Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Yönlü Seçilimin Matematiksel Analizi ve Sonuçları

Yönlü Seçilimin Matematiksel Analizi ve Sonuçları Philip Melling
15 dakika
6,126
  • Matematiksel Evrim
Evrim Ağacı Akademi: Matematiksel Evrim Yazı Dizisi

Bu yazı, Matematiksel Evrim yazı dizisinin 9. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Matematiksel Evrime Genel Giriş" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Daha önceki yazılarımızda seçilimin evrime nasıl etki ettiğini matematiksel olarak göstermiştik. Şimdi seçilimin özellikle tek bir tipine, yönlü seçilime odaklanalım. Çünkü aslında "yönlü seçilim" adını verdiğimiz seçilim türü, diğerlerinin de özünde yatmaktadır. Örneğin "bozucu seçilim", iki farklı yöne (ekstreme) "doğru" dengenin bozulmasıdır. Yani birbirine zıt iki yönü içerisinde barındırır. "Sabitleyici seçilim" ise, uçların elendiği ve belli bir özellik bakımından ortalamada olanların seçildiği bir seçilim türüdür. Burada da, ortalamaya "doğru" bir seçilim görülür. Evet, bunlar yönlü seçilimden farklı seçilim türleridir; ancak yönlü seçilimi tam olarak anladığımızda, diğerlerinin de nasıl evrime katkı sağladığını görebilmiş oluruz. Bu sebeple bu yazımızda yönlü seçilimi daha detaylı analiz edecek ve bunun sonuçlarına göz atacağız.

Yönlü seçilim, hatırlayabileceğiniz gibi, özellik dağılımı içerisinde belli bir ucun (ekstremin) avantajlı olmasından ötürü sürekli olarak o yöne doğru olan seçilim türüdür. Yani bir popülasyonda uzun bireylerin avantajlı olması ve geri kalan tüm bireylerin uzunlara göre çeşitli seviyelerde dezavantajlı olması, uzun vadede yönlü bir seçilimi beraberinde getirecektir. Daha uzun olanlar daha kolay hayatta kalacak ve üreyecek, kendilerinin uzun olmasını sağlayan genleri gelecek nesillere daha fazla aktaracaktır. Böylece her nesilde üretilen yavruların ortalamadaki boy uzunluğu, önceki nesillere (atalarına) göre daha fazla olacaktır. Böylece popülasyon farklılaşacak, evrim geçirecektir.

Bu Reklamı Kapat

Yönlü seçilime bir örnek olarak, atasal bir kurt popülasyonundan elde ettiğimiz torun nesillerin farklı özelliklerinin abartılı bir şekilde ortaya çıkarılmasını verebiliriz. Her Yapay Seçilim, yönlendirilmiş bir seçilim olmasından ötürü "yönlü"dür. Tazılar gibi hızlı koşabilen köpeklerin evrimi, Yapay Seçilim, yani yönlendirilmiş seçilim sayesinde mümkün olmuştur. Her nesilde en hızlı koşabilen bireyler seçilmiş ve diğer hızlı bireylerle çiftleştirilmiştir. Diğerleri ise elenmiş veya çiftleşmesi önlenmiştir. Böylece yepyeni canlılar evrimleşebilmiştir.
Yönlü seçilime bir örnek olarak, atasal bir kurt popülasyonundan elde ettiğimiz torun nesillerin farklı özelliklerinin abartılı bir şekilde ortaya çıkarılmasını verebiliriz. Her Yapay Seçilim, yönlendirilmiş bir seçilim olmasından ötürü "yönlü"dür. Tazılar gibi hızlı koşabilen köpeklerin evrimi, Yapay Seçilim, yani yönlendirilmiş seçilim sayesinde mümkün olmuştur. Her nesilde en hızlı koşabilen bireyler seçilmiş ve diğer hızlı bireylerle çiftleştirilmiştir. Diğerleri ise elenmiş veya çiftleşmesi önlenmiştir. Böylece yepyeni canlılar evrimleşebilmiştir.

Daha önceki analizimizden hatırlayabileceğiniz gibi, seçilimin etkisi altında gen frekanslarının nasıl değiştiğini ve daha önemlisi ortalama uyum başarısının nasıl farklılaştığını kolayca hesaplayabilmekteyiz. Hatta iki nesil arasında p ile q değerlerinin nasıl değiştiğini (Δp ve Δq) matematiksel olarak hesaplayabilmemiz için kullandığımız formülleri de vermiştik. Ancak bu formüllerle sadece basit analizler yapmış, böylece formülleri nasıl kullanabileceğimizi anlamayı hedeflemiştik. Fakat bu hesaplarımızın sonucunda elde ettiğimiz sayıları ve bu sayıların büyüklüklerini nasıl değerlendireceğimizden bahsetmemiştik. İşte bu makalemizin konusu büyük oranda bu değişimleri nasıl değerlendirmemiz gerektiği üzerine olacak.

Öncelikle, alel frekanslarımızın seçilime bağlı olarak değişimini hesaplamak için kullandığımız formülleri hatırlayalım:

Bu Reklamı Kapat

Δp = (p/ῶ) x [(p x ωAA) + (q x ωAB) - ῶ]

ve

Δq = (q/ῶ) x [(p x ωAB) + (q x ωBB) - ῶ]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Eğer ki bu şekilde ne anlama geldiklerini tam olarak anlayamıyorsanız, bir de şu şekilde daha açık biçimde verelim:

Görebileceğiniz gibi bu formül, yukarıdaki ilk formülümüz ile birebir aynıdır; sadece daha düzgün bir şekilde ifade edilmektedir. Ayrıca aleller için A ve B yerine 1 ve 2 kullanıldığına dikkat ediniz. Bunun haricinde hiçbir farkı yoktur.

1) Doğrusal Olmayan Yönlü Seçilim

Şimdi, yönlü seçilimin önemli özelliklerinden birisini görelim: yönlü seçilim, doğrusal biçimde değişime neden olmaz. Yani yönlü seçilimden kasıt eğer ki "Daha uzunların avantajlı olması." ise, popülasyonun boy ortalaması her nesilde eşit miktarda artmaz. Diyelim ki ortalama "t" zamanında 1 metre olsun. "5t" zamanında ise ortalama 1.5 metre olsun. Bu boy artışı, neredeyse hiçbir zaman her "t" aralığında 0.1 metre olacak şekilde meydana gelmez. Yani boy uzunluğu, 1 metreden başlayıp her "t" aralığında artarak düzenli bir şekilde değişmez. Düzenli aralıklarla değişerek 1.1 metre, 1.2 metre, 1.3 metre, 1.4 metre ve nihayetinde 1.5 metre olmaz. Bunun yerine doğrusal olmayan bir şekilde değişim gözlenir. Bunu matematiksel olarak da ispatlayabiliriz. Gelin şimdi bunu yapalım:

Diyelim ki başlangıçtaki alel frekanslarımız ve her bir genotipin uyum başarısı şöyle olsun:

p = 0.5

Bu Reklamı Kapat

q= 0.5

w11 = 1

w12 = 1

w22 = 0.99

Bu Reklamı Kapat

Görebileceğiniz gibi eşit alel frekansından başlıyoruz ve uyum başarıları arasında çok çok ufak bir fark var. Ancak evrim açısından bu farklar son derece önemlidir. Bu da, anlamamız gereken çok kritik noktalardan birisidir. Kimi zaman "Neden kaşın varlığı gibi ufacık bir eklenti hayatta kalma şansımızı etkilesin ki?" gibi sorularla karşılaşırız. Bu soru 2 temel yanılgıdan kaynaklanmaktadır: ilki, vahşi hayatta olmadığımızdan ötürü "hayatta kalma" mefhumumuzu yitirmiş olmamızdır. Bu kadar "ufak" gelen farklılıkların vahşi doğada ne kadar kritik ve vazgeçilmez olduğunu algılamakta güçlük çekeriz. Dolayısıyla ufacık bir değişim bile bir bireyin uyum başarısını 0.01 kadar olsa bile değiştirebilir. İşte burada 2. temel yanılgı devreye girmektedir: bu kadar ufak bir uyum başarısı farkının evrime neden olmayacağını düşünürüz. Bu kabul edilemez bir hatadır. Çünkü bu ufacık farklar, evrimin aslen özünde yatan ve bildiğimiz tüm türlerin var olmasını sağlayan değişimlerdir. Göreceğimiz gibi, 0.01'lik bir uyum başarısı farkı, belki daha büyük farklara göre daha yavaş bir şekilde olsa da, türü nihayetinde değiştirecektir. Hem de sandığımızdan son derece hızlı bir şekilde. 

Ayrıca yukarıda verilen popülasyonda yönlü bir seçilim baskısı olduğuna dikkatinizi çekeriz. Homozigot çekinik olan genotipin uyum başarısı diğer ikisinden daha düşük olduğu için, homozigot baskın ve heterozigot genotipler yönünde bir seçilim baskısı oluşacaktır. Böylece anlıyoruz ki, yönlü seçilimden söz edebilmek için illa sadece ekstremin (örneğin homozigot baskının) uyum başarısının yüksek olması gerekli değildir; onunla birlikte heterozigot da yüksek uyum başarısına sahip olabilir. Şimdi inceleyelim:

Bu popülasyonun ortalama uyum başarısını hesaplamakla başlayalım. Formülü hatırlayalım:

ῶ = (F11 * ω11) + (F12 * ω12) + (F22 * ω22

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Distopya Bilimkurgu Seti: Fahrenheit 451, Cesur Yeni Dünya, Biz, Kallokain, Tanrı Olmak Zor İş

Bu seti edinerek elde edeceğiniz kitaplar şunlardır:

  1. Fahrenheit 451, Ray Bradbury
  2. Cesur Yeni Dünya, Aldous Huxley
  3. Biz, Yevgeni Zamyatin
  4. Kallokain, Karin Boyle
  5. Tanrı Olmak Zor İş, Arkadi ve Boris Strugatski

Bu ürün, Evrim Ağacı okurlarına İthaki Yayınları tarafından sunulan bir fırsattır. Kitap isimlerine tıklayarak Bilimkurgu Kulübü tarafından yazılan kitap incelemelerini ve/veya tanıtımlarını okuyabilirsiniz.

Devamını Göster
₺130.00
Distopya Bilimkurgu Seti: Fahrenheit 451, Cesur Yeni Dünya, Biz, Kallokain, Tanrı Olmak Zor İş

Buradaki F değerlerinin alel frekansı değil, genotip frekansı olduğuna dikkatinizi çekeriz. Dolayısıyla en başlarda öğrendiğimiz formüllerden (p2, 2pq ve q2) genotip frekanslarını hesaplayarak formüle yerleştirmemiz gerekmektedir. Bunu yaptığımızda:

ῶ = (0.25 * 1) + (0.5 * 1) + (0.25 * 0.99) 

ῶ = 0.9975

Görebileceğiniz gibi homozigot çekinik genotipteki 0.01'lik bir uyum başarısı düşüklüğü, popülasyon ortalamasına çok daha az bir şekilde, 0.0025 bir azalma olarak yansımaktadır. Ancak bu ufacık farkın değişime neden olabileceğini göreceğiz. Şimdi Δp için verdiğimiz formülü kullanarak ilk nesli atladığımızda p'nin ne kadar değişeceğini görelim:

Δp = 0.5/0.9975 * (0.5 * 1 + 0.5 *1 - 0.9975)

Δp = 0.00125

Çok çok ufak bir alel frekansı değişimi; ancak göz ardı edilemez bir değişim. Çünkü bu, sadece 1 nesilde olan değişim. Şimdi, bu hesabı ikinci bir nesil atlayışı için yapmamız gerekiyor. Elbette yeni değerlerle... Bu ufak değişimle birlikte yeni alel frekanslarımız şöyle olacak:

p = 0.50125

q= 0.49875

w11 = 1

Bu Reklamı Kapat

w12 = 1

w22 = 0.99

p'nin artışı kadar q'nun azalması gerektiğine dikkatinizi çekmek istiyoruz. Çünkü şu anda Tek Lokus Modeli'ne uygun bir hesap yapmaktayız ve p ile q'nun toplamı daima 1 olmak zorunda.

Ayrıca uyum başarılarımızı sabit tuttuğumuza dikkatinizi çekeriz. Elbette doğada genellikle bu değerler sabit kalmaz. Neden? Çünkü yavrular ebeveynleriyle birebir aynı doğmazlar. Evrimin Çeşitlilik Mekanizmaları'nın yarattığı farklılıklar, uyum başarılarının da her nesilde değişmesine neden olur. Ayrıca çevre de sürekli olarak değişmektedir, dolayısıyla alellerle çevrenin etkileşimi değişmektedir. Zaten bu sayede çok çeşitli türler tamamen doğal süreçlerle var olabilmektedir. Fakat bu faktörleri şimdilik göz ardı edecek olursak, analizimize daha temiz bir şekilde devam edebiliriz. Aynı işlemleri tekrarladığımızda:

Bu Reklamı Kapat

ῶ = (0.2512515625 * 1) + (0.499996875 * 1) + (0.2487515625 * 0.99) 

ῶ = 0.99751248437

Hesabı yaparken yeni alel frekanslarının karesini aldığımızdan dolayı bu şekilde uzun sayılar geldiğine dikkatinizi çekeriz. Ancak daha önemlisi, ortalama uyum başarısının bir miktar artmış olmasıdır. 0.9975'ten başlamıştık (ki eğer basamak sayısını eşitleyecek olursak 0.99750000000'den başladık) ve yeni, daha büyük bir değere ulaştık. Bu aslında beklenen bir şeydir. Evrimin bir "optimizasyon yasası" olduğundan söz etmiştik. Dolayısıyla evrim, daima uyum başarısını arttırmaya yönelik işleyecektir. 

Alel değişimini hesaplayacak olursak:

Bu Reklamı Kapat

Δp = 0.50125/0.99751248437 * (0.50125 * 1 + 0.49875 *1 - 0.99751248437)

Δp = 0.00124997654

Yine p'de bir artış görüyoruz. Ama hemen dikkatimizi çeken şey, bir önceki artış miktarına göre daha düşük bir değer elde etmemiz. Yani nesiller geçtikçe p artıyor, evet, ama giderek azalan bir hızla artıyor. Her nesilde p'nin artış hızı düşüyor. Bu işlemleri tekrar ettiğimizde, p değeri giderek artacaktır, q değeri ise giderek düşecektir. Ancak hem p hem de q giderek daha yavaş bir şekilde değişecektir. Gerçekten de, hesabı bu şekilde sürdürdüğümüzde, yüzlerce nesil sonra p'nin giderek 1'e, q'nun giderek 0'a yaklaştığını görüyoruz. Örneğin, şu değerlere ulaştıktan sonra aynı hesapları tekrar edelim:

p = 0.95

Bu Reklamı Kapat

q= 0.05

w11 = 1

w12 = 1

w22 = 0.99

Bu Reklamı Kapat

Uyum başarıları halen sabit; ancak alel frekanslarından biri (p) artık popülasyonda sabitlenmeye çok yakın. Bakalım bu nesilden sonraki nesle geçerken p nasıl değişecek?

ῶ = (0.9025 * 1) + (0.095 * 1) + (0.0025 * 0.99) 

ῶ = 0.999975

Buradan da Δp hesabına geçecek olursak:

Bu Reklamı Kapat

Δp = 0.95/0.999975 * (0.95 * 1 + 0.05 *1 - 0.999975)

Δp = 0.0000238

İlk baştaki Δp değerlerimizle kıyaslayın: 0.00125 veya 0.00124997654 yanında bu sayı neredeyse bir hiç. Evet, değişim mutlaka devam ediyor; ancak önceki hızına göre çok daha düşük! 

İşte bu tür bir değişimi eğer ki grafiğe dökecek olsaydık, bize S şeklinde değişim çizgileri verirdi. Başlangıçta oldukça hızlı, sonrasında giderek yavaşlıyor... Aşağıda, bu görülüyor:

Bu Reklamı Kapat

Yukarıdaki grafikten de görülebileceği gibi, sağ tarafta farklı şiddetlerdeki seçilim baskısı ve buna bağlı olarak genotiplerin hayatta kalma başarıları gösteriliyor. Örneğin en üstte bulunan en güçlü seçilim baskısı altında, bir sonraki nesilde B1B1 genotipinin %100'ü hayatta kalırken, B1B2 genotipinin %90'ı hayatta kalıyor. B2B2'nin ise sadece %80'i... Buna bağlı olarak farklı şiddetteki seçilim baskılarını farklı renklerde gösteren soldaki grafikte, değişim hızları görülüyor. Eğer ki seçilim baskısı çok şiddetliyse, sol taraftaki koyu kırmızıyla gösterilen gibi aşırı hızlı bir değişim görülüyor ve sadece 100 nesilde bile alel frekansları devasa biçimde değişiyor. Ancak seçilim baskısı azaldıkça, her ne kadar yine S şeklinde bir grafik görsek de, alellerin sabitlenmesi çok daha uzun bir süre alıyor. İşte buna bağlı olarak farklı evrim hızlarından söz edebiliyoruz. Konuyla ilgili olarak "Türleşme - 7: Evrim Hızı Tüm Canlılarda Aynı Mıdır, Farklı Mıdır? Neden?" başlıklı makalemiz de okunabilir.

Şimdi bu çok temel bilgiler üzerine başka analizler inşa edebiliriz:

2) Uyum Başarısı Daima Artmaya Meyillidir!

Başlık oldukça açıklayıcı ve yukarıdaki matematiksel analizle oynayarak ve farklı popülasyon dinamiklerini inceleyerek bunu siz de görebilirsiniz. 

Bu grafikte görmemiz gereken ilk şey, hayatta kalma oranının homozigot çekinik için diğer genotiplerin yarısı kadar olmasıdır. Dolayısıyla A aleli için (baskın olan alel için) pozitif seçilim baskısı olduğu görülebilir. Bu da, soldaki grafikten görülebilmektedir. A alelinin frekansı S şeklinde artarken, a alelinin frekansı S'ye benzer bir şekilde azalmaktadır. Ancak ne olursa olsun, her bir basamakta ortalama uyum başarısı hesaplanacak olursa, bu uyum başarısı artacaktır. Yukarıda yaptığımız hesaba geri dönerek ῶ değerinin değişimine göz atacak olursanız, her zaman arttığını görebilirsiniz.
Bu grafikte görmemiz gereken ilk şey, hayatta kalma oranının homozigot çekinik için diğer genotiplerin yarısı kadar olmasıdır. Dolayısıyla A aleli için (baskın olan alel için) pozitif seçilim baskısı olduğu görülebilir. Bu da, soldaki grafikten görülebilmektedir. A alelinin frekansı S şeklinde artarken, a alelinin frekansı S'ye benzer bir şekilde azalmaktadır. Ancak ne olursa olsun, her bir basamakta ortalama uyum başarısı hesaplanacak olursa, bu uyum başarısı artacaktır. Yukarıda yaptığımız hesaba geri dönerek ῶ değerinin değişimine göz atacak olursanız, her zaman arttığını görebilirsiniz.
Burada ise tam tersi bir durum görülmektedir. Ancak bu defa işler birazcık daha karışıktır. Çünkü çekinik olan a alelini destekleyen bir seçilim baskısı vardır. Ancak dikkat edilmesi gerekir ki, Aa genotipinde eğer ki eşbaskınlık gibi bir durum yoksa, a alelinin bulunması hiçbir şeyi değiştirmez. Çünkü baskın olan A aleli, zaten daha başından a alelinin etkisini ortadan kaldıracaktır. Dolayısıyla a avantajlı olsa bile bu bireye yansıyamayacaktır. Bu sebeple a aleline yönelik pozitif seçilim olduğunda, yalnızca homozigot çekinik (aa) bireylerde evrimsel uyum başarısında artış görülür. Diğer iki genotipin uyum başarısı daha düşük olacaktır. Örneğin burada rastgele bir şekilde 0.4 değeri verilmiştir (başka bir değer de olabilirdi). Bu durumda yine S-benzeri bir şekilde değişim görürüz; bu hiç değişmez. Ancak S'in şekli farklılaşmıştır. Buna rağmen, ortalama uyum başarısının yine de arttığını görmekteyiz. Tek fark, a'nın çekinik olmasından ötürü ortalama uyum başarısına etkisi de birazcık daha yavaş olmasıdır. Bu sebeple popülasyonun ortalama uyum başarısının daha yavaş bir şekilde arttığını; ancak yine de daima arttığını görürüz.
Burada ise tam tersi bir durum görülmektedir. Ancak bu defa işler birazcık daha karışıktır. Çünkü çekinik olan a alelini destekleyen bir seçilim baskısı vardır. Ancak dikkat edilmesi gerekir ki, Aa genotipinde eğer ki eşbaskınlık gibi bir durum yoksa, a alelinin bulunması hiçbir şeyi değiştirmez. Çünkü baskın olan A aleli, zaten daha başından a alelinin etkisini ortadan kaldıracaktır. Dolayısıyla a avantajlı olsa bile bu bireye yansıyamayacaktır. Bu sebeple a aleline yönelik pozitif seçilim olduğunda, yalnızca homozigot çekinik (aa) bireylerde evrimsel uyum başarısında artış görülür. Diğer iki genotipin uyum başarısı daha düşük olacaktır. Örneğin burada rastgele bir şekilde 0.4 değeri verilmiştir (başka bir değer de olabilirdi). Bu durumda yine S-benzeri bir şekilde değişim görürüz; bu hiç değişmez. Ancak S'in şekli farklılaşmıştır. Buna rağmen, ortalama uyum başarısının yine de arttığını görmekteyiz. Tek fark, a'nın çekinik olmasından ötürü ortalama uyum başarısına etkisi de birazcık daha yavaş olmasıdır. Bu sebeple popülasyonun ortalama uyum başarısının daha yavaş bir şekilde arttığını; ancak yine de daima arttığını görürüz.

Bu grafikleri kullanarak yaptığımız matematiksel analiz ise bizi 3. sonucumuza götürür ki bu oldukça ilginç bir sonuçtur:

Bu Reklamı Kapat

3) Çekinik Alellerden Kurtulmak Çok Zordur!

Bu gerçeği kimi bilim insanları çekiniklerin korunması olarak da ifade ederler. Yukarıdaki grafikler üzerinde düşündüğünüzde kolayca görebileceğiniz bir gerçektir. Diyelim ki a aleli ölümcül bir alel olsun. Dolayısıyla aa bireyler öleceklerdir ve uyum başarıları 0 (sıfır) olacaktır. Akla ilk gelen, evrimsel sürecin bu aleli hızla eleyeceği ve dolayısıyla popülasyondan atacağıdır.

Ancak evrim bilinçli ya da kusursuz bir sistem değildir. Bu, özellikle çekinik aleller konusunda yüzümüze sert bir şekilde çarpmaktadır. a aleli ne kadar ölümcül olursa olsun, Aa genotipi içerisinde korunacaktır. Çünkü A aleli tarafından baskılanacak ve a aleli üzerindeki %100'lük seçilim baskısından kurtulacaktır. İşte bu sebeple birçok ölümcül hastalık, taşıyıcı adını verdiğimiz bireylerle taşınır. Bu kişilerin kendileri hasta değildir; ancak popülasyon içerisinde bu ölümcül veya uyum başarısını düşüren genleri taşırlar. Bu, çeşitliliğe bir katkı olsa da, çoğu zaman olumsuz bir durumdur. Evrimsel süreçte a aleli çok azalsa bile asla yok olmayacaktır (eğer ki heterozigot dezavantajı gibi bir durum oluşmazsa).

Bunu gerçekten doğada da görmekteyiz. Yani burada anlattığımız matematiksel analizler, test edilmemiş, teorik çalışmalar değildir. Saha çalışmalarıyla doğrulanmış, evrimsel biyolojinin öngörü gücünü ispatlayan analizlerdir. Örneğin Tribolium cinsi un böceklerinde bu durum bizzat gözlenmiştir:

Araştırılan bir Tribolium popülasyonu, tamamen heterozigotlar tarafından kurulmuştur. Bu canlıların genotiplerini yeni bir gösterim biçimiyle anlatalım: +/+ olanlar, ölümcül aleli taşımayanlardır. Bunları AA gibi düşünebilirsiniz. +/l olanlar heterozigotlardır ve çekinik olarak ölümcül aleli taşırlar. Bunları da AB gibi düşünebilirsiniz. l/l olanlar ise ölümcül aleli homozigot biçimde taşıyanlardır ki bunlar popülasyondan anında elenirler (çünkü ölürler). Bunu da BB gibi düşünebilirsiniz. Burada l harfi İngilizcede "ölümcül" anlamına gelen "lethal" sözcüğünün baş harfinden gelmektedir. Bu, yalnızca farklı bir genotip gösterim tipidir ancak çok sık kullanılır, bu yüzden öğrenmenin faydalı olacağı kanaatindeyiz.

Bu Reklamı Kapat

Grafiklerden de görülebileceği gibi, her iki alel de 0.5 frekans ile başladıktan sonra, sadece 12 nesilde müthiş hızlı bir evrimsel değişim görülmektedir. Ancak burada fark edilmesi gereken önemli nokta şudur: ölümcül olan alelin frekansı asla 0'a ulaşamamaktadır. 0.1 dolaylarında kalmaktadır ki bu aslında çok büyük bir orandır. Her 10 bireyden 1 tanesinde ölümcül bir alel bulunmaktadır. Yani bu tür popülasyonlar "saatli bomba" gibidir. İlerleyen nesillerde bu aleller rastgele bireylerde, ebeveynlerin gen durumlarına bağlı olarak ortaya çıkabilirler. İşte bu sebeple akraba evlilikleri çok tehlikelidir, çünkü yakın akrabaların her birinde bu ölümcül alelin bulunma ihtimali daha fazladır. Onların yavruları bu sebeple hem anneden, hem babadan ölümcül aleli alabilir ve alacak olursa, ölür. Ancak çevrenin değişimiyle bu ölümcül aleller de avantajlı hale geçebilirler. Çünkü bu "ölümcül" olan alleleri illa bir "hastalık" olarak görmemek gerekir. Evet, çoğu zaman bunlar "hastalıklar" olarak karşımıza çıkar, çünkü normalden aşırı sapmalara neden olurlar (bununla ilgili olarak "Hastalık Nedir? Semptomlar, Sendromlar, Bozukluklar ve Daha Fazlası..." başlıklı makalemiz okunabilir). Ancak bunun haricinde fiziksel yapının farklılaşması gibi durumlarla da kendilerini gösterebilirler. Bu durumlar, çevrenin değişimiyle avantaj sağlayabilir hale gelirler. Dolayısıyla bu "ölümcül" aleller her zaman ve her koşulda ölümcüldür diye bir genelleme yapılamaz. 

Buraya kadar öğrendiklerimizden 4 temel sonuç çıkarabiliriz:

  1. Zararlı ve baskın olan alelleri popülasyondan elemek daha kolaydır. Çünkü bunlar her zaman kendilerini ifade ederler ve fiziksel özellik olarak ortaya çıkarlar. Dolayısıyla çoğu zaman kolayca elenebilirler. Ancak çekinik zararlı alelleri elemek çok zordur, hatta çoğu durumda imkansızdır.
  2. Eğer ki Evrim Teorisi'nin matematiksel analizi doğruysa, zararlı çekinik aleller popülayonlarda çok nadir bulunmalıdır. Gerçekten de öyledir! Hangi canlıya bakarsak bakalım, zararlı çekinik alellerin neredeyse her zaman %1 veya daha altında oranlarda bulunduğunu görürüz. Yani teori, pratikle birebir örtüşmektedir. Canlılarda bulunan ve onlarla birlikte taşınan bu zararlı genlere genetik yük adı verilir.
  3. Yeni ve avantaj sağlayan mutasyonlar eğer ki heterozigot genotipte ifade edilirlerse popülasyona çok daha hızlı yayılırlar. Çünkü heterozigotlarda ifade edilebilen yeni bir mutasyon, baskın olmak zorundadır. Eğer ki baskın olmasaydı, heterozigotlarda ifade edilemezdi. Dolayısıyla saha analizlerinde heterozigot bireylere ve onların alel frekanslarına bakarak hangi mutasyonların faydalı olduğunu tespit edebiliriz.
  4. Yönlü seçilim sayesinde ortalama uyum başarısı her zaman artar. Çünkü yavaş da olsa, hızlı da olsa zararlı mutasyonlar popülasyondan her zaman elenir. Unutmayınız ki "zararlı" bir mutasyon ile %100 ölüm oranına neden olmak zorunda değildir. Zararlı olarak tanımladığımız bir mutasyonun elenme süreci içerisinde çevre değişebilir ve eskiden zararlı olan bu mutasyon, faydalı hale gelebilir. Bu sebeple zararlı mutasyonlar da evrime katkı sağlarlar. Zararlı mutasyonlara karşı verdiği mücadeleden ötürü popülasyonları "yokuş yukarı" tırmanıyor gibi düşünebiliriz. Zararlı mutasyonlara yönelik seçilim baskısı ne kadar fazlaysa, uyum başarısı da o kadar hızlı artacaktır. Uyum başarısının artışını bir önceki makalemizden okuyarak tekrar gözden geçirebilirsiniz.

Bu sonuçları tam olarak kavradıysak, bu makalemizi de burada sonlandırabiliriz. Bir sonraki makalemizde heterozigotları biraz daha yakından inceleyerek onlardan nasıl bilgiler alabileceğimizi öğreneceğiz. Ayrıca daha fazla matematiksel analiz ve formül öğreneceğiz; böylece elimizdeki popülasyonları daha da karmaşık bir şekilde inceleme yetisine sahip olacağız.

doi: 10.47023/ea.bilim.214

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • İnanılmaz 2
  • Muhteşem! 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • J. C. Herron, et al. (2013). Evolutionary Analysis. ISBN: 9780321928160.
  • D. J. Futuyma. (2009). Evolution. ISBN: 9781605351155. Yayınevi: Sinauer Associates, Incorporated.
Evrim Ağacı Akademi: Matematiksel Evrim Yazı Dizisi

Bu yazı, Matematiksel Evrim yazı dizisinin 9. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Matematiksel Evrime Genel Giriş" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/08/2022 22:44:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/214

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Sağlık Bakanlığı
Nükleer Enerji
Akciğer
Maskeler
Uzay Aracı
Bakteriler
Doktor
Samanyolu Galaksisi
Türleşme
Komplo
Ölçüm
Genetik Değişim
Gözlem
Renk
Hücreler
Uzaylı
Yumurta
Süt
Stephen Hawking
İlaç
Epidemik
Koku
Ağaç
Entropi
Zooloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.