Reklamı Kapat

Mikrokütleçekimli Ortam: "Kütleçekimsiz Ortam" Nedir? Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki Astronotlar, Havada Nasıl Serbestçe Süzülüyorlar?

Uluslararası Uzay İstasyonunu, Gerçekten "Kütleçekimsiz Ortamda" mı?

Mikrokütleçekimli Ortam: "Kütleçekimsiz Ortam" Nedir? Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki Astronotlar, Havada Nasıl Serbestçe Süzülüyorlar? NASA
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
800 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Dünya, üzerindeki tüm varlıkları kendisine doğru çeken bir kuvvet uygular. Kütleçekimi (veya Dünya özelinde yerçekimi) olarak tanımladığımız, Latince karşılığı olan gravitas sözcüğünden ötürü küçük g harfi ile ifade edilen bu kuvvet, ayaklarınızın yere basmasını sağlamakla kalmaz, doğanın bütün işleyişini belirler! İnsan vücudunun gelişimi ve fizyolojisi de yerçekimi etkisi altında şekillenir. Yerçekimi etkisi yapay yollarla veya uzaya çıkarak ortadan kaldırıldığında (veya en aza indirildiğinde), yalnızca insanların değil, diğer canlıların da normal davranışlarından uzaklaştığı görülür. Örneğin aşağıdaki videoda, halk arasında yaygın olarak "kütleçekimsiz" olarak tabir edilen, daha doğrusu "ağırlıksız" olan, en doğrusu ise "mikrokütleçekimli" olan bir ortamda kedilerin 4 ayak üstüne düşme davranışındaki sapmayı görebilirsiniz.

Tabii ki kütleçekimsiz ortamdan söz edildiğinde akla ilk gelen, Dünya yüzeyinden 350-450 kilometre kadar yüksekte olan, insan yapımı en büyük nesne unvanına sahip olan Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) isimli uzay aracıdır. Ne var ki, yerden yüzlerce kilometre yukarıda olan Uluslararası Uzay İstasyonu bile, yerçekiminin etkisinden kaçamaz. Aslına bakarsanız, Uluslararası Uzay İstasyonu'na etki eden yerçekimi kuvveti, Dünya yüzeyinde sizin hissettiğinizin %90'ı kadardır! Bir diğer deyişle, yeryüzünde 100 kilogram çeken biri, yerden 408 kilometre yükseğe, yani Uluslararası Uzay İstasyonu kadar uzağa gidecek olsa, kendisini hâlen 90 kilogram olarak deneyimlerdi (elbette kütlesi değişmezdi; ancak ağırlığı %10 oranında azalırdı; “kilogram” aslında kütle birimidir ama günlük yaşamda -hatalı bir şekilde- ağırlık için de kullanmaktayız).

Ama nasıl olur? O zaman astronotlar ve diğer nesneler Uluslararası Uzay İstasyonu'nda nasıl olur da havada özgürce süzülebilirler?

Astronotlar veya Nesneler Uzayda Nasıl Süzülüyor?

Uluslararası Uzay İstasyonu için sık kullanılan "yerçekimsiz ortam" veya "kütle tanımlaması eksik ya da hatalıdır. Çünkü ilk başta sanabileceğinizin aksine, mikrokütleçekimli ortamlarda kütleçekimi sıfır değildir ve aslına bakarsanız, cisimlerin havada süzülebilmesinin nedeni, kütleçekiminin zayıf olması değil, Uluslararası Uzay İstasyonu gibi yörüngede dönen uyduların içerisindeki her şeyin durmaksızın serbest düşme halinde olmasıdır.

Reklamı Kapat

Bildiğiniz üzere Dünya, pürüzsüz bir yassılaşmış küremsi bir şekle sahiptir. Yani Dünya'nın yüzeyi, sonsuza kadar uzamamaktadır; bir küreyi oluşturmak için, Dünya'nın çekirdeğinde olan bir merkezden 6371 kilometre (Dünya'nın yarıçapı) uzakta olan bir yay boyunca kıvrılarak gözden kaybolmaktadır. Dolayısıyla bir cismi, ufka doğru yeterince hızlı fırlatacak olursanız, cismin biraz ileride yere düşmek yerine, Dünya'nın kıvrımı boyunca sürekli düştüğünü görürsünüz. İşte bu hıza kaçış hızı denir ve Dünya yörüngesinde yatay olarak bu hızda hareket eden cisimler, durmaksızın yere düşmeye çalışırlar; ancak Dünya'nın küreliğinin kıvrımı, onların yere yaklaşma hızından daha hızlı bir şekilde ufuktan uzaklaşır. Bu şekilde "yörüngeye oturmuş" cisimler, sanki sürekli düşen bir asansörün içindeymişler gibi davranırlar. Nasıl ki düşen bir asansörde ağırlıksızmışsınız gibi hissetmeniz mümkün olacaktır; Uluslararası Uzay İstasyonu'nda da hissedilen budur.

Cisimler üzerine yerçekimine zıt yönde, yerçekiminden daha güçlü bir kuvvet uygulanırsa cisimler yeryüzünden uzaklaşır. Daha zayıf bir kuvvet altında ise yerçekimi baskın gelir ve cisimlerin yeryüzüne çekilmelerine sebep olur. Dolayısıyla cisimlerin Dünya yörüngesinde kalabilmeleri için onlar üzerine uygulanan kuvvetin yerçekimini dengelemeleri gerekir. ISS de belirli bir hızda (saniyede yaklaşık 7,66 km) hareket ederek bu dengeyi sağlar. Bunun sonucunda istasyon üzerindeki veya içerisindeki her şey sürekli bir denge, yani "serbest düşme" halindedir.

Uzaya Çıkmadan Ağırlıksızlığı Deneyimlemek Mümkün mü?

Eğer Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki kütleçekimi, yeryüzündekinin %90'ı kadarsa ve buna rağmen durmaksızın düşme nedeniyle ağırlıksızlık deneyimi yaratılabiliyorsa, yeryüzündeki %100'lük kütleçekimiyle de bunun yaratılabileceğini düşünebilirsiniz; haklısınız da! Az önce verdiğimiz asansör örneği, bunun tipik bir yoludur. Ancak eğer eğlence parklarındaki sürat trenlerine bindiyseniz de bu deneyimi yaşamış olabilirsiniz. Sürat trenlerinde hızlı bir şekilde yükseğe tırmanıp bir anda aşağıya doğru dalışa geçtiğinde kısa süreliğine boşlukta süzülüyormuş gibi bir his oluşur.

The Telegraph

Sanki yerçekimi etkisinden kurtulmuş gibi yaşanılan bu süzülme hissini daha uzun süre deneyimleyebilmek için özel uçuşlar yapılmaktadır. Bu uçuşlarda uçaklar 45 derecelik yükseliş ve alçalış manevralarını içeren parabolik bir rota izler. Parabolün tam tepesinde ise 20-30 saniye arasında serbest düşme deneyimi yaşatır. Bu yöntem, kişilere mikro-kütleçekimli ortam hissiyatını yaratmak ve bu ortamda kısa süreli deneyler yapmak amacıyla çeşitli uzay ajansları tarafından kullanılmaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sonuç

Uluslararası Uzay İstasyonu içerisindeki astronotlar da parabolik uçuşlardaki gibi (fakat kısa süreli değil, sürekli) bir serbest düşme halindedirler. Dolayısıyla "yerçekimsiz ortam" tanımı, sık kullanılıyor olsa da pek isabetli bir tanım değildir. Bilimsel açıdan daha isabetli olması için "ağırlıksız" (İng: "weightless") ortam ya da (Uluslararası Uzay İstasyonu üzerinde az da olsa farklı kuvvetlerin etki ettiği düşünülürse) "mikro-kütleçekimli (İng: "microgravity") ortam" tanımı daha uygun olacaktır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Bilim Budur! 3
  • Muhteşem! 2
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • NASA. What Is Microgravity?. (15 Mayıs 2015). Alındığı Tarih: 26 Mart 2021. Alındığı Yer: NASA | Arşiv Bağlantısı
  • ESA. Microgravity And Iss. Alındığı Tarih: 26 Mart 2021. Alındığı Yer: ESA | Arşiv Bağlantısı
  • ESA. Parabolic Flights. Alındığı Tarih: 26 Mart 2021. Alındığı Yer: ESA | Arşiv Bağlantısı
  • EtymOnline. Gravity | Origin And Meaning Of Gravity By Online Etymology Dictionary. Alındığı Tarih: 26 Mart 2021. Alındığı Yer: EtymOnline | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 12/04/2021 10:35:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10304

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Astrofotoğrafçılık
Nöron
Hayvanlar Alemi
Genetik
Dilbilim
Manyetik Alan
Uluslararası Uzay İstasyonu
Kromozom
Retrovirüs
Yakınsak Evrim
Yok Oluş
Dna
Kontrol
Sinir Hücresi
Biliş
Kertenkele
Eşeyli Üreme
Sağlık Bakanlığı
Ortak Ata
Yapay Zeka
Bilim Tarihi
Haber
Beslenme Bilimi
Onkoloji
Diş Hekimi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku