Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

2003 tarihli bir araştırmanın Florida’daki eğlence parklarının ziyaretçileri üzerinde yaptığı geniş katılımlı sonuçlarına göre bu yüzyılın çok renkli kozmetik dünyasının sunduğu rengarenk çeşitliliklere rağmen halen kadın ve erkeklerin ortalama saç uzunlukları arasında derin farklar ve gözle görülür, bilinçli bir sosyal yönelim şeması var. Erkek ortalama 12,7 santimetre daha kısa saçlara sahip. Bu fark 1972 tarihli eşmetotlu bir araştırmanın sonuçlarıyla oldukça benzer.

Aslında Antik Çağ boyunca hemen hemen bütün kültürlerde hem kadın hem erkek için uzun saç şıklık, özgürlük ve zenginlik olarak kabul edildi. Eski Yunan’dan Çin’e kadar hepsinde aynı. Hatta bozkır kültürleri, Japonya, Mora, Kuzey Avrupa gibi bölgelerde kısa saç kölelere has bir özellikti ve saçını kesmek bir insana yapılabilecek en ciddi hakaretlerden biriydi. Yunan tanrı ve tanrıçalarının hemen hepsi uzun saçlı tasvir edilmişti, mitolojik kahramanların tümü uzun saçlıydılar. Filozoflar, şairler, yüksek statülü tüm meslek erbapları, din adamları, krallar, kraliçeler daima uzun saçlıdır.

Medeni dünyanın kısa saçla kitlesel olarak tanışması Roma kültürüyle oldu. Geleneksel anlatıya göre Romalı tarih yazarı Yaşlı Plinius bunun başlangıcı olarak MÖ 299’da Sicilya’dan gelen berberlerin halk arasında kısa saç akımını yaygınlaştırmasını işaret ediyor ama kültür tarihçilerine göre Roma’dan önce Etrüsklerde de kısa saçlı tasvir edilmiş halk çizimleri var ve Plinius’un anlattığı başlangıç hikayesi tam doğru olmayabilir. Meşhur Roma tarihçisi Edward Gibbon’a göre kısa saç Romalılarca tam olarak benimsenmemiş bir Etrüsk kalıntısı olmalı çünkü erkeklerde kısmen yaşayan kısa saç kültürü Romalı kadınlarda hiç yok ve yukarıda bahsettiklerimize benzer bir aşağılama anlamı içeriyor. Romalıların Etrüsklerden birçok kültürel mirası yaşattıkları ve Etrüsklerin kendilerine has özellikleri olan, Latin zihinlerde üst-kültür konumuna erişmiş bir dizi kültürel özellikleri olduğu düşünülürse bu çok mantıklı.

Elbette bazı istisnai durumlar yok değil, mesela Firavun döneminde Mısır'da saçları kökünden kesip peruk takmak gibi bir âdet var ve saç resmen pis bir vücut parçası olarak görülüyor. Başka yerlere nispet yaparcasına bu kez, saç kesmemekle kölelik arasında kültürel ilişki izlenir. Buna benzer yerel bazı alışkanlıkları, genellemenin dışında tutabiliriz. Bunların zeminindeki somut nedenleri bulmak pek çok kez zorken özellikle Mısır ve Ekvator çevresi Afrika kültürlerinde bariz bir paraziter hastalık riskinin bu istisnai saçsızlık meyline sebep olduğu düşünülüyor.

Ahameniş Hanedanı'nın büyük imparatorlarından Cyrus ve mahiyetindeki erkekleri gösteren ve bir kabartmadan çalışılmış çizim. Uzun saç, kıyafet ve takıların antik dünyada sosyal olarak ne kadar belirleyici olduğunun birinci elden ifadesi.
Ahameniş Hanedanı'nın büyük imparatorlarından Cyrus ve mahiyetindeki erkekleri gösteren ve bir kabartmadan çalışılmış çizim. Uzun saç, kıyafet ve takıların antik dünyada sosyal olarak ne kadar belirleyici olduğunun birinci elden ifadesi.
Clipart.com

Roma’nın tanıştırdığı erkekte kısa saç kültürü Akdeniz çevresinde yavaşça yayıldı, özellikle alt sosyal sınıflarda benimsendi. Hristiyanlığın da eşzamanlı olarak alt toplum kademelerinde yaygınlaşmasından ve sonuçta siyasi gücü elinde toplamasından sonra adı konmamış bir Hristiyanlık sembolü haline geldi. Kısa saç hızla Hristiyanlığa meyleden, mülksüz, mütevazı, kalabalık halk tabakasının saç modeli oldu. Katolik kilisesinin kısa saçı savunan bazı resmî deklarasyonları bile mevcuttur. Böylece Roma kilisesinin etki alanında kalan yerleşimlerde eski asaletin mirası olarak uzun saç ve yeni ruhban düzeninin sembolü olarak kısa saç, çatışan iki kültürel değer olarak yarışmaya girdiler. Kadınlarda hiçbir zaman kısa saç söz konusu olmadı ama kilise kadınların saçlarının herkesin görebileceği yerlerde açık olmaması gerektiği inancını Orta Çağ boyunca yaygınlaştırdı.

Doğu Hristiyanlığı hiçbir zaman kısa saçı benimsemedi. İslam’da da uzun saç yaygındı ve hatta bir görüşe göre sünnet kabul edildi (Dinî yaklaşımın yanında Bedevilerdeki görece daha kısa saç kültürü Arap toplumunun kısa saçı bir geri kalmışlıkla ilişkilendirmesine sebep olmuş olabilir.). Asya’da ise her yerde uzun saç yaygın. Çin’de ergenliğe girmiş çocukların saçını kesmek neredeyse modern zamanlara kadar cezaya tabiydi.

Tüm Doğu kültürleri içinde en büyük karmaşayı yaratan Siddharta Gotama’nın, yaygın bilinen adıyla Buda’nın müritleri ve kıta boyunca yaydıkları öğretiler oldu. Bizzat Gotama’nın uzun saçlı ve son derece gösterişli temsil edildiği çeşitli görsel unsurlara rağmen halefleri Bodhisattvalar, saçın gösterişli bir vücut parçası olarak egoyu, kibri ve kötücül düşünceleri desteklediği savını oluşturdular. Nitekim yüz milyonlarca nüfusun Sanayi Devrimi’ne kadar açıkça maruz kalmadığı kısa saç kültürüne paralel ve derin bir saç kazıma ritüeli Asya boyunca çeşitli toplumsal kademelerde gelişti. Orta Çağ Asyası'nda kellik bir bakıma münzevi bir hayat tercihinin ve dinselliğinin sembolüdür. Bunun yanında neredeyse istisnasız olarak (ki bu “neredeyse” kelimesinin isnadının epeyce çoğunu Japon kültünde samuray liderlerinin bazılarının saç kazıtmayı tercih etmesi oluşturur) siyasal iştah ve karizma kaygısı güden tüm Asya liderleri uzun saçlılığı tercih eder ve Budist sadeliğe lafta kalacak bir saygının ardında küçümseme imasını belli ederler (Yine de Budizm'in çok temel değerlerle iç içe olduğu Hindiçin’de dahi kadınlar tarih boyunca asla kısa saçla veya saç kazıtmayla ilişkilendirilmedi.).

Yaklaşık iki bin yıllık bir Buda tasviri. Tipik bir Hint soylusuna yaraşacak şekilde Buda birçokları tarafından uzun saçlı resmedilir. Üstelik seçtiği hayatın dünyevi zevklerden ve estetik arayıştan ne kadar uzak olduğu ona giydirilen sade kıyafetlerle çokça vurgulanmasına rağmen.
Yaklaşık iki bin yıllık bir Buda tasviri. Tipik bir Hint soylusuna yaraşacak şekilde Buda birçokları tarafından uzun saçlı resmedilir. Üstelik seçtiği hayatın dünyevi zevklerden ve estetik arayıştan ne kadar uzak olduğu ona giydirilen sade kıyafetlerle çokça vurgulanmasına rağmen.
Wikipedia

Klasik Avrupa tarihinde kilisenin etkilerine rağmen kısa ve uzun erkek saçı alışkanlığı yan yana yaşamaya devam etti. Şövalyelerin uzun saçlı olması ve yaverlerinin mutlaka onlardan daha kısa saçlı olmaları kesin gerekli görülen bir saygı unsuruydu örneğin. Kraliyet ailelerinin çoğunda saç kesme kültürü yoktu (Özellikle kilise desteğine politik olarak ihtiyaç duyan krallar, örneğin İngiliz kralı II. Aethelred, saçlarını taht oyunları kapsamında ruhbanın desteğine ihtiyaç duyduğu bir dönemde kesmek durumunda kaldı.). Katolik kilisesi ile ilişkisi olanlar, tüccarlar, zanaatkârlar, doğrudan kiliseye bağımlı bir ekonomik hayatı olan köylü ve serf sınıfı saçlarını kısa bırakırdı.

1640-1650 İngiliz İç Savaşı’nı kilise yanlısı dindarların kazanmasından sonra kısa saç taraftarı dinî görüş güç kazandı ve “uzun saçlı (kilise görüşlerini az önemseyen) erkeklerin askerlik görevini iyi yapamayacağı” görüşü orduda kabul görür oldu. Ordudaki askerlerin saç ve sakallarının tıraş edilme âdeti İngiliz ordusundan çıkıp önce Amerika’ya, sonra Prusya’ya, sonra da bu ana askerî ekollerden dünyanın her yerindeki ordulara yayıldı (Osmanlıların askerî giyim reformu da Prusya etkisindedir.). Dolayısıyla askerlik yapan "maço" erkeğin sembolü kısa saç, üniforma ve tıraşlı yüz olarak görülmeye başladı. Uzun saçlı, sakallı ve salaş giyimli erkekler ancak askerlik mesleğinden ve erkeksi beden gücünden uzak mesleklerle uğraşanlar, mesela akademisyenler, müzisyenler, şairler gibi sosyoekonomik statüsü düşük erkekler olarak görülmeye başladı. Okuryazar çevrelerde uzun saçlı erkek ikonik olarak barbar kültürlerle özdeşleştirildi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Her yerde bu geçiş süreci o kadar kolay olmadı. Batı ve Kuzey Avrupa’nın ara tonlarını ağır ağır yaşadığı çalkantılı geçiş dönemi başka coğrafyalarda pek yaşanmamıştı. İspanyol ordusunda kısa saçlılık âdeti Franco rejimine dek benimsenemedi. Japonya’da ancak Meiji reformlarıyla ve oldukça sancılı bir şekilde kısa saç kabul edilmek zorunda kalındı. Çin’de 1960'larda bile erkeklerin uzun saçlı olmasını yasaklayan yasalara ihtiyaç duyuluyordu. İran’da sanayileşme dönemine dek uzun saç âdeti devam etti ve özellikle Şii dinî görevli tabakası saç kesmeyi alelen reddetti. Etnik Amerikan yerlileri bugün bile saçlarını kesmeyi onursuzluk ve dejenerasyon olarak görürler. Afrika’daki “dreadlock” rasta kültürü halen yaygındır ve uzun saç bırakıp örgülerle bağlamak ritüel düzeyinde değeri olan bir kültür parçasıdır.

Kısa saçlılık ve erkeksi görüntü algısı arasındaki köprüyü tamamlayan son taşı Birinci Dünya Savaşı koydu. O güne dek görülmemiş zorlu şartlar ve son derece sağlıksız siper koşullarıyla savaşa katılan milyonlarca erkek, büyük çapta saç paraziti salgınları tehlikesiyle baş başa kaldı. Ordu düzeni içinde hepsinin sistematik olarak tıraş edilmesi yolu tercih edildi, sakala da müsamaha gösterilmedi. Savaşan milyonlarca erkekten sağ kalanlar dünyanın her yerindeki evlerine kısa saçlı ve sinekkaydı tıraşlı savaşçılar olarak döndüler. Cesaret, vatanseverlik ve özveri kısa saçlı erkekle tamamen özdeşleşirken uzun saç, alt ve alternatif kültürel nostalji olarak 60'ların "Çiçek Çocuklar"ına kadar canlanmaya fırsat bulamadı. Bugün de uzun saçlı erkek figürü, dünyanın birçok yerinde bir kural tanımazlık imgesi olarak algılanmaya devam ediyor.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • C. Robbins & M. G. Robbins. (2003). Scalp Hair Length. Ii. Estimating The Percentages Of Adults In The Usa And Larger Populations By Hair Length. Journal of Cosmetic Science, 54 | Arşiv Bağlantısı, sf: 367-378.
  • John Bostock, M.D., F.R.S., H.T. Riley, Esq., B.A., Ed.. Chap. 59. (59.)—When Barbers Were First Employed.. (2019, Ocak 07). Alındığı Tarih: 07 Ocak 2019. Alındığı Yer: Perseus | Arşiv Bağlantısı
  • Victoria Sherrow. (2006). Encyclopedia Of Hair: A Cultural History. ISBN: 0313331456. Yayınevi: Greenwood Press.
  • Jeaneane Fowler. (1997). World Religions: An Introduction For Students. ISBN: 1-898723-48-6. Yayınevi: Sussex Academic Press.
  • Merryl Fabry. Now You Know: How Did Long Hair Become A Thing For Women?. (2016, Haziran 16). Alındığı Tarih: 09 Mart 2019. Alındığı Yer: Time | Arşiv Bağlantısı
  • Deepti Mahajan et al., et al. The Letter Of Paul To The Corinthians. (2019, Mart 09). Alındığı Tarih: 29 Mayıs 2017. Alındığı Yer: Encyclopedia Britannica | Arşiv Bağlantısı
  • Elizabeth Bartman. Hair And The Artifice Of Roman Female Adornment. (2019, Mart 09). Alındığı Tarih: 01 Ocak 2001. Alındığı Yer: JSTOR | Arşiv Bağlantısı
  • Anthony Syncott. Shame And Glory: A Sociology Of Hair. (2019, Mart 09). Alındığı Tarih: 01 Eylül 1987. Alındığı Yer: JSTOR | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 14/07/2020 23:08:28 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7508

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Grip
Fizik
Hamilelik
Büyük Patlama
Moleküler Biyoloji
Göz
Tür
Enfeksiyon
Samanyolu Galaksisi
Cinsellik Araştırmaları
Hafıza
Cinsiyet Araştırmaları
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Eczacılık
Sosyal
Astrobiyoloji
İnsanın Evrimi
Ses Kaydı
Bilim İnsanları
Çekirdek
Kimyasal Evrim
Kanser
Savunma
Galaksi
Oyun Teorisi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Üstün entelektüellerin temel besin kaynağı gerçeklerdir.”
Leonardo da Vinci
Geri Bildirim Gönder