Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Bilgisayar Bilimi, Matematik ve Evrim: Çizge Teorisi, Doğal Seçilim Yoluyla Evrimin Başarısını Belirlememizi Sağlıyor!

Çizge Teorisi, Bir Popülasyonun Nasıl Organize Olduğunun Doğal Seçilimin Mutlak Zaferi veya Yenilgisini Garanti Ettiğini Gösteriyor!

Bilgisayar Bilimi, Matematik ve Evrim: Çizge Teorisi, Doğal Seçilim Yoluyla Evrimin Başarısını Belirlememizi Sağlıyor! Quanta Magazine
9 dakika
1,988
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 3 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Darwin'den bu yana doğal seçilim, evrim teorisinin köşe taşı konumundadır. Buna rağmen doğal seçilimin matematiksel modelleri sıklıkla, evrimi biyologların anladığından daha zor gösteren, aşılması güç bir problemle karşı karşıya kalmıştır.

Nature Communications Biology dergisinde yayınlanan yeni bir makaleye göre, Avusturya ve ABD'den bilim insanlarının oluşturduğu, multidisipliner olarak çalışan bir grup araştırmacı, çözmesi güç olan bu problemi aşmak için olası bir yol tanımladılar.

Tüm Reklamları Kapat

Buldukları cevabın hala doğada olanlarla uyumlu olup olmadığının ortaya çıkarılması gerekiyor; ama her halükarda bu cevap, biyoteknoloji araştırmacıları ve doğal seçilimi yapay koşullar geliştirmek için kullanan araştırmacılar için faydalı olabilir.

Mutasyon ve Doğal Seçilimin Matematiği

Doğal seçilim yoluyla evrimin ana öncüllerinden birisi, yararlı mutasyonlar ortaya çıktığında bu mutasyonların popülasyon içinde yayılması gerektiğidir. Ancak bu sonuç garanti değildir. Rastgele meydana gelen kazalar, hastalıklar ve diğer aksilikler, mutasyonları henüz yeni ve nadir iken yok edebilir - ve istatiksel olarak, bunun gerçekleşme olasılığı yüksektir.

Tüm Reklamları Kapat

Göç modelleri ve bir popülasyonun şeklini veya yapısını şekillendiren diğer faktörler, avantajlı mutasyonların yapı veya organizasyon içerisinde ne kadar iyi yayılacağını belirleyebilir.
Göç modelleri ve bir popülasyonun şeklini veya yapısını şekillendiren diğer faktörler, avantajlı mutasyonların yapı veya organizasyon içerisinde ne kadar iyi yayılacağını belirleyebilir.

Teorik olarak mutasyonlar, bazı durumlarda, bazı diğer durumlara göre daha kolay varlıklarını sürdürebilmelidir. Örneğin, aynı adada yaşayan kocaman bir popülasyon düşünün. Meydana gelen bir mutasyon, önemli bir avantaja sahip olmadığı takdirde, bu kalabalık popülasyon içerisinde kalıcı olarak ortadan kalkabilir. Ancak birkaç birey çiftleşmek üzere düzenli olarak kendi adalarına göç ederse, o zaman düşük miktarda bile faydalı bir mutasyonun sağlam bir temel oluşturabilmesi ve esas popülasyonda yayılabilmesi için daha iyi bir şansı olabilir. (Öte yandan, bu olmayabilir; sonuç tamamen senaryonun kesin detaylarına dayanacaktır.) Biyologlar, gen akışının nasıl sağlandığını anlamak için bu popülasyon yapılarını çalışıyorlar.

Harvard Üniversitesi'nde Evrimsel Dinamikler Programı'nın direktörü olan Martin Nowak, 2003 yılında, kanser davranışı üzerine çalışırken, popülasyon yapısının evrimsel sonuçları etkileme potansiyeli üzerine düşünmeye başladı. Şöyle diyor:

O yıllarda kanserin organizmanın istemediği bir evrimsel süreç olduğu benim için gayet netti.
Harvard Üniversitesinde Evrimsel Dinamikler Programı'nın direktörü olan Martin Nowak, kanser çalıştığı sırada, doğal seçilim üzerinde popülasyon yapısının etkileri konusuna ilgi duymaya başladı.
Harvard Üniversitesinde Evrimsel Dinamikler Programı'nın direktörü olan Martin Nowak, kanser çalıştığı sırada, doğal seçilim üzerinde popülasyon yapısının etkileri konusuna ilgi duymaya başladı.

Kötü huylu hücreler mutasyon sonucu ortaya çıktıktan sonra, bu hücreler arasındaki rekabet sonucu vücutta kontrolsüz bir biçimde en iyi şekilde yayılabilen hücreler seçiliyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kendi kendime 'Evrimden nasıl kurtulabilirsin?' diye sordum.

Nowak, mutasyonlara saldırmanın bir çözüm olabileceğini fark etti; fakat seçilime saldırmak da başka bir çözümdü.

Sorun, biyologların belirli popülasyon yapılarının doğal seçilimi nasıl etkileyebileceği hakkında henüz yerleşmiş fikirlere sahip olmamalarıydı. Daha fazla genelleştirilebilir stratejiler bulmak üzere Nowak, çizge teorisine (İng: "graph theory") yöneldi.

Çizge Teorisi, Evrimsel Biyolojide Yeni Ufuklar Açabilir!

Matematiksel çizgeler, bir dizi parça arasındaki dinamik ilişkileri temsil eden yapılardır. Tek tek parçalar yapının tepe noktalarında yer alır; her bir çift parça arasındaki çizgiler veya kenarlar (düğümler), aralarındaki ilişkiyi tanımlar.

Evrimsel çizge teorisine göre, tek tek bireyler her tepe noktasını işgal eder. Zamanla, bir birey, komşu tepe noktasındaki başka bir bireyin yerini alabilecek özdeş yavrular üretme şansına sahip olabilir; ama aynı zamanda diğer nesilden herhangi bir birey tarafından yerinin alınması riski ile karşı karşıya kalır. Bu olasılıklar yapıya ''ağırlıklar'' ve tepe noktaları arasındaki çizgilerin yönleri olarak bağlanır. Ağırlıklı bağlantıların doğru kalıpları yaşayan popülasyonlardaki davranışların yerini alabilir. Örneğin, soyların popülasyonun geri kalanından izole olmasını mümkün kılan bağlantılar göçleri temsil edebilir.

Nowak, çizgeleri kullanarak çeşitli popülasyon yapılarını matematiksel soyutlamalar şeklinde betimleyebildi. Daha sonrasında çok titiz bir şekilde, ekstra uyum yeteneğine sahip mutantların her bir senaryo ile nasıl uyuşacağını keşfetti.

Tüm Reklamları Kapat

Doğal Seçilime Çizge Teorisi Açısından Bakmak: Evrimsel çizge teorisinde, bir popülasyondaki sabit boyuttaki bireyler grafiğin tepe noktalarında yer alır ve aralarındaki bağlantıların ''ağırlıkları'' onların ilişkilerini gösterir. Çizge, teorisyenlerin popülasyon yapısı dediği şeyi temsil eder. Grafikteki değişimler popülasyonun zamanla nasıl evrimleştiğini gösterir.
Doğal Seçilime Çizge Teorisi Açısından Bakmak: Evrimsel çizge teorisinde, bir popülasyondaki sabit boyuttaki bireyler grafiğin tepe noktalarında yer alır ve aralarındaki bağlantıların ''ağırlıkları'' onların ilişkilerini gösterir. Çizge, teorisyenlerin popülasyon yapısı dediği şeyi temsil eder. Grafikteki değişimler popülasyonun zamanla nasıl evrimleştiğini gösterir.
Quanta Magazine

Bu çabalar, Nowak ve iki çalışma arkadaşının belirli popülasyon yapılarının doğal seçilimin etkilerini ne kadar çok baskılayabileceğini ve artırabileceğini gösterdikleri 2005 yılında Nature dergisinde yayınladıkları bir makale ile sonuçlandı. Örneğin, ''patlama'' ve ''yörünge'' yapılarına sahip popülasyonlarda bireyler çizgede atalarının daha önce bulundukları yerleri asla işgal edemezler. Bu yapılar, yararlı mutasyonları, herhangi bir popülasyonun yerini alma şansını reddederek evrimi uyarır.

Bununla birlikte, bunun tam tersi, daha uyumlu mutasyonların daha etkin bir şekilde yayıldığı Yıldız (İng: "Star") adında bir yapı için geçerlidir. Yıldız, doğal seçilimin etkilerini genişlettiği için, bilim insanları onu bir ''yükseltici'' olarak nitelendirdiler. Daha da iyisi, güçlü yükseltici olarak adlandırdıkları Süperyıldız, biraz bile daha uyumlu olan mutantların sonunda diğer tüm bireylerin yerini almasını garantiler. Nowak şöyle diyor:

Güçlü yükseltici müthiş bir yapıdır çünkü avantajı ne kadar küçük olursa olsun yararlı mutasyonun başarısını garanti eder. Evrime dair her şey olasılıksaldır ve biz bir şekilde olasılığı hemen hemen bir kesinliğe dönüştürüyoruz.

Popülasyon Yapıları Evrimi Nasıl Etkiler?

Uyumlu bir mutasyonun hayatta kalma ve yayılma ihtimali büyük oranda popülasyonun çizgesel yapısına bağlıdır.

Doğal Seçilimi Baskılayan Yapılar

Patlama yapısı (aşağıda) gibi yapılar bireylerin atalarının yerini almalarını ve uyumlu mutasyonların yayılmasını sınırlamalarını önler.

Tüm Reklamları Kapat

1) Son derece dağınık bir popülasyonda bir mutant ortaya çıkar. 2) Mutantın yavrusu dış kenardaki bireyin yerini alabilir ancak merkezdeki atanın yerini alamaz. 3) Zamanla, uyumlu mutantın bile rastgele yerine geçilebilir.
1) Son derece dağınık bir popülasyonda bir mutant ortaya çıkar. 2) Mutantın yavrusu dış kenardaki bireyin yerini alabilir ancak merkezdeki atanın yerini alamaz. 3) Zamanla, uyumlu mutantın bile rastgele yerine geçilebilir.

Doğal Seçilimi Artıran Yapılar

''Yükselticiler'' ve ''güçlü yükselticiler'' daha yüksek uyum yeteneğine sahip mutantın yayılma şansını artıran popülasyon yapılarıdır.

YILDIZ: YÜKSELTİCİ: 1) Mutant popülasyonun herhangi bir yerinde belirir. 2) Mutantlar popülasyon içinde iyi bir yayılma şansına sahiptir.
YILDIZ: YÜKSELTİCİ: 1) Mutant popülasyonun herhangi bir yerinde belirir. 2) Mutantlar popülasyon içinde iyi bir yayılma şansına sahiptir.
SÜPERYILDIZ: GÜÇLÜ YÜKSELTİCİ: Bu oldukça karmaşık, ilmek oluşturan yapıda, ekstra uyumlu bir mutant ortaya çıkacak olursa sonunda bütün popülasyona hakim olacaktır.
SÜPERYILDIZ: GÜÇLÜ YÜKSELTİCİ: Bu oldukça karmaşık, ilmek oluşturan yapıda, ekstra uyumlu bir mutant ortaya çıkacak olursa sonunda bütün popülasyona hakim olacaktır.

***

Ancak bu kesinlik yanıltıcıydı. Potansiyel popülasyon yapılarının çoğu teorik olarak güçlü yükseltici olma yeteneğine sahip görünmüyordu. Diğer birkaçı bu olasılığa sahip gibiydi fakat gerçek değil de daha çok yapma görünüyorlardı. Ve bu popülasyon yapıları o kadar kompleksti ki yükseltici olma durumları kanıtlanamadı. (2016'da, Oxford Üniversitesindeki bir grup araştırmacıdan Süperyıldız'ın işe yaradığına dair resmi bir kanıt geldi ve Nowak kanıtı ''yaklaşık yüz sayfa yoğun matematiksel işlemlerden oluşan'' girift bir makale olarak nitelendirdi.) Popülasyon yapısının, büyük ölçüde alışılmadık şartlar altında olanlar hariç gerçek canlılar arasında doğal seçilimi nasıl artırabildiğini görmek güçtü.

Ancak, on yıldan az bir süre önce, Nowak'ın çalışma arkadaşlarından biri olan ve Avusturya Bilim ve Teknoloji Enstitüsünde bilgisayar mühendisi olarak çalışan Krishnendu Chatterjee de bu konuya eğildi. Chatterjee ve ekibi çizge teorisini ve olasıkları içeren benzer problemleri anlamak ve geliştirmek için uzun yıllardır çalışıyorlardı. Geliştirdikleri sezgilerin ve içgörülerin bu evrim probleminde faydalı olabileceğini düşündüler.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Dâhiler Sınıfı - Muhammed Ali: Tüm Zamanların En Büyüğü

DÂHİLER SINIFI: OKUMASI KOLAY, UNUTMASI ZOR

Kimi sporcular şampiyon olur, kimileri ise efsane. Bu, önce ismini, sonra sporu ve nihayetinde Amerika’yı değiştirmiş bir adamın hikâyesi. Bu, Muhammed Ali’nin hikâyesi.

Büyük ilgi gören Dâhiler Sınıfı serisi MUHAMMED ALİ: TÜM ZAMANLARIN EN BÜYÜĞÜ ile devam ediyor.

Dâhiler Sınıfı Serisi Hakkında:

Bunlar, her biri kendi yöntemiyle; kelimeleriyle, icatlarıyla, seçimleriyle ve hatta kaderleriyle dünyayı değiştirmiş kadınların ve erkeklerin hayat hikâyeleri; şaşkınlık ve hayranlık duymanızı sağlayacak, hayal gücü ve merak duygunuzu harekete geçirecek büyüleyici hikâyeler. Dâhiler Sınıfı serisi bu özel insanları çocuklarla (9 yaş ve üstü) tanıştırmak üzere tasarlandı. İlk olarak yayımlandığı İtalya’da büyük övgü toplayan ve ardından pek çok dile çevrilen Dâhiler Sınıfı, minik ebadı, renkli illüstrasyonları, bilgiyi heyecan ve macerayla birleştiren anlatımıyla çocukların kolay okuyacağı, zor unutacağı, onlara öğrendiklerinden daha da fazlasını merak ettirecek bir seri.

Devamını Göster
₺69.00
Dâhiler Sınıfı - Muhammed Ali: Tüm Zamanların En Büyüğü

Chatterjee ve iki öğrencisi Andreas Pavlogiannis (şu an Lozan Federal Politeknik Okulunda) ve Josef Tkadlec'in yaptıkları çalışmalardan öğrendiklerine göre, yükseltici oluşturmanın kilit noktası çizgelerdeki bağlantıların ağırlıklarıydı. Tüm potansiyel güçlü yükselticilerin merkez ve halka gibi belirli ortak özelliklere sahip olacağını fark ettiler. Daha sonra doğru ağırlıkları ilgili bağlantılara tanımlayarak basit popülasyon yapılarında dahi güçlü yükselticiler yaratılabileceğini gösterdiler. Nowak şöyle diyor:

Ağırlıklar ayarlandığında neredeyse tüm popülasyon yapılarının güçlü yükseltici olabileceğini göstermek büyük bir sürpriz oldu.
Avusturya Bilim ve Teknoloji Enstitüsünde bilgisayar mühendisi olan Krishnendu Chatterjee (merkezde) ve öğrencileri Andreas Pavlogiannis (sağda) ve Josef Tkadlec, doğal seçilimi artıran popülasyon yapılarını etkili bir biçimde oluşturmanın yolunu geliştirdi.
Avusturya Bilim ve Teknoloji Enstitüsünde bilgisayar mühendisi olan Krishnendu Chatterjee (merkezde) ve öğrencileri Andreas Pavlogiannis (sağda) ve Josef Tkadlec, doğal seçilimi artıran popülasyon yapılarını etkili bir biçimde oluşturmanın yolunu geliştirdi.

Tüm yazılanlar dikkate alındığında, yakın zamandaki makaleler, popülasyon yapısının evrimin anlamlı bir gücü olduğunu göstermektedir. Karşılıklı ilişkilerinin detayları ne olursa olsun, ''patlama'' davranışı gösteren herhangi bir popülasyon evrimsel olarak çıkmaza girecek ve popülasyon içinde ortaya çıkan yararlı mutasyonlar asla başarılı olamayacaktır. Diğer popülasyon yapıları otomatik olarak doğal seçilimi artırmayabilir ama birçoğu en azından yararlı mutasyonları artırarak evrime yardımcı olma potansiyeline sahiptir.

Bilim insanlarının bulguları bazı önemli uyarıları beraberinde getirmektedir. Bunlardan biri, yapılan bu çalışmalardaki popülasyon modellerinin yalnızca eşeysiz üreyen bakteri ve diğer mikroorganizmalara uygulanabilir olmasıdır. Nowak ve Chatterjee'nin belirttiğine göre, eşeyli üremede gerçekleşen geniş çaplı gen değişimi büyük oranda modelleri karmaşıklaştırıyor ve bu zorluğu henüz ciddi olarak kimse üstlenmiş değil. Ayrıca, modellenen popülasyonların büyümesine veya küçülmesine izin vermenin ortaya çıkardığı sonuçlar da saptanmalıdır. Nowak şöyle diyor:

Diğer bir mesele de, güçlü yükselticilerin faydalı mutasyonların durmaksızın popülasyon içinde yayılacağını garanti etmesine rağmen, bunun hızlı bir şekilde gerçekleşeceğini garanti etmemesidir.

Bazı popülasyonların doğal seçilimin daha az kesin fakat daha hızlı yapılardan fayda sağlaması da kesinlikle mümkündür.

Yeni Zelanda'daki Wellington Victoria Üniversitesi'nden Doç. Dr. Marcus Frean, bunun göz önüne alınması gereken önemli bir mesele olduğu konusunda hemfikir. Frean ve çalışma arkadaşlarının 2013'te sundukları çalışmalarına göre, doğal seçilimi artıran popülasyon yapılarında bile aslında evrim oranı yavaşlayabilir. Bir mutasyonun popülasyona hakim olma kesinliği ve bunun gerçekleşme hızı genelde birbirine zıttır. Frean, e-posta aracılığı ile yaptığı açıklamada şöyle diyor:

Aslında önemsediğimiz şey -evrim oranı- ikisini de içeriyor.

Bununla beraber, Nowak, Chatterjee ve çalışma arkadaşları, makalelerinde güçlü yükseltici oluşturmak için geliştirdikleri algoritmanın, istenen mutantların ortaya çıkmasını teşvik etmek veya daha hızlı büyüyen hücre soylarını test etmek isteyen, hücre kültürü çalışan araştırmacılar için hala yararlı olabileceğini öne sürüyorlar. Mikroakışkan büyüme gösteren sistemler, hücrelerin nasıl kaynaşıp göç ettiği kontrol edilerek istenen herhangi bir popülasyon yapısını üretmek üzere ayarlanabilir.

Yaptıkları çalışmanın daha da ilgi çekici olan uygulaması, bu güçlü yükselticilerin doğada halihazırda nerelerde bulunduğunu tespit etmek olabilir. Nowak ve arkadaşları, immünologların vücudun enfeksiyonlara karşı savaşmasını hızlandırabilecek, dalak ve lenf düğümlerindeki bağışıklık hücrelerinin bahsedilen yapısal özellikleri taşıyıp taşımadığını inceleyebileceklerini ileri sürüyor. Eğer bu yapılırsa, doğal seçilimin bazen yaşamın zorluklarına iyi bir çözüm olduğu kanıtlanabilir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
12
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 4
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Tebrikler! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Quanta Magazine | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/02/2023 17:01:28 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8038

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Bilgi
Gezegen
Sağlık Bilimleri
Kuyruk
Toprak
Antibiyotik
Teyit
Algoritma
İklim Değişimi
Balina
Bilinç
Analiz
Deri
Diyabet
Coğrafya
Bilimkurgu
Antikor
Bağırsak
Hidrotermal Baca
Maske
Zehirli Mantar
Kuş
Kadın Doğum
Bakteri
Uyku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
J. Rennie, et al. Bilgisayar Bilimi, Matematik ve Evrim: Çizge Teorisi, Doğal Seçilim Yoluyla Evrimin Başarısını Belirlememizi Sağlıyor!. (13 Kasım 2019). Alındığı Tarih: 5 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8038
Rennie, J., Cangüzel, S., Bakırcı, Ç. M. (2019, November 13). Bilgisayar Bilimi, Matematik ve Evrim: Çizge Teorisi, Doğal Seçilim Yoluyla Evrimin Başarısını Belirlememizi Sağlıyor!. Evrim Ağacı. Retrieved February 05, 2023. from https://evrimagaci.org/s/8038
J. Rennie, et al. “Bilgisayar Bilimi, Matematik ve Evrim: Çizge Teorisi, Doğal Seçilim Yoluyla Evrimin Başarısını Belirlememizi Sağlıyor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Selen Cangüzel, Evrim Ağacı, 13 Nov. 2019, https://evrimagaci.org/s/8038.
Rennie, John. Cangüzel, Selen. Bakırcı, Çağrı Mert. “Bilgisayar Bilimi, Matematik ve Evrim: Çizge Teorisi, Doğal Seçilim Yoluyla Evrimin Başarısını Belirlememizi Sağlıyor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Selen Cangüzel. Evrim Ağacı, November 13, 2019. https://evrimagaci.org/s/8038.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.