Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Salgın Ayrım Gözetir: COVID-19, İnsanlık Tarihinin En Asimetrik Salgını ve Donald Trump Vakası Bunu Net Bir Şekilde Gösteriyor!

Salgın Ayrım Gözetir: COVID-19, İnsanlık Tarihinin En Asimetrik Salgını ve Donald Trump Vakası Bunu Net Bir Şekilde Gösteriyor!
16 dakika
7,467
  • Epidemiyoloji
  • Kamu Sağlığı

26 Şubat 2020'de, "Önümüzdeki 1.5 Yıl İçinde Muhtemelen Koronavirüse Yakalanacaksınız! Bu Ne Anlama Geliyor?" başlıklı bir yazı yazarak, koronavirüsün en nihayetinde toplumun büyük bir kısmına yayılacağını söylemiş ve takipçilerimizi virüsün gidişatı, o zamana kadar öğrendiklerimiz ve bunların ne anlama geldiğiyle ilgili bilgilendirmiştik. Aradan geçen 6 aydan sonra Dünya'da 34.8 milyon kişi hastalığa yakalanıp tespit edildi, muhtemelen bunun 10 katı kadar hastalığa yakalanıp da tespit edilmeyen kişi var,[1] 1 milyondan fazla kişi hayatını kaybetti ve 25.9 milyon kişi hastalığı vücudundan attı ama bunların da bir kısmı ömür boyu kendilerini etkileyebilecek şekilde hasar gördü; çünkü bazı koronavirüs hastalarında sistemik sorunlar görülüyor ve yaşam standartları, "klinik iyileşme" sonrası da devam ediyor.[2], [3] Dolayısıyla hastalığı atlattığı söylenen herkes için kullanılan "iyileşme" tabiri, oldukça yanıltıcı olabilir.

Ve şimdi, salgın başından beri İngiltere başbakanı Boris Johnson gibi üst düzey birkaç Dünya liderini de etkiledikten sonra, "Dünya'nın en üst düzey pozisyonu", "Özgür Dünya'nın Lideri", "en iyi korunan makam" ve daha nice nitelemelerle anılan ABD Başkanlık koltuğunda oturan Donald Trump, seçimlere 1 ay kala, COVID-19 hastalığına yakalandı.[4]

Tüm Reklamları Kapat

Sadece Donald Trump da değil, eşi ve "First Lady" Melania Trump, Beyaz Saray İletişim Direktörü ve politik danışman Hope Hicks, Trump'ın partisi olan Cumhuriyetçi Parti'nin Ulusal Komite Başkanı Ronna McDaniel, Utah'tan Cumhuriyetçi senatör Mike Lee, Notre Dame Üniversitesi başkanı olan ve kısa bir süre önce Beyaz Saray'da bir bildiri için bulunan Rahip John Jenkins, Senato Adalet Komitesi üyelerinden Cumhuriyetçi Thom Tillis, eski Beyaz Saray danışmanı ve Trump'ın yakın çevresinden Kellyanne Conway ve Trump'ın kampanya menajeri Bill Stepien de arka arkaya pozitif çıkanlar arasında. Bu durum, daha önceden de ilan ettiğimiz gibi, COVID-19'un kümeler halinde yayıldığını ve Beyaz Saray'ın da yeni bir salgın kümesi olabileceğini düşündürüyor. Ancak bu, daha detaylı bir analiz sonrasında anlaşılabilecek.

Burada, insanlık tarihi, politik ilişkiler, epidemiyoloji ve gündem açısından önemli olan bir nokta şu: Donald Trump; erkek, 74 yaşında ve obez olduğu için, hastalığın en üst düzey risk gruplarından birisinde yer alıyor.[5] 19 and Me isimli COVID-19 risk hesaplayıcıya Donald Trump'ın bilgileri girildiğinde (ki Trump'ın obezitesini gösteren BMI değerleri şaibelidir[6]), %35 ihtimalle hastanelik olacağı, %11 ihtimalle yoğun bakıma alınacağı ve %8 ihtimalle öleceği görülmektedir.[5]

Tüm Reklamları Kapat

ABD'deki COVID-19 ölümlerinde yaş ve kilonun etkisi.
ABD'deki COVID-19 ölümlerinde yaş ve kilonun etkisi.
Telegraph

Trump'ın hastalığa yakalandığı ilanından sonraki 24 saat içinde "tedbir olarak" Walter Reed Hastanesi'ne yatmış olması ve "orta şiddette semptomatik" olduğunun bildirilmesi, bu yüzdelerin çok daha yüksek olma ihtimaline de işaret etmektedir.[7], [8]

Ancak eğer ki altta yatan kronik bir hastalığı yoksa (ki bu konuda da net değil) ve makul düzeyde aktif bir hayat sürüyorsa (Donald Trump'ın çok sık bir şekilde golf oynadığı ve kısmen hızlı yürüdüğü biliniyor), risk faktörleri de azalmaktadır ve iyileşmesi olasıdır. Yani COVID-19 riskini çok doğrusal bir şekilde belirlemek zordur; birçok ölçülebilen ve ölçülemeyen faktör bir arada işleyerek sonucu belirlemektedir. Ve o faktörlerden ikisi şu:

  • Birincisi, söz ettiğimiz hasta, ABD'nin başkanı olan bir milyarder.
  • İkincisi, COVID-19 salgını insanlık tarihinin gördüğü, sosyoekonomik açıdan en asimetrik salgın.

Bundan kastımız şu: Hiçbir insan, Donald Trump'ın erişebileceği ilaçlara ve tedaviye erişebilecek düzeyde değildir ve hastalık, fakir mahallelerde yaşayanları veya genel olarak düşük sosyoekonomik seviyede olanları çok daha şiddetli etkilemekte, çok daha fazla öldürmektedir. Elbette bu, virüsün bankanızdaki parayı bilmenizden değildir; daha ziyade bu, sağlık hizmetlerine erişimin sosyoekonomik durumla doğrudan ilişkili olması ve buna bağlı olarak, COVID-19 (veya herhangi bir diğer hastalığa) yakalandığınızda aldığınız tıbbi desteğin köklü bir şekilde değişiyor olmasıdır.[9], [10], [11], [12], [13]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

ABD'nin COVID-19 Başarısızlığı

11 Eylül saldırıları sonrasında ABD baştan sona değişti; artık sadece dış işlerinde değil, iç işlerinde de açık açık terör estiren bir süpergüç doğdu: izinsiz aramalar, hukuksuz tutuklamalar, devletin halkın özgürlüklerine aşırı düzeyde karışması, insanlar arası güvensizlik ortamının pekiştirilmesi, sınır ötesi operasyonlar, orantısız güç kullanımları, polisin askerleşmesi ve daha nicesi... Bunun gerekçesi olarak, Manhattan'daki İkiz Kulelere yapılan hain terör saldırısında ABD'nin ihtişamının sembollerinden olan iki kulenin yıkılması ve bu sırada ölen 3.000 civarındaki Amerikalı gösterildi.

ABD tarihinin en kanlı terör saldırısı elbette ABD açısından hiçbir şekilde azımsanamayacak kadar önemli bir olay ve iki ayrı insanın ölümünü birbiriyle kıyaslamak her zaman muğlak sonuçlar doğuracaktır. Fakat COVID-19 salgını sırasında, bu yazının yazıldığı sıralar itibariyle 213.500'den fazla ABD vatandaşı hayatını kaybetti ve eğer aşı veya ilaç yeterince hızlı bulunamazsa çok daha fazlası ölecek.[14] Bu, salgın başından beri her gün yaklaşık 700 Amerikalının ölmesi demek; bir diğer deyişle, Amerika'da 305 gün boyunca, her 4 günde bir 11 Eylül saldırılarında ölen kadar kişi öldü ve ölmeye devam ediyor.[15]

Bu tür yıkıcı durumlarda gözler, ülkeyi zor durumlarda yönlendirmesi, birleştirmesi ve doğru zamanlarda uzman olması beklenen danışmanları dinleyerek doğru kararlar alması beklenen başkana çevrilir. ABD'nin COVID-19 tepkisinde o gözlerin gördüğü, akıl almaz bir sonuç olacaktır: Virüsü önemsemeyen, yüzlerce defa virüsün kısa bir süre içinde kendiliğinden yok olacağını ve dolayısıyla endişe kaynağı olmadığını ilan eden, Çin'i ve diğer ülkeleri suçlayarak virüsün ABD'deki yayılımına yönelik dikkatleri dağıtmaya çalışan, virüsü politik düşmanlarının bir silahı olarak gösteren, salgına yönelik bilimsel çabaların altını oyan, eyalet liderlerini salgın önlemlerini azaltmaya çağıran, Twitter hesabından ölümcül ilaçları tavsiye eden, istihbarat komünitesinden gelen virüsle ilgili bilgileri umursamayan, virüsü ciddiye alanlarla alaya eden ve onları küçümseyen, virüsü politik bir silah olarak kullanarak politik bir ajanda güden ve daha nice akıl almaz, "çocukça" olarak nitelendirilebilecek; bırakın ABD'yi hiçbir lidere yakışmayacak bir tutum sergileyen bir Trump gördük.[16], [17], [18], [19], [20], [21]Elbette işler ciddiye bindikçe, Trump'ın da virüs hakkında konuşma biçimi ve tonu biraz değişti, maske takmaya başladı, belirli önlemleri devreye soktu.[22] Ancak karakteriyle uyumlu bir şekilde ölen yüz binlerce vatandaşı "Olan oldu." ("It is what it is.") cümleleriyle niteleyerek, eğer kendisi gibi tepki verilmemiş olsaydı çok daha fazla sayıda Amerikalının öleceğini iddia etti.[23] Bu, muhtemelen doğru değil.[24], [25], [26]

Elbette liderlik konumunda Trump haricinde hata yapan çok sayıda insan vardır, olmuştur, olacaktır; ancak bu, ülkenin gidişatıyla ilgili alınan kararlarda Trump'ın rolünü veya mesuliyetini değiştirmiyor. Donald Trump'ın bulunduğu pozisyon, başarıların övgüsünün ve yenilgilerin yergisinin hedefinde olan pozisyon; bu süreçte kaç kişi, nasıl rol almış olursa olsun. Ve ABD'deki gidişattan ve hangi istatistiğe nasıl bakılırsa bakılsın görülenden çıkan sonuç net: ABD'nin salgın tepkisi, kendisinden yüzlerce kat fakir ve zayıf olan ülkelerinkinden bile kötüydü ve bu, yüz binlerce Amerikalının ve diğer insanın canından olmasına neden oldu, bundan çok daha fazlası hastalığın şiddetiyle yüzleşti ve belki de hastalığın psikolojik ve fizyolojik travmasından ötürü ömürleri boyunca aynı olamayacaklar.

Trump, Nasıl Tedavi Ediliyor?

Donald Trump'ın ve eşinin semptomları arasında bitkinlik, ateş, hafif öksürük bulunuyor. Trump'ın, askeri Walter Reed Hastanesi'ne gitmek üzere helikopterine binişini aşağıdan izleyebilirsiniz:

Tüm Reklamları Kapat

Erişilmez Bir İlaca Erişim!

2 Ekim 2020'de Beyaz Saray Hekimi Sean P. Conley tarafından yapılan açıklama şöyle:[27]

Başkanın PCR yöntemiyle yapılan vaka doğrulaması üzerine, kendisine önlem olarak Regeneron'un 8 gramlık poliklonal antikor kokteylinden 1 doz verildi. İnfüzyon sorunsuz bir şekilde yapıldı. Poliklonal antikorlara ek olarak Başkan çinko, D Vitamini, famotidin, melatonin ve günlük 1 adet aspirin alıyor. Öğlen saatleri itibariyle Başkan bitkin ama iyi haldeydi.

Bilkent Üniversitesi'nde sentetik biyoloji profesörü Dr. Urartu Şeker, tedaviyi şöyle anlatıyor:

Trump'a verilen antikor kokteyli, COVID-19 geçiren hastalardan alınan B hücreleri kullanılarak hazırlanıyor. Ancak bu sefer plazmadan farklı olarak, antikorlar değil onları kodlayan genler alınıyor. Bu gen parçalarından bir havuz yapılıp antikorları kodlayan kısımlar kütüphane oluşturmak üzere -genelde- viral parçacıklara ekleniyor. (Böylece genlerin kodladıkları protein parçaları üretilir haldeler.) Sonrasında Regeneron, bu kütüphaneyi SARS-CoV-2'nin hücre girişindeki etkin proteini Spike üzerindeki RBD bölgesine karşı tarayarak en iyi bağlanan antikorları taşıyan viral parçacıkları seçiyor. Sonra geri giderek bu viral parçacıkların üzerindeki protein parçalarını kodlayan gen kodlarını alıp, bol bol bu proteinlerden (antikorlardan) üretmek için üretici bir hücreye klonluyor. Viral parçacıklarda kütüphane kurma kısmı, 2018'de Nobel Kimya Ödülü'nü alan, faj gösterim tekniği.

Sorunlardan sadece birisi şu: Özellikle de antikor kokteyli, standart bir COVID-19 tedavi prosedürü değil - tamamen deneysel bir tedavi![28] Bu tür tedaviler ancak başka hiçbir yöntem işe yaramazsa veya aksi takdirde hasta ölecek olursa, "merhamet kullanımı" (İng: "compassionate use") kuralı çerçevesinde kullanılabiliyor. Dolayısıyla Trump'ın bu tedaviye erkenden erişimi, birçok etik soru işaretini doğuruyor. Örneğin Regeneron'un CEO'su Dr. Leonard S. Schleifer, Donald Trump'ın yakın bir arkadaşı.[29] Kendisiyle yapılan bir röportajda şöyle diyor:

Söyleyebileceğim tek şey şu: Bu ilacımızı kullanıp kullanamayacağını sordu, biz de mutlulukla kabul ettik. Bu tür merhamet kullanımları vakaya bağlı olarak belirlenir ve bu tedaviye izin verdiğimiz tek kişi kendisi değil. Ancak isteyen kişi Amerikan Başkanı olunca, doğal olarak bu bizim dikkatimizi çekiyor.

Firma, yaptığı açıklamada şöyle diyor:

Tüm Reklamları Kapat

Şu anda birincil önceliğimiz ilacımızla ilgili kapsamlı klinik deneyleri tamamlamaktır. Ne yazık ki merhametli kullanım için elimizde çok sınırlı sayıda ürün var ve bu nedenle ilacımızın kullanılma taleplerini vakaya bağlı olarak, çok sıra dışı şartlar altında kabul edebilmekteyiz.

Kokteylin etkinliği, çok az sayıda ve çoğu insan-harici denekler üzerinde yapılan araştırmalarla gösterilmiş olsa da, Regeneron'un kokteyli gerçekten de umut vaadediyor.[53]Patojenlerle savaşmak için vücudumuzun ürettiği iki ayrı antikorun bir karışımı olan bu kokteyl, virüsün dışındaki mızrak proteinlerine bağlanarak onları parçalıyor, böylece hücrelere girişi engellenmiş oluyor. Ancak bunun yapılabileceğini gösteren sadece 3 araştırma var; onlardan da sadece 1 tanesi insanlar üzerinde yapılmış ve araştırmanın sonuçları halka ve bilim camiasına açık olarak henüz paylaşılmış değil. Diğer ikisi ise fareler üzerinde yapılmış.[30], [31] İnsanlar üzerindeki sonuçlar, bir basın bildirisi ve Powerpoint slatyları ile paylaşılmış halde.

Bu basın bildirisine göre, 275 denek, 6 gruba ayrıldı. Öncelikle iki büyük grup: Vücudu halihazırda SARS-CoV-2'ye karşı antikor üretebilenler (seropozitif) ve vücudu SARS-CoV-2 antikoru üretemeyenler (seronegatif). Bu iki grubun her birine 3 ayrı tedavi uygulandı: Regeneron kokteylinin (ki buna REGN-COV2 adı verilmiştir) yüksek bir dozu, düşük bir dozu ve plasebo. Yani aslında araştırmanın efektif denek büyüklüğü de sadece 45 civarında. Araştırmacıların iddiasına göre bu kokteyl kan dolaşımındaki viral yükü %50-99 arasında azaltmıştır ve bu sayede ilaç verilen hastaların semptomları daha çabuk iyileşmiştir (ama bu iyileşme hızının istatistiki olarak anlamlı olmadığı vurgulanıyor).[32]

Trump'ın bu kokteyle bu kadar erken evrede, bu kadar kolay erişebilmesi, salgının halkı ne kadar asimetrik bir şekilde etkilediğini harika bir şekilde gözler önüne seriyor. Maddi gücü ve mevkisi olanlar, sıra dışı tedavi yöntemlerine ulaşarak hayatta kalma ihtimallerini arttırabiliyorlar. Ve bu, "sıra dışı" bir durum değil. New York Üniversitesi Grossman Tıp Fakültesi'nde tıp etiği profesörü olan Dr. Arthur L. Caplan şöyle diyor:

Başkanların kullandığı ilaçlar her zaman eşsiz olmuştur. Eğer doktorlar bir müdahalenin faydalı olacağını düşünüyorlarsa ve bu durum, konuştukları diğer uzmanlarca da onaylanırsa ve işler ciddi ve tehlikeli gözüküyorsa, Başkan var olan her türlü ajana erişim sağlayacaktır.

Hidroksiklorokine Ne Oldu?

İlkinden 7 saat sonra yapılan ikinci bir açıklamada şöyle deniyor:[33]

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Modern Dünya Küresi: Fiziki, 30 cm, Işıklı

Yeryüzü dağlarını, ovalarını, nehirlerini, kısaca fiziki durumunu gösteren ürünümüzü, hem gerçek bir eğitim materyali hem de şık bir aksesuar olarak kullanabilirsiniz.

ESTETİK: Modern seri ürünlerimiz grafik, eksen ve ayak tasarımlarıyla bütüncül ve yeni bir estetik yaklaşıma sahiptir. Geliştirmiş olduğumuz yeni üretim teknolojimiz sayesinde demonte yapıya sahip olan yeni serimizde ekvator çizgisinin ışıklandırılması tasarımın güzelliğini ön plana çıkarmaktadır.

ÇEVRE DOSTU: Gürbüz Yayınları olarak tüm ürünlerimizde orijinal ham madde kullanarak sebep olunabilecek çevresel sorunları kendi bünyemizde minimize ettiğini taahhüt ediyoruz. Aynı zamanda modern seri ürünlerimizin demonte yapısı sayesinde, paketleme ve stoklama organizasyonlarında daha az karton ambalaj kullanarak yeşili koruyan çevre dostu bir tutumu destekliyoruz.

  • Harita Türü: Fiziki
  • Çap: 30 santimetre
  • Işık Durumu: Işıklı
Devamını Göster
₺430.00
Modern Dünya Küresi: Fiziki, 30 cm, Işıklı

Başkanın şu anda oksijen takviyesine ihtiyacı yok; ancak uzmanlarla yapılan görüşme sonucunda, Remdesivir tedavisine başlama kararı aldık. İlk dozu tamamladı ve rahat bir şekilde dinleniyor.

Bu ilginç bir açıklama; zira Remdesivir'in var olan en olası ilaç adaylarından birisi olduğunu bildiğimiz dönemlerde, son derece şaibeli ve riskli olan hidroksiklorokin kullanımı Donald Trump tarafından sosyal medya hesaplarından ve basın açıklamalarıyla teşvik edilmişti.[34] Hatta Trump tarafından yapılan açıklamalar dolayısıyla hekimler zor durumda kalmış, yanlış yönlendirme dolayısıyla insanlar çok da etkili olmadığı bilinen ilaca hücum etmeye çalışmış, bu ilacı gerçekten kullanmak zorunda olan sıtma hastalarına ayrılan stoklar tükenme noktasına gelmişti.[35] Bu nedenle ilaç firmaları ve tıp dernekleri ilacın reçetelendirilmesini azaltacak adımlar atmıştı ve ilacın işlevselliği konusundaki şüpheler artınca, ilaç firmaları COVID-19 hastalarına bu ilacı tedarik etmeyi sonlandırmıştı.[36]

Kaldı ki, Remdesivir'in işlevi konusunda da tartışmalar halen devam ediyor; ancak daha rutin olarak kullanılan, özellikle de ağır hastalarda erken dönemde kullanıldığında işlevsel olduğu bilinen bir ilaç.[37], [38]

Takviyelerin İşlevi Bilinmiyor!

Donald Trump'ın tedavisinde kullanılan çinko, D Vitamini, melatonin, famotidin (Pepcid), günlük aspirin kullanımı, vb. kimyasallara erişim ise çok daha kolay; ancak bunların hiçbirinin tıbbi olarak COVID-19 tedavisindeki işlevi bilinmiyor. The New England Journal of Medicine yardımcı editörlerinden olan, Tufts Üniversitesi Tıp Profesörü Dr. Clifford Rosen şöyle diyor:

D vitamini, çinko veya famotidinin virüsle mücadelede herhangi bir işe yaradığını gösteren kapsamlı hiçbir klinik deney bulunmuyor.

Salgın, Halkı Asimetrik Olarak Vuruyor!

Sosyoekonomik statünün hayatın neredeyse her açısını etkilediğini artık biliyoruz.[39] Ancak COVID-19 gibi ölümcül hastalıklar söz konusu olduğunda bu etki çok daha belirgin hale geliyor ve bu etki, daha işin en başından başlıyor.

Daha düşük sosyoekonomik sınıflara mensup olan kişiler, daha düşük temizlik ve hijyen koşulları altında yaşıyor.[40], [41], [42] Daha da önemlisi, çoğunlukla bu kişiler daha küçük ve kapalı mekanlarda, daha çok sayıda kişiyle bir arada yaşamaya meyilli oluyor.[43] Örneğin İngiltere'nin en fakir %20'lik kesiminin %7'si aşırı kalabalık evlerde yaşıyor; buna bağlı olarak solunum yolu hastalıklarına yakalanma ve yayma ihtimalleri de çok daha yüksek oluyor.[44] Daha düşük sosyoekonomik sınıfların hipertansiyon, kardiyovasküler hastalıklar, obezite ve diyabet gibi COVID-19'un ölüm riskini arttıran altta yatan sebeplerine sahip olma ihtimali de katlanarak artıyor.[45]

Hastalar, göçmenlik ve vatandaşlık durumlarına göre işe ve sağlık hizmetlerine erişim sorunu yaşayabiliyorlar. Özellikle de yeterli düzeyde gelir getirmeyen işlerde çalışan işçiler, düzgün sağlık hizmetlerine erişemiyorlar ve dolayısıyla genel sağlık durumları da ortalamanın altında oluyor. Bu nedenle bir kere hastalığa yakalandıklarında, ciddi komplikasyon geliştirme ve hatta ölme ihtimalleri çok daha yüksek oluyor.[46], [47]

Dahası, daha düşük sosyoekonomik sınıflardan olan kişiler, daha şiddetli bir yaşam mücadelesi içerisinde oldukları için kronik stres kaynaklarına daha fazla maruz kalıyorlar. Buna bağlı olarak, allostatik yük olarak bilinen stres yükü katlanarak artıyor. Hele ki politik olarak bölünmüş ülkelerde bu sosyoekonomik sınıflar politik bir silaha dönüştürüldüğünde, bu yük ve bunun etkileri daha da güçlenebiliyor. Örneğin University of Southern California tarafından yapılan bir araştırmaya göre, daha fakir kişilerin hastalığa yakalanacaklarını düşünme oranı zenginlere göre 1.5 kat fazlaydı; en fakir kesim, ölüm risklerinin 65-74 yaş arasının ölüm riski ile aynı olduğunu düşünüyordu (en iyi eğitimli ve en zengin kesimde bu risk algısı katılımcılar arasında en düşüktü); en yoksul kesimdekilerin finansal risk altına girme korkuları, en zengin kesimdekinden 4 kat yüksekti.[48] Tüm bunların yaratacağı stresi hayal etmek zor değil. Yüksek stres, savunma sistemini zayıflatarak hastalığa yakalanma ihtimalini arttırıyor.[49], [50]

Daha düşük sosyoekonomik sınıflardan olan kişilerin, daha kaliteli veya yeterli sağlık hizmetlerine erişmesi de çok daha zor oluyor.[51] Bu zorluğun başında, hastanelere erişim geliyor.[52] Özellikle de sağlık sigortası yeterince kapsamlı olmayan (veya hiç bulunmayan) kişiler, alanında uzman hekimlere ve spesifik tedavilere erişemiyorlar. Özellikle de erken müdahalenin önemli olduğu COVID-19 gibi hastalıklarda bu durum daha da büyük bir sorun haline geliyor: Daha dar gelirli kişiler, hastaneye uğramadan önce para bulma derdine düşebiliyor ve bu nedenle çok daha geç tedavi görüyorlar; bu da hayatta kalma şanslarını azaltıyor.[53]

Elbette sosyoekonominin bir parçası olarak, asırlardır süregelen cinsel ayrımcılık da etkisini gösteriyor: Her ne kadar kadınlar neredeyse uluslararası olarak daha düşük maaş alırlarken, COVID-19 salgınının en önemli cephelerinde savaşanların ve en yüksek riskli ortamlarda bulunanların çoğu kadın: Çocuk bakım işçilerinin %93'ü, hemşirelerin %88'i, ev sağlığı ve kişisel bakım uzmanlarının %85'i, restoran çalışanlarının %70'i, market çalışanlarının %66'sı kadın. Ayrıca daha stresli ve zorlu şartlar altında kadınlara uygulanan duygusal, finansal, fiziksel ve cinsel şiddet de artma eğilimi gösteriyor.[39]

İşin öteki tarafında bulunan erkekler, hem salgından daha şiddetli etkilenmekle kalmıyor, hem de daha düşük sosyoekonomik sınıflarda ve geleneksel kültürde yetişen coğrafyalarda yer almaları halinde, ailelerinin ekonomik yükünü çekme sorumluluğu altında kalarak psikolojik stres altına giriyorlar. Evlerinin ana gelir kaynağı olan birçok erkek, uzaktan çalışamayacakları işlerde yer alıyor olmalarından ötürü maddi sıkıntıya düşüyorlar ve bu, onların psikososyal durumunu olumsuz etkiliyor. Bu dönemde, özellikle de sosyoekonomik olarak düşük seviyede olan büyük ailelerde kira, elektrik, su, yemek gibi giderleri ödeme yükünü ortalamada daha çok çekmek zorunda kalan erkeklerin kendine zarar verme, depresyona girme ve intihar düşüncelerine kapılma ihtimali katlanarak artıyor.

Tüm Reklamları Kapat

Tüm bunlar farazi anlatımlar değil! Veriler de bu durumu aynen destekliyor: İngiltere'de yapılan bir araştırmaya göre, ülkenin en yoksul bölgelerindeki ölüm oranları, en zengin bölgelerindeki ölüm oranlarından %88'e kadar daha fazla![54] Journal of Medical Virology dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre istatistiki olarak aynı tıbbi şartlara sahip olan ama farklı sosyoekonomik sınıflara mensup kişiler arasında bile hastaneden çıkabilecek kadar iyileşme ("klinik iyileşme") süresi daha fakir kesimde 7 gün daha uzundu; ancak bunun haricinde anlamlı bir sosyoekonomik etki tespit edemediler.[55]

İngiltere'de neredeyse yarım milyon kişi üzerinde yapılan bir araştırmada, siyahiler arasında COVID-19'a yakalanmış olma oranı diğer etnisitelerden çok daha yüksekti, beyazlara göre ölüm riskleri 2.66 kat daha fazlaydı; aynı durum, Asyalı ve spesifik olarak Çinli İngiltere vatandaşları için de aynen geçerliydi.[56]

Yani her gün düzenli olarak test yaptırması mümkün olan, en ufak semptom olduğunda helikopterle askeri bir hastanede en üst düzey doktorların denetiminde tedavi görebilen biriyle, test olmak için birden fazla klinikte saatlerce beklemesi gereken, üzerine patronu tarafından test olmak için işini bıraktığı için azarlanan ve bu nedenle zar zor bulduğu tek işini kaybetme riski olan bir kişinin COVID-19 salgınından eşit olarak etkilenmesini beklemek abesle iştigaldir. Bu nedenle, salgın başlarında "Eee, COVID-19 bu, ayrım gözetmez." tarzı aforizmalar tamamen hatalıdır. COVID-19, sosyoekonomik ayrım gözeten bir hastalıktır. Elbette virüsün kendisi bankanızdaki parayı bildiğinden değil, ona bağlı olarak virüsle nasıl etkileşeceğiniz doğrudan belirlendiğinden...

Sonuç

Görebileceğiniz gibi COVID-19 salgını, asla simetrik bir şekilde, halkın her kesimini az çok eşit miktarda etkileyen bir salgın değil. Zengin olan ve mevki sahibi kişiler, çok daha sıra dışı tedavilere, çok daha erken erişim sağlayabiliyor. Dahası, yüksek hijyen ve sağlık hizmetleri sayesinde daha ilk etapta hastalığa yakalanma riskleri de çok daha düşük oluyor. Öte yandan daha düşük sosyoekonomik sınıflara mensup kişiler hem hastalığa yakalanma bakımından daha yüksek risk altındalar, hem de hastalığa yakalandıklarında gerekli tedaviyi görme ve iyileşme ihtimalleri çok daha düşük oluyor.

Tüm Reklamları Kapat

Elbette ki tarihteki salgınların hiçbiri %100 simetrik değildi; ancak gelir ve servet eşitsizliğinin eşsiz düzeyde arttığı günümüzde, salgınların da toplumları etkileme biçiminin kökten değiştiğini görmekteyiz. Bu durum, aşı veya ilaç üretilecek olsa kimin daha erken erişim sağlayacağı gibi tıp etiği konusundaki sorunlardan da görülebiliyor.

Eğer üretim ile tüketim arasındaki dengeyi, üreticiler ile servet sahipleri arasındaki dengeyi, gelirin üretimi ve dağılımı konusundaki dengeyi sağlayamazsak, aradaki uçurum daha da hızlanarak büyümeye devam edecek ve gelecekteki potansiyel olarak çok daha ölümcül olabilecek salgınlar, sadece sosyoekonomik sınıfı düşük olan kişileri kitlesel olarak yok etmekle kalmayacak, onlar sayesinde servet sahibi olabilen üst sınıfları da çökertecek.[57] Dolayısıyla küresel eşitliği ve adaleti sağlamak, uzun vadede sadece ezilenler için değil, ezenler için de avantajlı bir strateji gibi gözüküyor.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
21
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Muhteşem! 3
  • Üzücü! 3
  • Korkutucu! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ H. Fleming. Brace Yourself: Undiagnosed Cases Of Covid-19 May Outnumber Confirmed Cases By 10 To 1. (3 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Journal of Urgent Care Medicine | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Carfì, et al. (2020). Persistent Symptoms In Patients After Acute Covid-19. JAMA, sf: 603-605. doi: 10.1001/jama.2020.12603. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Couzin-Frankel. From ‘Brain Fog’ To Heart Damage, Covid-19’S Lingering Problems Alarm Scientists. (31 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Science | AAAS | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Dawsey, et al. Trump Goes To Walter Reed Hospital For Coronavirus Treatment. (2 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Washington Post | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b S. Knapton, et al. At 74 And Obese, Covid-19 Could Be Very Serious For Donald Trump. (3 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: The Telegraph | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Neuman. Doctor: Trump Dictated Letter Attesting To His 'Extraordinary' Health. (2 Mayıs 2018). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: NPR.org | Arşiv Bağlantısı
  • ^ K. Liptak. Trump Taken To Walter Reed Medical Center And Will Be Hospitalized 'For The Next Few Days'. (2 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: CNN | Arşiv Bağlantısı
  • ^ V. Rocha, et al. President Trump Has Mild Symptoms, Official Says. (3 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: CNN | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. K. Goyal, et al. (2020). Racial And/Or Ethnic And Socioeconomic Disparities Of Sars-Cov-2 Infection Among Children. Pediatrics, sf: e2020009951. doi: 10.1542/peds.2020-009951. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Chowkwanyun, et al. (2020). Racial Health Disparities And Covid-19 — Caution And Context. New England Journal of Medicine, sf: 201-203. doi: 10.1056/NEJMp2012910. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Paul, et al. (2020). Socio-Economic Disparities And Covid-19 In The Usa. medRxiv, sf: 2020.09.10.20192138. doi: 10.1101/2020.09.10.20192138. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ V. Abedi, et al. (2020). Racial, Economic, And Health Inequality And Covid-19 Infection In The United States. Journal of Racial and Ethnic Health Disparities, sf: 1-11. doi: 10.1007/s40615-020-00833-4. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ G. Anderson, et al. (2020). Using Socioeconomics To Counter Health Disparities Arising From The Covid-19 Pandemic. BMJ, sf: m2149. doi: 10.1136/bmj.m2149. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Worldometers. United States Coronavirus: 7,553,072 Cases And 213,543 Deaths - Worldometer. (3 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Worldometers | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Voice of America. Daily Us Virus Deaths Decline, But Trend May Reverse In Fall. (11 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Voice of America | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Blake. Timeline: The 136 Times Trump Has Downplayed The Coronavirus Threat. (2 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Washington Post | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. Weiland, et al. Trump Suggests Virus Death Count Is Inflated. Most Experts Doubt It. (22 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: www.nytimes.com | Arşiv Bağlantısı
  • ^ BBC News. Trump Deliberately Downplayed Virus, Book Says. (10 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: BBC News | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. D. Shear. Inside Trump’s Failure: The Rush To Abandon Leadership Role On The Virus. (15 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: The New York Times | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Thielking. Experts Warn Trump’s Misinformation About Coronavirus Is Dangerous. (26 Şubat 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Stat News | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. Lambro, et al. Trump Administration Underestimated Lethality Of Coronavirus. (9 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: The Washington Times | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. Goldberg. ‘It’s Going To Disappear’: Trump’s Changing Tone On Coronavirus. (17 Mart 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Politico | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. Shabad. 'It Is What It Is': Trump In Interview On Covid-19 Death Toll In U.s.. (4 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: NBC News | Arşiv Bağlantısı
  • ^ B. Chappell. U.s. Could Have Saved 36,000 Lives If Social Distancing Started 1 Week Earlier: Study. (21 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: NPR | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. D. Cole. Fauci Admits Earlier Covid-19 Mitigation Efforts Would Have Saved More American Lives. (12 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: CNN | Arşiv Bağlantısı
  • ^ BBC News. Earlier Us Lockdown 'Could Have Saved 36,000 Lives'. (22 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: BBC News | Arşiv Bağlantısı
  • ^ K. McEnany. Health Update On President Donald J. Trump. (2 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Twitter | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Cohen. Here's What Is Known About Trump’s Covid-19 Treatment. (2 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Science | AAAS | Arşiv Bağlantısı
  • ^ K. Thomas, et al. President Trump Received Regeneron Experimental Antibody Treatment. (2 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: The New York Times | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Baum, et al. (2020). Antibody Cocktail To Sars-Cov-2 Spike Protein Prevents Rapid Mutational Escape Seen With Individual Antibodies. Science, sf: 1014-1018. doi: 10.1126/science.abd0831. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Hansen, et al. (2020). Studies In Humanized Mice And Convalescent Humans Yield A Sars-Cov-2 Antibody Cocktail. Science, sf: 1010-1014. doi: 10.1126/science.abd0827. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ T. Chivers. Why Does Trump Get To Choose If Regeneron Works?. (3 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 4 Ekim 2020. Alındığı Yer: UnHerd | Arşiv Bağlantısı
  • ^ K. McEnany. Friday Evening Health Update On President Donald J. Trump. (2 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Twitter | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Karni, et al. Trump Says He’s Taking Hydroxychloroquine, Prompting Warning From Health Experts. (19 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: The New York Times | Arşiv Bağlantısı
  • ^ K. Rogers, et al. Trump’s Suggestion That Disinfectants Could Be Used To Treat Coronavirus Prompts Aggressive Pushback. (24 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: The New York Times | Arşiv Bağlantısı
  • ^ E. Volkman, et al. Sanofi Stops Supplying Hydroxychloroquine To Covid-19 Patients In Clinical Trials. (29 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: The Motley Fool | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Cohen. Large Trial Yields Strongest Evidence Yet That Antiviral Drug Can Help Covid-19 Patients. (29 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Science | AAAS | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. Rowland. Remdesivir May Not Cure Coronavirus, But It’s On Track To Make Billions For Gilead. (30 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Washington Post | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b M. R. L. Rollston. The Coronavirus Does Discriminate: How Social Conditions Are Shaping The Covid-19 Pandemic. (5 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Harvard University | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. E. Adler, et al. (2017). Socioeconomic Disparities In Health: Pathways And Policies. Health Affairs, sf: 60-76. doi: 10.1377/hlthaff.21.2.60. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Wang, et al. (2019). Effects Of Socioeconomic Status On Physical And Psychological Health: Lifestyle As A Mediator. International Journal of Environmental Research and Public Health, sf: 281. doi: 10.3390/ijerph16020281. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ F. C. Pampel, et al. (2010). Socioeconomic Disparities In Health Behaviors. Annual Reviews, sf: 349-370. doi: 10.1146/annurev.soc.012809.102529. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ K. Koch, et al. (2014). Socioeconomic Inequalities In Risk Of Hospitalization For Community-Acquired Bacteremia: A Danish Population-Based Case-Control Study. American Journal of Epidemiology, sf: 1096-1106. doi: 10.1093/aje/kwu032. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Joseph Rowntree Foundation. Non-Decent Housing And Overcrowding. (17 Kasım 2017). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Joseph Rowntree Foundation | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Institute of Health Equity. The Marmot Review. (1 Şubat 2010). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Institute of Health Equity | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. B. Oestergaard, et al. (2017). The Associations Between Socioeconomic Status And Risk Of Staphylococcus Aureus Bacteremia And Subsequent Endocarditis – A Danish Nationwide Cohort Study. BMC Infectious Diseases, sf: 1-9. doi: 10.1186/s12879-017-2691-3. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. R. A. Cardoso, et al. (2004). Crowding: Risk Factor Or Protective Factor For Lower Respiratory Disease In Young Children?. BMC Public Health, sf: 1-8. doi: 10.1186/1471-2458-4-19. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Schaner, et al. Individuals With Low Incomes, Less Education Report Higher Perceived Financial, Health Threats From Covid-19. (1 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: USC Schaeffer | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. H. Algren, et al. (2018). Associations Between Perceived Stress, Socioeconomic Status, And Health-Risk Behaviour In Deprived Neighbourhoods In Denmark: A Cross-Sectional Study. BMC Public Health, sf: 1-12. doi: 10.1186/s12889-018-5170-x. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. C. Segerstrom, et al. (2004). Psychological Stress And The Human Immune System: A Meta-Analytic Study Of 30 Years Of Inquiry.. American Psychological Association, sf: 601-630. doi: 10.1037/0033-2909.130.4.601. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ EBioMedicine. (2017). Diagnosing Inequity In Infectious Disease Control. EBioMedicine, sf: 1-2. doi: 10.1016/j.ebiom.2017.06.006. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Szczepura. (2005). Access To Health Care For Ethnic Minority Populations. Postgraduate Medical Journal, sf: 141-147. doi: 10.1136/pgmj.2004.026237. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b R. Cookson, et al. (2016). Socio‐Economic Inequalities In Health Care In England. Fiscal Studies, sf: 371-403. doi: 10.1111/j.1475-5890.2016.12109. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Caul. Deaths Involving Covid-19 By Local Area And Socioeconomic Deprivation - Office For National Statistics. (30 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: Office for National Statistics | Arşiv Bağlantısı
  • ^ K. S. Khan, et al. (2020). The Impact Of Socioeconomic Status On 30‐Day Mortality In Hospitalized Patients With Covid‐19 Infection. Journal of Medical Virology. doi: 10.1002/jmv.26371. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Prats-Uribe, et al. (2020). Ethnicity, Comorbidity, Socioeconomic Status, And Their Associations With Covid-19 Infection In England: A Cohort Analysis Of Uk Biobank Data. medRxiv, sf: 2020.05.06.20092676. doi: 10.1101/2020.05.06.20092676. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Nicola, et al. (2020). The Socio-Economic Implications Of The Coronavirus Pandemic (Covid-19): A Review. International Journal of Surgery, sf: 185-193. doi: 10.1016/j.ijsu.2020.04.018. | Arşiv Bağlantısı
  • C. Friedersdorf. Coronavirus: Is Trump Lying Or Clueless?. (19 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 3 Ekim 2020. Alındığı Yer: The Atlantic | Arşiv Bağlantısı
  • A. Baum, et al. (2020). Regn-Cov2 Antibody Cocktail Prevents And Treats Sars-Cov-2 Infection In Rhesus Macaques And Hamsters. bioRxiv, sf: 2020.08.02.233320. doi: 10.1101/2020.08.02.233320. | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/02/2023 18:35:09 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9410

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Galaksi
Gıda Güvenliği
Sosyal
Hızlı
Ölümden Sonra Yaşam
Stephen Hawking
Evrim Kuramı
Doğa Olayları
Filogenetik
Köpekbalığı
Müfredat
Ortak Ata
Dünya
Sosyal Mesafelendirme
Sürüngen
Evrimsel Biyoloji
Oyun
Evrim Teorisi
Sağlık Bakanlığı
Yumurtalık
Manyetik
Yanlış
Egzersiz
İyi
Entomoloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Salgın Ayrım Gözetir: COVID-19, İnsanlık Tarihinin En Asimetrik Salgını ve Donald Trump Vakası Bunu Net Bir Şekilde Gösteriyor!. (3 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 1 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9410
Bakırcı, Ç. M. (2020, October 03). Salgın Ayrım Gözetir: COVID-19, İnsanlık Tarihinin En Asimetrik Salgını ve Donald Trump Vakası Bunu Net Bir Şekilde Gösteriyor!. Evrim Ağacı. Retrieved February 01, 2023. from https://evrimagaci.org/s/9410
Ç. M. Bakırcı. “Salgın Ayrım Gözetir: COVID-19, İnsanlık Tarihinin En Asimetrik Salgını ve Donald Trump Vakası Bunu Net Bir Şekilde Gösteriyor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 03 Oct. 2020, https://evrimagaci.org/s/9410.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Salgın Ayrım Gözetir: COVID-19, İnsanlık Tarihinin En Asimetrik Salgını ve Donald Trump Vakası Bunu Net Bir Şekilde Gösteriyor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, October 03, 2020. https://evrimagaci.org/s/9410.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.