü geriye yattığı için artık havaya doğru bakmaktadır. Bu da birazcık böyledir. Pulsarın yönü zaman içerisinde değişmektedir.

Sayısal konuşacak olursak, her Dünya yılında pulsarın yönelimi 2.2 derece sapmaktadır. Bunu tespit eden astronomlar, cisimlerin kütlesinden yola çıkarak pulsarın atımlarının ne zaman gözden kaybolması gerektiğini hesapladılar. Ve tam tahmin ettikleri zamanda, pulsarın atımları söndü! Amsterdam Üniversitesi'nden Joeri van Leeuwen şöyle anlatıyor:

Pulsar şu anda Dünya'daki en güçlü teleskoplar tarafından bile görünemeyecek haldedir. Böylesine genç bir pulsarın devinim nedeniyle yok oluşuna ilk defa rastlıyoruz. Neyse ki, kozmik olarak dönen bu üst kısım tekrar görüş alanımıza girecek. Ancak bu, 160 yıl kadar bir zaman alabilir!

Bu sonuçlar, Einstein'ın Genel Görelilik Teorisi'ni bir kez daha, pratik olarak doğruluyor.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 17
  • Muhteşem! 8
  • İnanılmaz 6
  • Bilim Budur! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Space | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/12/2021 15:14:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3343

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Tüy
Yok Oluş
Sürüngen
Amerika
Bebek Doğumu
Böcekler
Genler
Olasılık
Örümcek
Süpernova
Seçilim
Eşey
Kuş
Galaksi
Zehir
Önlem
Dalga
Tehlike
İmmünoloji
Acı
Sağlık Örgütü
Şüphecilik
Kök Hücre
Hücre
Grip
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et