Reklam
Reklam

Yılbaşının Sembollerinin Bilimi: Çam ve Köknar Ağaçları, Noel Baba, Tarçın, Kestane Kokusu ve Havai Fişekler!

Yılbaşında Halka Açık Bilim Dersleri Verilse Hoş Olmaz mıydı?

Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Çamların neden yeni yıl ve Noel ağacı olarak kullanıldığını hiç düşündünüz mü? Birçokları bunu da "Hristiyanlara özenme" olarak lanse etmeye çalışsa da, çam ağaçlarının tarihi Hristiyanlık'ın icadından çok daha önceye uzanmaktadır.

Hristiyanlık'ın Noel Bayramı'nın da kökensel temeli olan ve paganlar tarafından kutlanan "kış gündönümü", yani kışın ilk günü... Paganlar bu tarihlerde evlerini çam ağacı dallarıyla süsler veya ufak çam ağaçlarını evlerine getirirlerdi. Bunun tek amacı, zorlu kış gelirken, kış boyunca da diri kalabilen çam ağaçlarının "baharı hatırlatması" idi.

Sadece paganlar da değil... Antik Romalılar, Satürnalya isimli Tanrı Satürn'ün şerefine düzenlenen ve 17 Aralık'ta kutlanan festivallerinde köknar ağaçlarını bolca kullanmışlardır. Satürnalya, Noel Bayramı'nın doğrudan atası olarak görülmektedir. Gelenekler, neredeyse birebir aktarılmış ve dinler tarafından benimsenmişlerdir. O gün bugündür de bu gelenekleri tekelleştirme çabası sürmektedir.

İlginçtir; aslında çam veya köknar ağacı kullanma mantığı da ağacın eve getirilip orta yere dikilmesi şeklinde başlamamıştır. Her fikir, düşünce, gelenek, şahsi inanç gibi kültürel bir evrimin ürünü olarak doğmuş, kültürel evrimden geçerek farklılaşmıştır.

Örneğin günümüzden 1000 yıl kadar önce Kuzey Avrupa'da başlayan Satürnalya-Noel ara geçiş türü kutlamalarında, köknar ağaçları tavandan aşağı doğru, adeta bir avize gibi asılmıştır. Sonradan bu ağaçlar evin bir köşesine yerleştirilmeye başlanmıştır. Ağacı süsleyip, altına hediyeler bırakma geleneği ise Noel Baba'nın icadı ve yaygınlaşmasıyla evrimleşmiştir.

Günümüzde aileler kendi inanç ve düşüncelerine göre daha orijinal fikirler de geliştirebilmektedirler. Kitaplardan çam ağacı, seküler ailelerin en sık başvurduğu tercihler arasında görülmektedir. Bunun haricinde, gerçek bir ağaca yatıracak parası olmayan veya buna para harcamak istemeyen insanlar, yapma ağaçlar kullanmaktadırlar. Antik zamanlarda da ağaç bulamayan insanların tahtaları bir ağaç figürü oluşturacak şekilde dizdikleri, kağıttan, elmalardan ve mumlardan oluşan ağaçlar inşa ettikleri bilinmektedir. 

Noel Baba

Noel Baba figürünün kökenleri, farklı kültürlerde farklı kişilere gitmektedir. Örneğin Almanya'daki "Santa Klaus" (Noel Baba) figürü Christkind olarak bilinir ve "İsa'nın Çocuğu" olarak bilinen bir fabl hikayesinden gelir. Bunun kökenlerinin ise Germen mitolojisindeki Tanrı Wodan'dan esinlendiği düşünülmektedir. Bu Tanrı, paganların kış ortasında kutladıkları Yule isimli bir bayramla da ilişkili olduğu, dolayısıyla Noel Baba'nın bir pagan figürü olduğu ileri sürülmektedir. Ancak Noel Baba'nın en meşhur kökeni, 4. yüzyılda Antalya’nın Demre ilçesinde yaşamış Saint Nicholas (Aziz Nikola) isimli bir piskoposa dayanmaktadır. 

Her yılbaşında tartışılan bir konu olarak "Noel Baba, Türkiye'nin veya Türklerin geleneklerinde var mıdır?" sorusunun cevabı, hiçbir tartışmaya yer bırakmaksızın "Evet."tir. Tarihten birazcık anlayan birisi, Orta Asya Türkleri’nin (özellikle Kırgızlar ve Özbekler’in) geleneklerinde bulunan, cömertliği ve özellikle çocuklara verdiği hediyeleriyle bilinen “Ayaz Ata” (Ayaz Baba) isimli hayali figürden haberdar olacaktır. 

Her kültür, kendi gelişimi içerisinde bu şekilde cömert ve hediye-verici figürler yaratmıştır. Bu figürler kimi zaman din ve Tanrılar ile ilgili olsa da, kimi zaman sadece insanın olumlu taraflarının bir yansıması olarak kültürde kendine yer bulmuştur. Hristiyan ülkelerde Noel Baba, İsa'nın doğumu olarak kutlanan Noel Bayramı ile ilişkilendirilmişken, diğer ülkelerde bu figür yeni yılın gelişiyle ilişkilendirilmiştir. 

Dolayısıyla Noel Baba figürünün doğrudan Hristiyanlık ile ilgili olduğu iddiası tamamen hatalıdır.

Havai fişeklere renklerini veren başlıca kimyasalları gösteren hoş bir görsel...
Havai fişeklere renklerini veren başlıca kimyasalları gösteren hoş bir görsel...
Cormelius

Yılbaşı Kokularının Kimyası...

Yılbaşı, ya da "yeni yıl kutlamaları", birçokları için "güzel kokular" ile de eş anlamlıdır; çünkü bu geleneğin içerisinde güzel kokular saçan birçok unsur vardır: salep, çam ağacı, fırında kestane gibi...

Elbette, tüm bu kokuların kimyasal bir de temeli vardır. Bunların bir kısmı çok az sayıda bileşenden ve hatta kimi zaman tek bir bileşenden oluşan kokular olsa da, yılbaşıyla ilişkilendirdiğimiz kokuların önemli bir çoğunluğu yapısında birden fazla bileşen bulunduran kokulardır.

Bu görselde, onlardan 3 tanesine yer vermeye çalıştık.

Bu görseli hazırlayan Bilime Dair Her Şey ekibine teşekkür ederiz.
Bu görseli hazırlayan Bilime Dair Her Şey ekibine teşekkür ederiz.

Dolayısıyla ufak tefek detaylara takılarak, insanları kendi kalıplarımıza uydurmaya çalışarak tektipleştirmenin ve insanları bir araya getirip, huzur, mutluluk, birliktelik verecek günlerin altını oymanın hiçbir anlamı yok. Hiç kimse, hiçbir "özel günü" kutlamak zorunda değil; ancak başkaları kutluyor diye bu tercihi terörize etmek de kimsenin haddine olmamalı.

Kraliyet Enstitüsü Noel Dersleri

Dünya'nın Güneş etrafında rastgele seçilmiş bir noktadan, aynı noktaya 1 tam turdan sonra geri dönmesini "yeni yıl" olarak kutlamayı, halk için işlevsel ve zihin açıcı bir hâle dönüştürmek de mümkün.

Kraliyet Enstitüsü Noel Dersleri, Londra'da bulunan Kraliyet Enstitüsü'nde halka açık olarak tek bir konu hakkında verilen bilim dersleridir. 1825 yılından bu yana, sadece 1939-42 yılları arasında 2. Dünya Savaşı nedeniyle duraklaması haricinde, istisnasız olarak her sene düzenlenmiştir. Dersler sırasında halka modern bilimin bulguları, onların anlayabileceği şekilde anlatılır. Özellikle bilgilendirici ve eğlenceli olması hedeflenir. 

Bu dersler, 1825 yılında büyük fizikçi Michael Faraday tarafından başlatılmıştır. Her sene Noel Günü düzenlenen dersler, bilimsel eğitimin gençler arasında pek de popüler olmadığı bir dönemde başlamıştır ve nesiller boyu gençlerin bilime ilgi duymasını sağlamıştır. Faraday ömrü boyunca 19 ders vermiştir ve çizimde onun verdiği derslerden biri gösterilmektedir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/11/2019 01:53:03 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4856

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Reklam
Reklam
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Her ne kadar doğanın bir türü yaratabilmesi için binlerce veya milyonlarca yıl gerekse de, insanın o türü yok etmesi için birkaç düzine yıl yeterlidir.”
Victor Scheffer
Geri Bildirim Gönder