Kitap Analizi: Kötülüğün Anatomisi: Empati ve Zalimliğin Kökenleri Üzerine

Kitap Analizi: Kötülüğün Anatomisi: Empati ve Zalimliğin Kökenleri Üzerine
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
7 dakika
1,330 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Kitap Hakkında

  • Künye: Simon Baron-Cohen
  • Çevirmen: Tuna Tezgel
  • Kitabevi: Say Yayınları
  • Sayfa Sayısı: 248
  • İlk Baskı Yılı: 2018

Tanıtım

Sınırda kişilik bozukluğu, psikopati, narsisizm, otizm... Bu tanıların konduğu kişilerin ortak bir noktası var: empati eksikliği.

Empati eksikliğinin sebep olabileceği durumlar bazen son derece tehlikeli boyutlara ulaşabilmekte. Verilecek en iyi örnek Nazi "bilim insanları" olsa da, Columbine Lisesi Katliamı, Uganda’daki isyancı askerlerin anneleri çocuklarını öldürmeye zorlamaları gibi dünyanın her yerinden birçok vaka bu durumun ne gibi sonuçlara varabileceğini kanıtlıyor.

Kötülüğün Anatomisi, ödüllü psikolog Simon Baron-Cohen’in insan zalimliğine dair geliştirdiği beyin temelli yeni teoriyi ele alıyor. Sadece biyolojik değil, sosyal ve çevresel etmenlerin de empati erozyonuna neden olabileceğini öne süren Baron-Cohen kötülüğe, yani kendi deyişiyle empati eksikliğine dair süregelen fikirlere yeni bir bakış açısı sunarak literatüre oldukça nitelikli bir kaynak sağlıyor.

İnsanların en dehşet verici türlerine dair daha güçlü bir anlayış oluşturmamız için oldukça önemli bir adım. - Boston Globe

Reklamı Kapat

Kötülük kavramına yeni bir bakış açısı getiren basit ama oldukça ikna edici bir hipotez. - New York Times

Kitap İncelemesi

"Kötülük" veya "zalimlik" olarak betimlediğimiz insan davranışlarını bilimsel bir izahata kavuşturmak gibi bir gaye ile yola çıkmış, merak uyandırıcı bir kitap. Nasıl oluyor da başka birine/birilerine noktalarda acı çektirmek, işkence yapmak kolaylaşabiliyor? Simon Baron-Cohen’in, Kötülüğün Anatomisi adlı bu kitabında, tam bu noktada kullandığı kavram "nesne"dir. Yani asla duygusal bir bağ kurulamayacak ve empati yapılamayacak bir eşya gibi düşünmek... Otoriter bir "ben" modu, diğer insanları nesneleştirdiğinde, zalimlik için ortam hazır hale geliyor.

Cohen’in kullandığı önemli bir kavram daha mevcut: Empati erozyonu. Kitapta tüyler ürperten bir örnekte, Kenya’da bir hırsızın, bir kadının parmağındaki alyansı çalmak için, onun parmağını aniden kopardığı ve kaçtığı ifade edilmektedir. Olayın dehşet vericiliğini bir tarafa bırakmak zor olsa da, alyansı almak için parmağı hızlıca kesip kaçan kişinin ne hissettiğini veya hissetmediğini düşünelim. Kesilen parmağın yaratacağı acı, onun için hiçbir anlam ifade etmemektedir. İnsan neden bu kadar hissiz ve düşüncesiz olabilir diye soruyor Cohen ve cevap olarak da empati mekanizmalarının eksik çalışmasının bir sonucu olduğu yanıtını veriyor. Dolayısıyla suçun da bu empati devrelerindeki etkinlik azlığından kaynaklandığını ifade ediyor. Bu konuyu, daha fazla açalım.

Cohen, öncelikle empatiyi iki temel bileşene ayırıyor: farkına varmak ve karşılık vermek. Eğer empatik bir davranış varsa, mutlak suretle sorunun ne olduğunu anlamakla yetinilmemiş olması ve yardım gibi bir karşılık verilmesi de gerekli. Cohen, bireylerin empati yeterliliğini ölçen bir empati katsayısı (EQ) ölçeği geliştirmiş, toplumda bir normal dağılım eğrisi üzerinde düşük-orta-yüksek EQ’lar belirlemiş, dağılımın düşük ucundaki bireylerin zalimce davranışlar sergilediğini ifade etmiştir. EQ testinden yola çıkarak, 0'dan 6'ya kadar dağılan yedi farklı seviye ortaya koymuştur. Yani sıfır ucundan altı ucuna doğru gidildiğinde, diğerlerine kötülük yapma dolayısıyla suç işleme sıklığında da düşüş olacaktır. Cohen, altıncı seviyede bulunan kişilerin ise inanılmaz bir empati dürtüsüne sahip olduklarını ifade eder. Örneğin, bir psikoterapist olan Hannah’nın danışanlarının sorunlarını hızlıca kavrayabildiğini örnek verir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Cohen, zihnimizde bir empati devresi olduğunu da ifade eder. Bunu, fMRI kayıtlı çalışmaları referans göstererek vurgular. Prefrontal korteks bölgeleri, temporal ve pariyetal bağlantılar ve tabii ki amigdala gibi birçok bölgede, empati davranışı sırasında etkinlik gözlenir. Bölgelerin etkinlik örüntüsü, birlikte işleme şeklinde gerçekleşir. Burada, suçluların yoğun olarak görüldüğü empatinin sıfır derecesinin özellikle vurgulanması gereklidir. Çünkü Cohen, üç tip zihinsel rahatsızlığın kesiştiği bir 0- (sıfır-negatif) empati derecesi belirlemiş ve bu insanların başkalarını nasıl nesneleştirdiğinin etkileyici bir resmini ortaya çıkarmıştır. Cohen, sıfır derecesini çok güzel tanımlar:

Başkalarında nasıl bir izlenim uyandırdığınız, onlarla nasıl etkileşim kuracağınız veya duygularını ve tepkilerini nasıl sezeceğiniz ile ilgili bir farkındalığınızın olmadığı anlamına gelir.

Sıfır empati yeteneği! Empati yeteneğine sahip insanlar, muhtemelen bu durumu tahayyül bile edemezler. Çünkü sosyal yaşamın bir sonucu olarak, diğerlerinin zihinleriyle, orada dönen türlü yargı, eleştiri, his vb. ile aşırı meşgulüz. Zihin Kuramı, bunun insana has bir şey olduğunu ifade etmektedir (burada, bunun aksi yönde kanıtlar olduğunu da not düşelim.) O halde, "empatisiz" olarak yorumlanan üç rahatsızlığa göz atalım.

Borderline (B-tipi)

Sınırda kişilik bozukluğu olarak ifade edilen Borderline, kitapta anne Carol üzerinden anlatılmıştır. Çocuklarına acımasızca bağırıp, kötü sözler söyleyen bir anne, çocuklarında yarattığı duygusal hırpalanmaya hiçbir şekilde kafa yormayıp, akşam arkadaşlarının yanına eğlenmeye gidiyor. Başkalarının neler hissettiğini ifade etse de aslında yaptığı sadece kendisine dair, tehdit olarak algıladığı niyetleri varsaymasıdır. Dolayısıyla empati devresi bozuktur. Öyle ki, şaka yapıldığında bunu bir saldırı olarak algılıyor. Kitapta, Carol ile ilişkili daha nice empati yoksunu davranış paterni anlatılmaktadır. Yapılan beyin görüntüleme çalışmalarında, kitapta önemle vurgulanan empati devrelerindeki yapılarda aktivasyonun az olduğu bildirilmiştir.

Psikopati (P-tipi)

Kişinin daima kendiyle meşgul olduğu, arzularının ne gerektiriyorsa yaptığı, Freudyen perspektiften egonun çöküş yaşadığı bir bozukluktur. Kitapta Paul adlı cinayet suçlusu üzerinden açıklanan bu rahatsızlıkta ahlaki, vicdani bir kırıntı bulmak imkansızdır. Kişi, haklı olduğu görüşünden ödün vermez. Bu "haklılığı" çerçevesinde, ötekine ne olduğuyla hiçbir zaman ilgilenmez. "Öldüğü için üzgün müsün?" sorusunu "Okuldaki çocuklar bana kabadayılık ettiklerinde üzgün müydüler?" şeklinde yanıtlıyor. Diğerinin ne yaşadığına dair herhangi bir his veya fikir söz konusu değil. B tipi kişilikte belirtildiği üzere bunda da beynin empati devrelerinde etkinlik azlığı bağlantılarda kısıtlılık bulunmaktadır. Fakat burada bir parantez açarak nörofizyolojik durumların tek bir neden olmadığının altı çizilerek vurgulanması gerekir. Tüm tipler, hatta tüm bilimsel izahatı gerektiren olgularda bir genler ile çevre (İng: "nature vs. nurture") birlikteliği ifade edilir. Ki kitapta da bu noktada Bowlby’nin Bağlanma Kuramı'nın da söylediği gibi erken dönem ebeveyn-çocuk ilişkilerinin kişilik üzerinde önemli bir faktör olduğu kanıtlarla sunulmuştur. Psikopati hakkında daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.

Reklamı Kapat

Narsizm (N-tipi)

Kitapta James üzerinden anlatılan bu bozuklukta kişi yine empatiden yoksundur. Her şeyde kendi durumunu ortaya koyan, dışarıya karşı yoğun eleştirel tutumlar sergileyen ve anlaşılmamadan şikâyet eden bir tavır belirgindir. James’in bir suçlu olup olmadığı kitapta belirtilmemiştir; fakat başka insanların duygularıyla ilgilenmemesi, onu tek başına potansiyel bir suçlu yapmasa da, ilişkiler bağlamında değerlendirildiğinde onu oldukça sorunlu bir insan olduğu söylenebilecektir. Ki Cohen, N-tiplerinin zalimce suçlar işlemediğini, ama kibirleri ve yoğun kendilik meşguliyeti nedeniyle onların empatik olmayan davranış örüntüleri barındırdığını vurgulamaktadır. Beyin görüntüleme çalışmalarında, diğer tiplerde olduğu gibi empati devrelerinde anormallikler izlenmiştir. Narsisizm hakkında daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.

Sonuç

Bunlar empatinin sıfır (yani hiç olmadığı) ve negatif (hem kişi hem de çevresi için olumsuzluk) olduğu alt başlıklardı. Dolayısıyla hukuki anlamda suç doğursun ya da doğurmasın, başkalarının hislerini hiçbir şekilde umursamayanlar; kötülük, zalimlik, saldırganlık yapmaya her zaman potansiyel olarak daha yatkınlardır.

Burada, empati yoksunluğunun suç konusunda tek belirleyici olmadığını vurgulayalım. Zira Cohen, sıfır-pozitif bir grup da ortaya koyar. Bunlar, otizm spektrum bozukluğu olanlar, bilhassa Asperger Sendromu'na sahip olan bireylerdir. Bu insanların da gerek sosyal davranışlarındaki empatik paternlerin olmayışı, gerekse de empatinin nörofizyolojik devrelerinin kısıtlı olması nedeniyle sıfır kategorisinde yer alırlar. Ancak kendisine ve başkasına bir zarar vermedikleri için, pozitiftirler. Özellikle Asperger Sendromu olan insanlar örüntü çözmede yetenekleri, yani beyinlerinin her şeyi sistemleştirmeye dayalı olan alt yapısı, onların yaşama tutunmalarında en büyük faktörlerden birisidir. Belirsizlik ve değişim konularında ürkek davranırlar. Bir sistem halinde açıklanabilen her şeyi, güven verici ve rahatlatıcı olarak görürler.

Sonuç itibariyle Cohen, kötülüğün/zalimliğin, bir olayın izahatını yapan kavramlar olmadığını ve olmaması gerektiğini ifade eder. Bunu yaparken, bilimsel bir açıklama ortaya koyar. Empatinin bir spektrumu vardır ve bu spektrumun sıfır noktasında yer alanlar, suça daha meyilli olurlar. Bu spektrumun genetik, nörofizyolojik, çevresel, hormonal birçok bileşeni vardır. Eğer sorunlar bu perspektiften ele alınırsa, müdahaleler (çeşitli tedaviler ve terapiler) yoluyla sonuç almak daha olası olacaktır. Onun sözleriyle:

Empati, dünyadaki en değerli kaynaktır.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/06/2021 15:44:03 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10324

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Evrim Teorisi
Odontoloji
Kontrol
Parazit
Evrenin Genişlemesi
Aminoasit
Beslenme Davranışı
Hafıza
Görüş
Fizik
Kültür
Sahte
Mers
Sinir
Yüksek
Foton
Devir
Hastalık Kataloğu
Kütle
Ortak Ata
Balık
Saç
Lipit
Sağlık
Modern
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın