Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Tutuklu İkilemi ve Cömertlik: Cömertliğin Evrimsel Başarısı, Matematiksel Olarak Gösterildi!

Tutuklu İkilemi ve Cömertlik: Cömertliğin Evrimsel Başarısı, Matematiksel Olarak Gösterildi!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Phys.org isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 6 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

“Tutuklu İkilemi” olarak bilinen klasik oyun teorisi analojisinin daha iyi anlaşılmasıyla, Pennsylvania Üniversitesi biyologları doğada işbirliği ve cömertliğin neden geliştiğine dair matematiksel bir açıklama getirdiler.

Çalışmaları, 1950’lerde oyun teorisi alanını ileri süren ekonomist John Nash’in ve geçen yıl Tutuklu İkilemi’nden başarıyla çıkmak için yeni birtakım stratejiler tespit eden fizikçi-matematikçi Freeman Dyson’ın ve hesaplamalı biyolog William Press’in çığır açıcı bulgularına dayanmaktadır.

Penn Üniversitesi Fen ve Edebiyat Fakültesi-Biyoloji Bölümünden doktora sonrası araştırmacı Alexander J. Stewart ve doçent doktor Joshua B. Plotkin, büyük ve evrimleşen bir oyuncu popülasyonunun defalarca oynadığı Tutuklu İkilemi’nin sonuçlarını incelediler.

Benzer bir senaryoda işbirlikçi stratejilerin başarılı olduğunu başka araştırmacılar daha önce önerdiyse de Stewart ve Plotkin, uzun vadede başarılı olan stratejilerin sadece cömert stratejiler olduğunu matematiksel olarak kanıtladılar. Bulgularını PNAS’ta yayınladılar. Plotkin konuyla ilgili şunları söyledi: 

Darwin’den beri biyologlar, doğada bu kadar bariz işbirliğinin ve hatta direkt cömertlik ve fedakârlığın olmasına hayret etmişlerdir. Oyun teorisi hakkındaki yazılı kaynaklar cömertliğin oluşma nedenlerini açıklamaya çabalamıştır. Makalemiz, niçin bu kadar çok cömertlikle karşılaştığımızın benzer bir açıklamasını sağlıyor.

Tutuklu İkilemi Nedir?

Tutuklu İkilemi, bireylerin birbiriyle işbirliği yapıp yapmamayı nasıl seçtiklerini inceleyen bir yöntemdir. Bu düşünce deneyinde, aynı çeteden iki kişinin tutuklandığı düşünülür. Bu iki kişinin birbiriyle hiçbir şekilde iletişim aracı bulunmamaktadır. Polis, ayrı hücrelerde tuttuğu ve aralarında iletişim olmayan bu iki tutukluya şu opsiyonları sunar:

  1. Eğer hem A, hem B birbirine ihanet ederse, ikisi de 10 yıl hapis yatacaktır.
  2. Eğer sadece A, B'ye ihanet eder ve suçu onun işlediğini söyler, B ise sessiz kalırsa, A tutuklusu serbest bırakılacak, B ise 20 yıl hapis yatacaktır (tam tersi de geçerlidir).
  3. Eğer hem A, hem de B sessiz kalırsa, ikisi de sadece 1 yıl hapis yatacaktır.

Bu durumda A'nın ve B nasıl davranacaktır? A, B'ye ne kadar güvenecektir? Eğer sessiz kalacak olursa ve B de sessiz kalacaksa, sorun yoktur. Ancak ola ki B suçu kendisine atacak olursa, 20 yıl yatacaktır. Öte yandan eğer hemen suçu B'ye atarsa ve B de sessiz kalmayıp, suçu A'ya atacak olursa, sırf kurtulma şansını denemek için ikisi de 10 yıl hapis yatacaktır. Nasıl bir karar verilmelidir? İşte oyun teorisi, Tutuklu İkilemi dahilinde bu soruyu inceler.

Tekrarlamalı Tutuklu İkilemi ve Cömertlik

Tekrarlamalı Tutuklu İkilemi’nde, iki oyuncu (mahkum) defalarca karşı karşıya gelirler ve rakibini yenmek için değişik stratejiler uygulayabilirler. 2012’de Press ve Dyson, oyunun bu biçimini oynamada kullanılacak bir grup stratejiyi tespit ederek, Plotkin’in sözleriyle, “oyun teorisi dünyasını sarstılar”. Bu yaklaşım kategorisine “sıfırlayıcı etken” stratejileri adını verdiler çünkü oyunculardan birinin skoru, diğerininkiyle doğrusal olarak ilişkiliydi. Özellikle de, sıfırlayıcı etken yaklaşımlarının bir alt kümesi olan ve baskıcı stratejiler olarak gördükleri stratejilere odaklandılar. Oyunculardan biri, durumdan habersiz rakibine karşı baskıcı bir strateji uygularsa rakibini daha düşük bir skor veya ödül almaya zorlayabilirdi.

Stewart ve Plotkin bu bulguyla çok ilgilendiler ve geçen yıl PNAS’ta Press ve Dyson’ın çalışması hakkında açıklayıcı bir makale yazdılar. Tutuklu İkilemi’ne farklı bir yaklaşım araştırmaya başladılar. Bire bir rekabet yerine birbirleriyle eşleşen oyuncular popülasyonu düşündüler, aynen doğadaki insan veya hayvan topluluklarında olduğu gibi. En başarılı oyuncular daha fazla “üreme” şansına sahip olacaklardı, böylece stratejilerini bir sonraki oyuncu kuşağa aktarabileceklerdi.

Penn biyologları, geniş bir evrimleşen popülasyonda baskıcı stratejilerin çok işe yaramadığını hemen gördüler çünkü baskıcı bir strateji kendisine karşı oynandığında başarılı olamıyordu. Stewart şöyle diyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Baskıcı stratejilerin olduğu gerçeği, terazinin diğer kefesinde, cömert stratejilerin de olabileceğini akla getiriyor hemen. Cömert olmanın aptalca bir şey olduğunu düşünebilirsiniz, eğer oyunda sadece iki oyuncu varsa gerçekten öyledir de, fakat birçok oyuncu varsa ve hepsi cömertçe oynuyorsa gruptaki herkes birbirinin cömertliğinden fayda sağlar.

Temelde baskıcı stratejilerin karşıtı olan cömert stratejilerde, oyuncular rakipleriyle işbirliği yapma eğilimi gösterirler fakat işbirliği yapmazlarsa uzun vadede rakiplerinden daha çok zarar görürler. “Bağışlama” bu stratejilerin belirleyici bir özelliğidir. Bir oyuncu, işbirliği yapmayan biriyle karşı karşıya geldiğinde onu biraz cezalandırabilir fakat bir süre sonra onunla tekrar işbirliği yapabilir.

Stewart, Press ve Dyson’ın tanımladığı sıfırlayıcı etken stratejileri arasından bu cömert yaklaşımların ilkini ayırt etti. Cömert stratejilerden bazılarının evrimleşen bir popülasyonda nasıl bir yol izleyeceğini simüle ettikten sonra, o ve Plotkin cömert stratejilerin Tutuklu İkilemi’nin evrimsel biçiminde başarılı olduğunu göstermekle kalmadılar, bu stratejilerin uzun vadede işbirliği yapmayanlara direnebilen tek yaklaşım olduğunu da büyük bir beceriyle matematiksel olarak kanıtladılar. Plotkin şöyle diyor:

Makalemiz, hiçbir bencil stratejinin evrimde başarılı olamayacağını göstermektedir. Evrimsel olarak güçlü olan tek strateji, cömert olanlardır.

Soyut olsa da, bu keşif doğada cömertliğin varlığını açıklamaya yardımcı oluyor, Darwin’in en güçlünün hayatta kalması ilkesine bazen karşı gibi görünen bir eğilim. Plotkin şöyle diyor:

İnsanlar cömertçe davrandıklarında bunun sanki içgüdüsel olduğunu hissederler ve gerçekte de evrim psikolojisi hakkındaki birçok yazılı kaynak insanların cömert olmaktan mutluluk duyduklarını göstermektedir.

Bu, sadece insanlar için geçerli değil. Tabii ki toplu hâlde yaşayan böcekler de bu şekilde davranır, hatta bakteri ve virüsler gen ürünleri paylaşır ve cömertlik dışında başka bir şekilde tanımlanamayacak biçimde davranır. 

Stewart ise sözlerini şöyle tamamlıyor:

Evrimde, işbirliğini teşvik eden bir popülasyon iyi durumdadır.” diyor ve ekliyor Stewart: “Uzun vadede işbirliğini devam ettirebilmek için, en iyisi cömert olmalı.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Phys.org | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2020 07:59:13 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1679

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Evrim Ağacı Duyurusu
Halk Sağlığı
Mühendislik
Epigenetik
Normal Doğum
Türleşme
Aşı
Elektrokimya
Araştırma
Parazit
Eğilim
Evrim Ağacı
İnsanın Evrimi
Süpernova
Maske
Primat
Wuhan Koronavirüsü
Yayılım
Cinsiyet
Evrimsel Süreç
Hücre
Çiftleşme
Kök Hücre
Kuyruk
Kozmoloji
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir insanın bildiğini sandığı bir şeyi öğrenmesi imkansızdır.”
Epictetus
Geri Bildirim Gönder