Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Kitlesel Yok Oluşlar, Dünyadaki Yaşamın Çeşitlenmesini Sağladı - ve Biz Yok Olduktan Sonra Tekrar Sağlayabilir!

Kitlesel Yok Oluşlar, Dünyadaki Yaşamın Çeşitlenmesini Sağladı - ve Biz Yok Olduktan Sonra Tekrar Sağlayabilir! Popular Science
dinozor fosili
5 dakika
13,317
Tüm Reklamları Kapat

Geçmiş yarım milyar yılda Dünya, tekrar tekrar canlı türlerinin çoğunu yer yüzünden silen kitlesel oluşlarla sarsıldı.[1] Her seferinde hayat toparlanmayı başardı ve sonunda çeşitlilik artarak yoluna devam etti.[2] Peki bunu mümkün kılan şey, yaşamın son derece dayanıklı olması mı, yoksa başka bir şey mi oluyor? Kitlesel yok oluşlar aslında çeşitliliğin artmasına yardım ediyor ve bunda başarılı oluyor olabilir mi? Eğer öyleyse bunu nasıl yapıyor? Şu anda başka bir yok oluşla karşı karşıya olduğumuzu göz önünde bulundurursak, yok oluşların çeşitliliği nasıl etkilediğini bir an önce anlamamız çok önemlidir.[3]

Kitlesel yok oluşlar, fosil kayıtlarındaki muhtemelen en çarpıcı örüntüdür. Çok sayıda tür, hatta bazen bütün familya, dünya üzerinde aynı anda ve hızla ortadan kaybolur. Bu kadar büyük ölçekli bir yok oluşun olması için genelde küresel bir çevre felaketinin meydana gelmesi gerekir. Bu felaketin o kadar şiddetli ve o kadar hızlı yaşanır ki, türler evrimleşemezler ve yok olurlar.

Büyük volkanik patlamalar, kitlesel yok oluşların ana itici gücüdür.
Büyük volkanik patlamalar, kitlesel yok oluşların ana itici gücüdür.
Popular Science

Büyük volkanik patlamalar; Devoniyen, Permiyen ve Triyas dönemlerindeki yok oluşların ana sebebiydi.[4], [5] Küresel soğuma ve yoğun buzullaşma, Ordovisyen-Silüriyen yok oluşuna sebep oldu.[6] Kretase sonundaki dinozorların yok oluşu ise bir asteroit yüzünden oldu.[7] En çok ilgiyi bu "beş büyük yok oluş" görüyor olsa da Permiyen sonu olayından önceki yok oluşu gibi, daha az ama yine de uygarlığı tehdit eden birçok olay meydana geldi.[8]

Tüm Reklamları Kapat

Bu olaylar, kelimelerle izah edilemeyecek kadar yıkıcıydı. Kretase dönemini sona erdiren Chicxulub asteroidinin etkisi, yıllarca fotosentezi durdurdu ve onlarca yıllık küresel soğumaya neden oldu.[9] Soğuktan korunamayan, karanlıkta yiyecek bulamayan her şey -ki bu türlerin çoğuna denk geliyor- telef oldu. Türlerin %90’ına yakını, birkaç yıl içinde yok oldu.[10]

Fakat hayatın eski haline dönmesi de çok ani oldu. Memelilerin %90'ı asteroit tarafından yok edildi; fakat 300.000 yıl içinde toparlanarak; atlara, balinalara, yarasalara ve bizim primat atalarımıza evrimleştiler.[10] Kuşlar ve balıklar da benzer hızla toparlanarak yayıldı.[11] Birçok organizma (yılanlar, ton balıkları ve kılıç balıkları, kelebekler ve karıncalar, çimenler, orkideler ve papatyalar) bu zamanlarda evrimleşti veya farklılaştı.

Kelebekler ve papatyalar, kitlesel yok oluşun ardından çeşitlendi
Kelebekler ve papatyalar, kitlesel yok oluşun ardından çeşitlendi
popular science

Bu tür bir toparlanma ve farklılaşma, her kitlesel yok oluş sonrasında gerçekleşti. Permiyan sonu yok oluşu, memeli benzeri türlerini çok kötü etkiledi; fakat sonrasında sürüngenler yayılma fırsatı buldular.[12] Triyas sonu olayında sürüngenler etkilenirken, hayatta kalan dinozorlar gezegene yayıldı ve farklılaştı.[13] Bir kitlesel yok oluş dinozorların sonunu getirmiş olsa da, en başta evrimleşebilmiş olmalarının tek sebebi, yine bir başka kitlesel yok oluştu.

Bu kaos haricindeki sürelerde yaşam, 500 milyon yıllık bir periyotta, yavaş yavaş evrimleşti. Hatta bazı çalışmalar, yok oluşlar sonrası yaşanan çeşitlenmenin, yok oluş süreçleri tarafından tetiklendiğine işaret ediyor. Öncelikle en ani farklılaşma artışı, kitlesel yok oluşların hemen sonrasında meydana geliyor.[14]

Tüm Reklamları Kapat

Ancak belki de daha çarpıcı olanı, iyileşmenin yalnızca tür sayısındaki artıştan kaynaklanmıyor olması. Bir iyileşme sürecinde hayvanlar, değişikliğe giderek hayatta kalmanın yeni yollarını bulur. Yeni yaşam alanlarını, yeni yiyecekleri, yeni hareket araçlarını kullanır. Örneğin, balık benzeri atalarımız ilk önce Devoniyen neslinin tükenmesinden sonra karaya çıktı.[15]

Evrimsel Yenilik

Yok oluş, türleşmenin yalnızca bu aşamasına değil, evrimsel yenilik kısmına da yön veriyor. Yaşam tarihindeki en büyük artışın, kompleks hayvanların evriminin, Ediyakaran hayvanlarının neslinin tükenmesinine neden olan Kambriyen Patlaması'ndan sonra gerçekleşmiş olması bir tesadüf değildir.

Yenileşme, türlerin eskileri üzerine kavga etmek yerine yeni nişler bulmaya yönelttiği için, beraber yaşayabilen tür sayısının artmasını da sağlar. Karaya çıkan balık, denizdeki balıklarda rekabete girmedi. Geceleri sonarla avlanan yarasalar, gündüzleri aktif olan kuşlarla rekabet etmedi. İnovasyon, evrimin sıfır toplamlı bir oyun olmadığı anlamına gelir. Türler, başkalarının yok olmasına neden olmadan farklılaşabilir. O zaman niye yok oluş, yenileşmeyi tetikliyor?

1000’den fazla yarasa türü kuşlarla rekabete girmeden evrimleşti.
1000’den fazla yarasa türü kuşlarla rekabete girmeden evrimleşti.
popular science

Stabil ekosistemler, yenileşmeyi engelleyebilir. Modern bir kurt, muhtemelen bir Velociraptor'dan çok daha tehlikeli bir avcıdır; ancak küçük bir memeli, Kretase'de bir kurda evrimleşemezdi; çünkü Velociraptor vardı. Etoburlukla ilgili herhangi bir deneme, kötü adapte olmuş memelinin halihazırda iyi adapte olmuş halde olan Velociraptor ile rekabet etmesi -kısaca ona yem olmasıyla- kötü bir şekilde sona erebilirdi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Ancak, bir neslin tükenmesinin ardından gelen durgunlukta evrim, başlangıçta zayıf bir şekilde uyarlanmış, ancak uzun vadeli potansiyele sahip tasarımlarla deneyler yapabilir. Şovun yıldızları gittiğinde, arka planda kalanlar kendilerini kanıtlama şansına sahip olur.

Velociraptor'un yok oluşu, diğer memelilere yeni nişler deneme fırsatı tanıdı. Aslında avcılık için yeterli gereklilikleri yoktu; fakat onlara rekabet eden veya onlarla beslenen dinozorlar olmadığından, hayatta kalmak için mükemmel yeteneklere sahip olmaları gerekmiyordu.

Yaratıcı Yıkım

Yaşam, sadece dayanıklı olmakla kalmaz, aynı zamanda zorluklar karşısında gelişir de... Hatta yaşam, şu anda gerçekleşen insan kökenli yok oluş dalgasından sonra bile düzelecektir.[15], [16] Yarın yok olsak bile, türler, zamanında nasıl başka türler yünlü mamutların, dodo kuşlarının ve yolcu güvercinlerinin yerini alacak şekilde evrimleştiyse o şekilde evrimleşecek ve yaşam muhtemelen eskisinden daha çeşitli hale gelecek. Bu, bizim yaşam süremizde, hatta türümüzün yaşamı boyunca değil, bundan milyonlarca yıl sonra gerçekleşecek.

Yok oluşun yeniliği tetiklediği fikri, insanlık tarihi için bile geçerli olabilir. Buz devri megafaunasının yok olması, avcı-toplayıcı gruplarını yok etmiş olabilir, ama aynı zamanda çiftçiliğe gelişme şansı vermiştir. Kara Veba, tarif edilemeyecek kadar insan ıstırabına neden oldu, ancak siyasi ve ekonomik sistemlerin sarsılması, Rönesans'a yol açmış oldu.

Ekonomistler, yeni bir düzen yaratmanın eskisini yok etmek anlamına geldiği fikri olan yaratıcı yıkımdan bahseder. Ancak evrim, eski sistemin yıkımının bir boşluk yarattığı ve aslında yeni ve genellikle daha iyi bir şeyin yaratılmasını yönlendirdiği başka bir tür yaratıcı yıkım olduğunu öne sürüyor. İşlerin en kötü olduğu zaman, tam da fırsatın en büyük olduğu zamandır.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
30
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 25
  • Muhteşem! 10
  • Umut Verici! 7
  • İnanılmaz 6
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Güldürdü 3
  • Bilim Budur! 2
  • Üzücü! 2
  • Korkutucu! 2
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Popular Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Dunhill. Five Mass Extinctions – And What We Can Learn From Them About The Planet Today. Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. Bond. How Life On Earth Recovers After A Devastating Mass Extinction. (17 Haziran 2015). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Dyke. Earth’s Sixth Mass Extinction Has Begun, New Study Confirms. (19 Haziran 2015). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
  • ^ P. R. Renne, et al. Synchrony And Causal Relations Between Permian-Triassic Boundary Crises And Siberian Flood Volcanism. (8 Eylül 1998). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ T. J. Blackburn, et al. Zircon U-Pb Geochronology Links The End-Triassic Extinction With The Central Atlantic Magmatic Province. (24 Mayıs 2013). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Finnegan. The Magnitude And Duration Of Late Ordovician–Early Silurian Glaciation. (18 Şubat 2011). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. J. Benton. Shutterstock How Does An Invisible Underwater Crater Prove An Asteroid Killed The Dinosaurs?. (14 Nisan 2016). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
  • ^ P. B. Wignall. Volcanism, Mass Extinction, And Carbon Isotope Fluctuations In The Middle Permian Of China. (29 Mart 2009). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. R. Longrich. Did A Burning Oil Spill Wipe Out The Dinosaurs?. (14 Temmuz 2016). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b N. R. Longrich. Severe Extinction And Rapid Recovery Of Mammals Across The Cretaceous–Palaeogene Boundary, And The Effects Of Rarity On Patterns Of Extinction And Recovery. (12 Mart 2016). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: Wiley Online Library | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. O. Prum. A Comprehensive Phylogeny Of Birds (Aves) Using Targeted Next-Generation Dna Sequencing. (7 Ekim 2015). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: Wiley Online Library | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. J. Nesbitt. Ecologically Distinct Dinosaurian Sister Group Shows Early Diversification Of Ornithodira. (4 Mart 2010). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: Nature | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. L. Brusatte. The First 50 Myr Of Dinosaur Evolution: Macroevolutionary Pattern And Morphological Disparity. (23 Eylül 2008). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: The Royal Society | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. M. Raup. Mass Extinctions In The Marine Fossil Record. (19 Mart 1987). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b C. D. Thomas. The Sixth Mass Genesis? New Species Are Coming Into Existence Faster Than Ever Thanks To Humans. (10 Haziran 2017). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Abdurrachman. 5 Periods Of Mass Extinction On Earth. Are We Entering The Sixth?. (31 Ocak 2018). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
  • J. A. Clack. An Early Tetrapod From ‘Romer's Gap’. (4 Haziran 2002). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2021. Alındığı Yer: nature | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/07/2024 09:36:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11225

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kuyruksuz Maymun
Deniz
Dna
Hastalık Kontrolü
Sağlık Bakanlığı
Hastalık Yayılımı
Hindistan
Sperm
Gıda
Gebelik
Einstein
Damar
Organizma
Erkek
Beslenme Davranışı
Eşey
Kimyasal Element
Karar
Bilgi
Öğrenme Alanı
Hızlı
Filogenetik
Grup
İmmünoloji
Sars Mers
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
N. Longrich, et al. Kitlesel Yok Oluşlar, Dünyadaki Yaşamın Çeşitlenmesini Sağladı - ve Biz Yok Olduktan Sonra Tekrar Sağlayabilir!. (18 Aralık 2021). Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11225
Longrich, N., Soylu, İ., Bakırcı, Ç. M. (2021, December 18). Kitlesel Yok Oluşlar, Dünyadaki Yaşamın Çeşitlenmesini Sağladı - ve Biz Yok Olduktan Sonra Tekrar Sağlayabilir!. Evrim Ağacı. Retrieved July 20, 2024. from https://evrimagaci.org/s/11225
N. Longrich, et al. “Kitlesel Yok Oluşlar, Dünyadaki Yaşamın Çeşitlenmesini Sağladı - ve Biz Yok Olduktan Sonra Tekrar Sağlayabilir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by İrem Soylu, Evrim Ağacı, 18 Dec. 2021, https://evrimagaci.org/s/11225.
Longrich, Nick. Soylu, İrem. Bakırcı, Çağrı Mert. “Kitlesel Yok Oluşlar, Dünyadaki Yaşamın Çeşitlenmesini Sağladı - ve Biz Yok Olduktan Sonra Tekrar Sağlayabilir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by İrem Soylu. Evrim Ağacı, December 18, 2021. https://evrimagaci.org/s/11225.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close