Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

En Eski Hayvan "Dickinsonia": Hayvanların Kambriyen Patlaması'ndan Önce Ediyakaran Dönem'de Evrimleştiği İspatlandı!

En Eski Hayvan "Dickinsonia": Hayvanların Kambriyen Patlaması'ndan Önce Ediyakaran Dönem'de Evrimleştiği İspatlandı! National Geographic
10 dakika
10,241
  • Zooloji
  • Makroevrim

Kambriyen Patlaması Nedir?

Kambriyen Patlaması, birçok hayvan şubesinin birkaç on milyon yılda evrimleştiği döneme verilen isimdir. Aslında fiziksel anlamda bir "patlama" değildir; sadece birçok hayvan şubesinin oluştuğu dönem olduğu için bu sürece "patlama" adı verilmektedir. Günümüzden 542 milyon yıl kadar önce başlayan bu süreç, yaklaşık 22 milyon yıl boyunca sürmüştür. Bu süre dilimi, jeolojik skalada her ne kadar kısmen "kısa" olsa da, evrimsel süreç için fazlasıyla uzun bir süredir.

Evrim Karşıtlığı Bilimsel Temele Dayanmamaktadır!

Ne var ki bu süre zarfında birçok hayvan şubesinin bir arada ve kısmen kısa gözüken bir sürede evrimleşmiş olması, bilim karşıtı çevrelerin bu dönemi evrimsel biyolojiyi karalamak için malzeme olarak kullanmasına neden olmuştur. Bu kişiler, canlıların "bir anda, yoktan, puf diye" var olduğuna inanmaktadırlar ve Kambriyen Patlaması'nın da bu birdenbire ortaya çıkışın kanıtı olduğu inancına sahiptirler. İşin tuhaf tarafı, canlılığın 3.8 milyar yıl önce başlayıp, kademeli olarak karmaşıklaşmasının bu ani var oluşun neresinde olduğunu izah edememektedirler. Ayrıca art niyetli bu kişiler, konuyla ilgili akademik temelden yoksun oldukları için, Kambriyen Dönem'de yaşanan evrimsel sürece yönelik araştırmaları bilmemekte ve görmezden gelmektedirler; dolayısıyla konu hakkında modern bilimin açıklamalarından bihaberdirler.

Bu Reklamı Kapat

Evrim, Sabit Hıza Sahip Bir Süreç Değildir!

Her şey bir yana, evrim sabit hıza sahip olan ve her canlının, her evrimsel dönemde eşit hızda değişmesini gerektiren bir süreç değildir. Evrimin birçok evresinde hızlı türleşme dönemleri yaşanmıştır ve Kambriyen Patlaması da bunlardan sadece birisidir - ancak doğrudan doğruya biz insanların içinde bulunduğu Hayvanlar Alemi ile ilgili olduğu için fazlasıyla ilgi çekmiştir. Evrimde mod ve tempo kavramları, farklı canlıların farklı hızlarda ve biçimlerde evrimini tanımlamak için kullanılmaktadır. Bunlarla ilgili olarak Evrenin Karanlığında Evrimin Işığı başlıklı kitabımızın Jeoloji bölümüne göz atabilirsiniz.

Hayvanlar Kambriyenden Önce Ediyakaran'da Evrimleşmiştir!

Dahası da var: Hayvanlar Alemi, Kambriyen Patlaması'ndan çok önce, Ediyakaran Dönem adı verilen ve günümüzden 635 milyon yıl öncesine kadar giden ve özellikle de 571 milyon yıl önce biyota bakımından doruk noktasına ulaşan bir süreçte evrimlerinin erken süreçlerinden geçmişlerdir. Yani hayvanlar, 22 milyon yıllık süreçte "birdenbire" var olmamıştır; 635 ila 542 milyon yıl önce arasındaki 93 milyon yıllık süreçte durmaksızın evrimleşmiş; Kambriyen Patlaması denen sürecin başlangıcında ise hayvan şubeleri birbirlerinden belirgin bir şekilde ayrılmaya başlamışlardır ve bu ayrışma 22 milyon yıllık süre zarfı boyunca devam etmiştir. Bu şekilde okunan ve toplamda 115 milyon yıla yayılan evrimsel tarih, hiç de sıradışı değildir.

Bu Reklamı Kapat

Bu, evrimsel biyologlar tarafından uzunca bir süredir bilinmekteydi. Ne var ki Ediyakaran Dönem'de evrimleşen hayvanlar, yumuşak dokulu oldukları için oldukça nadiren fosilleşmişlerdir. Dolayısıyla bu dönemden kalma fosillerin erken hayvan türleri olduğunu göstermek pek kolay olmamıştır. Bu belirsizlik, durdukları yerden mızmızlanıp kendilerine gösterilen kanıtları görmezden gelmekten başka bir şey yapmak zorunda olmayan evrim karşıtları için kolay bir malzeme haline gelmiştir.

Artık değil.

Hayvanların Ediyakaran Dönem'de Evrimleşmeye Başladığı İspatlandı!

Science dergisinde yayınlanan bir makale, Ediyakaran Dönem'de yaşamış olan Dickinsonia isimli cinsin fosillerinin erken bir hayvan cinsi olduğunu ispatlamayı başardı. Avustralya Ulusal Üniversitesi'nden paleobiyojeokimyager Jochen Brocks şöyle diyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

O, başından beri bizden biriydi. Bizler gibi bir hayvan türüydü!

Uzmanlar, makalelerinin özetinde şöyle yazıyorlar:

Bizim sonuçlarımız, Ediyakara biyotasının kayaç kayıtlarındaki en eski doğrulanmış makroskopik hayvanlar olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, Ediyakara biyotasının gerçekten de Kambriyen Dönem'de yaşanan hayvan patlamasından önce var olmuş bir hayvan evrimi dönemi olduğunu doğrulamaktadır.

Dickinsonia günümüzde artık yaşamıyor. Ancak bundan 630 milyon yıl kadar önce gezegenimizde kol gezen, su küresine benzer, yumuşak dokulu bir hayvan türüydü. Bu, evrimsel süreçte tek hücrelilikten çok hücreliliğe geçiş denemelerinden sadece birisiydi. Bu denemelerden birçoğu başarısız olsa da, nihayetinde bir veya birkaç canlı grubu çok hücreli ve stabil yapılar inşa etmeyi başardılar ve böylece tek hücrelilikten çok hücrelilik evrimleşmiş oldu. Çok hücreliliğin evriminin laboratuvarda da tekrarlanmış olması, evrimin açıklayıcı gücünü göstermektedir.

Dickinsonia'nın hayvan olduğunun kanıtlanması bilim için öylesine büyük bir adım ki, Riverside'da bulunan Kaliforniya Üniversitesi'nden paleontolog Mary Droser şöyle diyor:

Bana kalırsa bu araştırma, Dickinsonia ile ilgili anlayışımıza yönelik yapbozun son parçasını da yerine oturtuyor. Zaten geçtiğimiz birkaç yılda, bu cinsin Hayvanlar Alemi'ne ait olduğuna dair paleontologlar arasında yaygın bir kanı oluşmaya başlamıştı. Ancak yeni araştırma, kimyayı kullanarak şüphelerimizi net bir şekilde doğruluyor. Bu, gezegenimizdeki hayvan evrimi öyküsüne Dickinsonia'yı da yerleştirmemizi sağlıyor.

630 Milyon Yıl Öncesini Aydınlatan Kolesterol

Ediyakaran Dönem'de yaşayan canlılarla ilgili en büyük sıkıntı, yumuşak bedenlerinin çok nadiren fosilleşiyor olmasıdır. Geriye kalan fosiller ise pek belirgin olmayan, yüzeysel fosillerdir. Ancak bu demek değil ki bu fosiller üzerinde araştırma yürütülemez; bu demek değil ki bu fosiller bilimsel olarak incelenip, kategorize edilemez.

Paleontologlar, bugüne kadar Ediyakaran Dönem'den kalma fosiller üzerinde yaptıkları çalışmalarla, bu dönemde yaşamış olan canlıların büyüme ve gelişimlerini, hareket biçimlerini, büyüklüklerini ve karmaşıklıklarını çalışmayı başarmışlardı. Science dergisinde yayınlanan makalede ise bilim insanları, bu izlerden toplanan biyolojik ve kimyasal işaretleyicilere odaklandılar.

Bu Reklamı Kapat

Birçok canlı arkasında sterol adı verilen kimyasallar bırakır. Her türde bunun özelliği birazcık farklıdır. Hayvanların ürettiği sterollerden birisi kolesterol isimli kimyasaldır. Evet! Tıpkı fast-food restoranlarda yediğiniz yiyecekler içinde olan ve damarlarınızda bulunan kolesterol!

Ancak kolesterolün tek işlevi bu değildir. Neredeyse tüm canlılarda kolesterol aynı zamanda hücre zarının yapısına katılır ve hücre içine girip çıkan kimyasalları denetlemeye yarar. Algler gibi bazı canlıların ürettikleri tabakalarda bu tarz biyoişaretleyicileri kolaylıkla bulmak mümkündür. Ancak iş hayvan benzeri hareketli canlılara, hele ki Ediyakaran gibi antik zamanlardan kalma hayvanların fosillerine geldiğinde, birçok bilim insanı bu biyoişaretleyicilerin tespit edilemeyeceğine inanıyordu. Bu nedenle de kimse denemeye kalkmamıştı.

Ne var ki bazı Ediyakaran fosillerinde, tespit edilebilir miktarda organik iz bulunuyor. İşte Avustralya Ulusal Üniversitesi'nde okuyan doktora öğrencisi ve bu araştırmanın baş yazarı Ilya Bobrovskiy, bu sıradışı fikri test etmeye karar verdi. Akademik danışmanı Jochen Brocks bunun çılgınca bir fikir olduğunu düşünse de, heyecanlı öğrencisinin araştırma şevkini kırmayarak fikrini test etmesine izin verdi. Sonuç? Palentoloji dünyasının en önemli keşiflerinden biri!

Araştırma Ne Söylüyor?

Bobrovskiy, fosil sterolleri, fosillerin bulunduğu kayaçlardaki diğer kimyasallarla kıyaslayacak bir yöntem geliştirerek işe başladı. Bu yöntemi test etmek için Ediyakaran türlerini kullanan Bobrovskiy, öncelikle Beltanelliformis isimli bir cinsin ne olduğunu tespit etmeye çalıştı. Bu canlının alg, mantar veya bir çeşit denizanası olduğu düşünülüyordu; ancak kimse ne olduğundan emin değildi. Bobrovskiy'in analizi, herkesin hatalı olduğunu gösterdi. Beltanelliformis, bir siyanobakteri idi! Bu bulgularını Nature Ecology and Evolution dergisinde yayınlamayı başardılar.

Bu Reklamı Kapat

Sonrasında ise dikkatlerini Dickinsonia'ya çeviren araştırmacılar, kuzeybatı Rusya'nın Beyaz Deniz bölgesinden fosil örnekleri toplamaya başladılar. Brocks şöyle diyor:

Fosilin moleküler kompozisyonu ile, fosilin çıkarıldığı deniz yatağının moleküler kompozisyonu siyah ve beyaz gibiydi. İz fosilin kalıntılarında tespit edilen %93 dolaylarındaki kolesterol içeriği, fosilin bir hayvan olduğunu gösteriyordu. Buna karşılık deniz yatağının kendisinde sadece %11 dolaylarında, yani çok az kolesterol vardı. Bunun yerine bu yatakta ergosteroid denen, yeşil alglerin varlığına işaret eden kimyasalları bulduk.
Rusya'dan çıkarılan Dickinsonia örneklerinden birisi...
Rusya'dan çıkarılan Dickinsonia örneklerinden birisi...
ABC

Bu izlerin mantarlara ait olmadığını da ispatlamak isteyen araştırmacılar, mantar fosillerine özgü olduğu bilinen kimyasal işaretleyicileri de kontrol ettiler. Rusya'dan alınan Dickinsonia fosillerinde bu işaretleyicilere rastlanamadı. Brocks, şöyle diyor:

Bilim insanları 75 küsür yıldır Dickinsonia ve bazı diğer tuhaf Ediyakaran fosillerinin ne olduğunu tespit etmeye çalışıyorlardı. Bu zorlu sorunun cevabını benim doktora öğrencimin verdiğine inanmakta güçlük çekiyorum. Fosilleşmiş yağlar gösteriyor ki, Dickinsonia bilinen en eski hayvan türü. Böylece onlarca yıldır süregelen bir gizem çözülmüş oluyor. Paleontolojinin Kutsal Kasesi bulunmuş oldu.

Araştırmacı bu kadar etkileyici kılan, kullanılan yöntemin basitliği ve zarafeti. Türlere ait fosillerin ardında bıraktığı izlerin kimyasal kompozisyonuna bakarak alem tespitinde bulunmak, paleontolojide birçok çalışmanın çok daha sağlam temellere oturtulmasını sağlayabilir.

Stanford Üniversitesi'nde mikrobiyolog olan Paula Welander, bu yeni yöntemin eldeki problemi çözmek için çok akıllıca bir yöntem olduğunu söylyor. Dahası, bu yöntem sayesinde Ediyakaran Dönem'den kalma birçok diğer fosilin de hangi alemlere ait olduğu çok daha net bir şekilde tespit edilebilecek.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Yakınsama - Evreni Açıklayan En Derin Fikir (Peter Watson)

Tarih alanındaki kapsamlı çalışmalarıyla tanınan Peter Watson’ın Yakınsama’sı bilimsel fikirler tarihine etkileyici, özgün bir yolculuk.

Watson bu çalışmasında fizikle kimya arasındaki yakın ilişkiyi, kuantumun diğer bilimlere nasıl yakınsadığını, klimatolojinin mitolojiyle, botaniğin arkeolojiyle nasıl ilişkilendiğini ve disiplinlerarası uyuma dair tüm meseleleri ince ince irdeliyor. Farklı bilimler, farklı başlangıç noktaları ve hiç benzemeyen ilgi alanlarına rağmen bir araya geliyor; egemen anlatıyı, evrenin tarihini anlatmak üzere yakınsıyor ve birleşiyor.

Başlangıçta tereddütle karşılansa da “yakınsama” Nobel Ödüllü fizikçi Steven Weinberg’in ifade ettiği üzere, “evreni açıklayan en derin fikir”dir. Günümüzün bilgi toplumlarındaysa çok önemli bir eğilime dönüşerek iş, eğitim ve teknoloji gibi çeşitli alanların gidişatına yön vermeye başlamıştır.

“Bilimsel disiplinleri birleştirmeye yardımcı olacak bağlantıları inceleyen kışkırtıcı bir tarih çalışması. Watson bağlantıların nasıl dizildiğini etkileyici bir şekilde ortaya koyuyor. Biyolog, matematikçi ya da astrofizikçi de olsanız kesin olan tek bir şey var: Herkes nihayetinde aynı sistem üstüne çalışıyor.”

Science

Geçen yüzyılın en önemli bilimsel fikirlerini gözden geçirmek isteyenler, bu kitapta aradıklarını bulabilir.”

Marcia Bartusiak, Washington Post

Bu kampanya, Kolektif Kitap tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.

Devamını Göster
₺70.00
Yakınsama - Evreni Açıklayan En Derin Fikir (Peter Watson)

Biyoişaretleyiciler Nasıl Bu Kadar Uzun Süre Korunuyor?

Tüm kimyasallar zamana boyun eğerler: Bir süre sonra her kimyasal bozunur. Kolesterol de bu süreçten bağımsız değildir. Ancak her kimyasalın bozunma süreleri oldukça spesifiktir. Ayrıca bir kimyasalın bozunması, ona dair tüm izlerin yok olması demek değildir. Örneğin kolesterol bozunsa da, bu kolesterolü bir arada tutan "iskelet" halen kimyasal olarak tespit edilebilir şekilde geride kalmaktadır. Bobrovskiy şöyle diyor:

Avustralya'daki Ediyakara Tepeleri gibi yerlerdeki fosillerin birçoğu, aşırı fazla ısı ve basınç altında kalmıştır; yüz milyonlarca yıl boyunca mevsimlenmişlerdir. Bunlar, paleontologların onlarca yıldır çalıştığı fosillerdir. Zaten Dickinsonia'nın kimliğine kafayı bu kadar takmış olmaları da bundandır.

Her ne kadar bilim hiçbir zaman %100 gerçeği vaat edemese de, bu ideal duruma, yani "gerçek olana" en çok yaklaşmamızı mümkün kılan entelektüel çabadır. Her ne kadar bu sonuçlarda da belirli bir belirsizlik olsa da, Dickinsonia'nın en eski hayvan türlerinden biri olmadığını iddia etmeye yarayacak dikkate değer hiçbir kanıt bulunmamaktadır. Tam tersine, eldeki bütün veriler, Dickinsonia'nın en erken hayvan türlerinden biri olduğuna işaret etmektedir. Bu da, Kambriyen Patlaması'nın hayvanların ilk evrimsel dönemi olmadığını ispatlamaktadır. Brocks şöyle diyor:

Bulduğumuz fosilleşmiş yağ molekülleri, hayvanların 558 milyon yıl önce de, yani sanılandan milyonlarca yıl öncesinde de, büyük ve bol miktarda bulunduğunu ispatlamaktadır.

Dickinsonia İlk Hayvan mı?

Evrimsel biyolojide hiçbir canlının, türün, alemin, şubenin, cinsin ilk bireyi bulunmaz. Bu nedenle ilk insan, ilk hayvan, ilk bitki, ilk mantar gibi kullanımlar hatalıdır. Çünkü hiçbir tür, bir diğer türe doğum yapmaz. Hiçbir alem, tek nesilde başka bir aleme dönüşemez. Dolayısıyla Dickinsonia da hiçbir zaman "ilk hayvan" olarak anılmayacaktır. Anılsa da, burada söylenmek istenen, aslında bilinen en eski hayvan türüdür.

Gerçekten de, Dickinsonia Ediyakaran Dönem'den kalma tek hayvan benzeri tür değildir. Örneğin yumuşakça benzeri bir diğer cins olan Kiberella da benzer bir yaşa sahiptir. Solucan benzeri bir cins olan Helminthoidichnites de Ediyakaran Dönem'de yaşayıp, günümüze kadar ulaşan iz fosilleri bırakmış canlılardan birisidir.

Kambriyen "Patlaması" Yanılgısı

Edikaran Dönem'in bitişini, Kambriyen Dönem'inse başlangıcını belirleyen olaylardan birisi, bu erken hayvan gruplarında sert iskeletler evrimleşmeye başlamasıdır. Bu sayede bu iskeletler fosilleşmiş ve günümüze kadar ulaşan çok sayıda fosil bulunmaya başlanmıştır. Böylece fosil kayıtlarına bakan biri, ani bir "patlama" olduğunu düşünmeye sevkedilmektedir. Halbuki böyle bir "patlama" söz konusu değildir. Gerçekte olan, evrimsel süreçte yaşanan büyük bir atılım (iskeletli hayvanların evrimi) sayesinde günümüze ulaşan fosil sayısında bir artış olmasıdır. Bu, hayvanların Kambriyen-öncesi dönemlerde evrimleşmediği anlamına gelmemektedir.

Ediyakaran Dönem, hayvanların daha evrimleşmemiş olduğu zamanlardan, hayvanların ciddi miktarda çeşitlenerek günümüze kadar uzandıkları Kambriyen Dönem'e kadar olan süre zarfını kapsamaktadır. Bu açıdan önemi çok büyüktür. Bu araştırmada geliştirilen yöntem ise, o döneme yönelik bilgilerimizi zenginleştiren yepyeni bir kapıyı aralamaktadır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 6
  • Tebrikler! 5
  • Umut Verici! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • İnanılmaz 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 1
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • M. Wei-Haas. This Enigmatic Blob Was One Of Earth's Earliest Animals. (20 Eylül 2018). Alındığı Tarih: 21 Eylül 2018. Alındığı Yer: National Geographic | Arşiv Bağlantısı
  • G. Weule. Fossilised Fat Confirms This Ediacaran Fossil Is Earth's Oldest Known Animal. (20 Eylül 2018). Alındığı Tarih: 21 Eylül 2018. Alındığı Yer: ABC | Arşiv Bağlantısı
  • J. Gabbatiss. Oldest Known Animal Fossil Discovered In Russian Cliffs. (20 Eylül 2018). Alındığı Tarih: 21 Eylül 2018. Alındığı Yer: The Independent | Arşiv Bağlantısı
  • P. Rincon. Earliest Animal Fossils Are Identified. (20 Eylül 2018). Alındığı Tarih: 21 Eylül 2018. Alındığı Yer: BBC | Arşiv Bağlantısı
  • I. Bobrovskiy, et al. (2018). Ancient Steroids Establish The Ediacaran Fossil Dickinsonia As One Of The Earliest Animals. Science, sf: 1246-1249. | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/08/2022 20:28:12 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7403

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Sağlık Bakanlığı
Stres
Doğa Yasası
Psikiyatri
Süt
Meteor
Bilgi Felsefesi
Ses
Entomoloji
Kafatası
Kertenkele
Mucize
Aşılar
Şehir
Cinsellik Araştırmaları
Astrobiyoloji
Bakteriler
Nükleer
Abd
Hominidae
Oyun
Doğal Seçilim
Çiçek
Diş
Köpekbalığı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.