Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Kampilobakteriyozis: Bir Gıda Patojeni Olan Campylobacter jejuni'nin Sebep Olduğu Enfeksiyon!

Kampilobakteriyozis: Bir Gıda Patojeni Olan Campylobacter jejuni'nin Sebep Olduğu Enfeksiyon!
12 dakika
609
  • Tıp
  • Besin Mikrobiyolojisi
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al
Kampilobakteriyozis
  • Türkçe Adı Kampilobakteriyozis
  • İngilizce Adı Campylobacteriosis
  • OrphaNet

Kampilobakteriyozis (Campylobacteriosis), Campylobacter bakterisinin neden olduğu bir enfeksiyondur. "Kampilobakteriyoz" olarak da adlandırılabilen bu hastalık, insanların en yaygın bakteriyel enfeksiyonları arasındadır ve genellikle gıda kaynaklı bir hastalıktır.[1]

Campylobacter cinsi içinde 20 tür mevcuttur; bunlardan C. coli, C. lari ve C. jejuni gıda kaynaklı enfeksiyonlara neden olmaktadır. İçlerinde en önemli tür C. jejuni olup, sebep olduğu Kampilobakteriyozis hem ABD'de hem de Avrupa Birliği/Avrupa Ekonomik Alanı'nda (EU/EEA) en yaygın rapor edilen gastrointestinal hastalıktır.

Bu Reklamı Kapat

Belirti ve Semptomlar

Kampilobakteriyozis hastalığı çoğunlukla kramplar, ateş ve ağrı dahil olmak üzere iltihaplı, bazen kanlı ishale (dizanteri sendromuna) sebep olur.

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Campylobacter jejuni Bakterisinin Genel Özellikleri

  • Gram negatif, flagellalı, termotolerant ve mikroaerofildir; gelişimi için %5 O2, %10 CO2 ve %85 N2 ortamına ihtiyacı vardır. Bu ortama en iyi örneklerden biri ambalajlı tavuktur.
  • %10 CO2'ye ihtiyaç duyması ile Capnofil (CO2 sever) iken %5’ in üzerindeki O2 ortamında canlılığını sürdüremez.
  • Dünyada bir numaralı gastroenterit sebebi olmasına rağmen bir o kadar da hassastır; çünkü optimum ürediği sıcaklık aralığı 41-43 oC olup, 30 oC'nin altında gelişemez. Termotolerant olduğu halde 45 oC’den itibaren inaktive olur ve 48 oC'de ölür.
  • Optimum ürediği sıcaklık aralığı kanatlılarınki ile özdeştir (41-42 oC). Bu nedenle kanatlılar risklidir. Her ne kadar 30 oC’nin altında gelişemese de, çiğ sütte 4 oC'de canlı kalabildiği tespit edilmiştir. Ayrıca yine 4 oC'de 3 hafta dışkıda, 4 hafta suda ve 5 hafta idrarda canlı kalabildiği ortaya konulmuştur.
  • Optimum ürediği "aw" (su aktivitesi) aralığı 0,98-0,99 olup, su oranı yüksek gıdaları seven bir patojendir. Et, bu aktivite aralığında olan bir gıdadır. Kuru gıdalarda canlı kalamaz.
  • %1-2'den fazla tuz konsantrasyonunda yaşayamaz. Ticari olarak satılan klasik beyaz peynirler bu aralığa örnek verilebilir.
  • Optimum ürediği pH aralığı 6,8 olup, pH<5 ve pH>9 değerlerinde gelişemez. Geliştiği değer nötre yakın olmasına rağmen mide asit bariyerini şu şekilde aşabilir: Prevelansının özellikle kanatlılar, et ve çiğ süt olduğu göz önüne alınırsa, öğünlerimizde fazla et ürünleri tükettiğimizde, et proteini mide asidimizi tamponlayabilir. Bu sayede mideyi aşıp bağırsağa ulaşabilir.
  • C. jejuni suşlarının enfeksiyon dozu çok düşüktür. Bazı bireylerde hastalığa neden olan bakteri sayısının yaklaşık 400-500 adet olduğunu, bazı bireylerde ise daha yüksek sayıda mikroorganizma alınması gerektiği tespit edilmiştir.

Teşhis Yöntemleri

Dışkı, vücut dokuları veya sıvılarından alınan örneklerle, laboratuvar ortamında uygun besiyerine ekim yapılarak ya da hızlı test kitleriyle teşhis konulmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

CVA agarda gelişen Campylobacter kolonileri
CVA agarda gelişen Campylobacter kolonileri
Lablogatory

Ayırıcı Tanı

Ayırıcı tanı, Salmonella, Shigella, Escherichia coli, Listeria ve Clostridium difficile gibi diğer enfeksiyöz bakteriyel diyare kaynaklarını içerir. Norovirüs gibi viral gastroenterit de benzer şekilde ortaya çıkabilir.[2] Toksin aracılı gıda zehirlenmesi benzer semptomlarla ortaya çıkabilir. Giardia lamblia, Cryptosporidium parvum ve Entamoeba histolytica dahil diyarenin parazitik nedenleri, Campylobacter'i taklit eden gezginlerde ve bağışıklığı baskılanmış hastalarda uzun süreli diyareye neden olabilir.[3]

Campylobacter kaynaklı karın ağrısı, apandisiti de taklit edebilir ve ayırt etmek için ultrason, BT taraması veya MRI gibi gelişmiş görüntüleme gerektirebilir. İltihaplı bağırsak hastalığı, Crohn ve ülseratif kolit, karın ağrısı ve kanlı dışkı ile de ortaya çıkabilir. Dışkı kültürü, tanısal görüntüleme, biyopsi ve kolonoskopi bu kronik durumları teşhis eder.[4]

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Campylobacter ile enfeksiyon, tipik olarak kendi kendini sınırlar ve hafif seyreder. Sağlıklı hastalarda müdahalelerin odak noktası, hidrasyon ve elektrolit takviyesidir. Hidrasyon, hastalığın ciddiyetine ve dehidrasyonun derecesine bağlı olarak oral veya parenteral olabilir. Enfeksiyonun çözülmesini engelleyebilecekleri için anti-motilite ajanlarından kaçınılmalıdır.[5]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Antibiyotikler, sağlıklı hastalarda tedavinin temeli değildir. Bağışıklığı baskılanmış ve yaşlılar gibi yüksek riskli hastalar için antibiyotik düşünülmelidir. Ateş, kanlı dışkı veya şiddetli karın ağrısı gibi daha ciddi hastalığı olanlar da antibiyotik gerektirebilir. Bağışıklığı baskılanmış hastalarda birden fazla antibiyotik tedavisi gerekebilir.[6]

Campylobacter enfeksiyonları en iyi makrolid antibiyotiklerle tedavi edilir.[7] Bu, son yıllarda ortaya çıkan çoklu antibiyotik direnci modellerinden kaynaklanmaktadır. Çiftlik hayvanlarında antibiyotik kullanımının dirençli suşların kaynağı olduğuna inanılmaktadır. Kanada'daki Campylobacter suşları daha önce 1981'de tetrasiklinlere karşı %8.6 direnç göstermiştir; daha yakın tarihli çalışmalarda bu oran %56'ya yükselmiştir.[8]

Florokinolon tedavisine karşı önemli direnç paterni de ortaya çıkmıştır. 1990'ların başında literatürde tarif edilen neredeyse hiç florokinolon direnci yokken, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki daha yeni veriler Pennsylvania bölgesindeki bir bölgede %40 florokinolon direnci olduğunu göstermektedir.[9] Birleşik Devletler'de makrolid antibiyotiklere direnç %1 ila %3 arasında düşük kalırken, gelecekte bu antibiyotiklere de dirençli suşların gelişmesi endişesi devam etmektedir.[9]

Antibiyotik tedavisi başarısız olan hastalarda ilaç duyarlılık testi yapılması gerekir. Araştırmalar dirençli suşların ortaya çıkmasının çiftlik hayvanlarında yaygın antibiyotik kullanımından kaynaklandığını göstermektedir. Antibiyotik direncini kontrol etme çabalarında, büyük ölçekli çiftçilik ortamlarında makul düzeyin ötesinde antibiyotik kullanılmaması savunulmalıdır.[10]

Komplikasyonlar

Campylobacter enfeksiyonu ile ilişkili çok sayıda tıbbi komplikasyon vardır ve bunların çoğu akut enfeksiyonun kendisinden daha kötü prognoza sahiptir. Campylobacter enfeksiyonları nörolojik, pulmoner, immünolojik ve kardiyak sistemleri içeren ekstraintestinal hastalıklara neden olabilir.

Bu Reklamı Kapat

Guillain-Barre Sendromu

1859'da Fransız bilim insanı Jean-Baptiste Octave Landry, bugün Guillain-Barre Sendromu (GBS) olarak bilinen hastalığı ilk kez raporlamıştır. Guillain-Barre Sendromu, periferik sinirlerin demiyelinizasyonuna bağlı simetrik asendan flask paralizi ile kendini gösteren otoimmün bir hastalıktır. 20. yüzyıla kadar Guillain-Barre Sendromu ve Campylobacter arasında güçlü bir ilişki kurulamamıştır.

Günümüzde, Campylobacter'in, özellikle C. jejuni'nin tüm GBS'nin yaklaşık %30'unu provoke ettiği tahmin edilmektedir. Campylobacter ile enfekte olan her 1000 kişiden yaklaşık 1'inde Guillain-Barre Sendromu gelişmektedir.

Guillain-Barre Sendromu, Campylobacter ile enfeksiyondan 1 ila 3 hafta sonra ortaya çıkar. Otoimmün hastalığın mekanizmasının, periferik sinirlerle reaksiyona giren otoantikorlar yaratan moleküler taklit yoluyla olduğu düşünülmektedir. Guillain-Barre Sendromu'ndan muzdarip olanlar için klinik seyir değişkendir: Guillain-Barre Sendromu olan hastaların yaklaşık %20'sinde uzun süreli yoğun bakım gerektiren karmaşık bir klinik seyir vardır. Guillain-Barre Sendromu'nun yoğun bakım yönetimindeki ilerlemelere rağmen, %3 ila %7 arasında mortalitesi vardır.[11]

Miyokardit ve Perikardit

Campylobacter enfeksiyonu ile ilişkili miyokardit ve perikardit vaka raporları da bulunmaktadır. Bu durum ile, en yaygın olarak, hastalık seyriyle ilişkili diyare sendromu öyküsü olan genç ve sağlıklı erkeklerde karşılaşılmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Hastalar, hafif göğüs rahatsızlığından, miyokard enfarktüsünü taklit eden şiddetli ağrıya kadar değişen semptomlar yaşayabilir. Laboratuvar testleri genellikle yüksek Troponin, CK, BNP ve CRP gösterir. Artan Troponin T seviyeleri, daha kötü bir prognoz ile ilişkilendirilmiştir. Ancak normal bir değer de miyokardit tanısını dışlamaz. Ekokardiyografi, durumla ilişkili perikardiyal efüzyonları ve duvar hareketi anormalliklerini belirlemek için kullanılabilir.

Çoğu hastada, semptomların ve sonuçların klinik gelişimi iyi huyludur. Etkilenenlerin yaklaşık %30'unda dilate kardiyomiyopati gelişir. Ağır vakalarda, yaşamı tehdit eden aritmiler ve ekstrakorporeal membran oksijenasyonu (ECMO) gerektiren kardiyovasküler kollaps tanımlanmıştır.[12]

Artrit

Hastaların yaklaşık %1 ila %5'inde, yıllık insidansı 100.000'de 4,3 olan akut reaktif artrit görülmektedir. Genç yetişkinler artritten en sık etkilenen gruptur. Hem C. jejuni hem de C. coli bu durumla ilişkilidir.

Akut reaktif artrit semptomları, akut enfeksiyonu takip eden 4 hafta içinde başlar ve bu hastalarda görülen en baskın semptom, steril eklem iltihabıdır. Semptomlar hafif oligo-artraljiden, hastayı sakat bırakan poliartrite kadar değişebilmektedir. Hastalarda oküler, dermatolojik ve üriner semptomlar da görülebilmekle birlikte, en sık görülen semptom, kas-iskelet sistemi semptomlarıdır. Semptomlar en sık diz ve ayak bileklerini etkilerken, küçük eklem ve tendon tutulumu da görülmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Soldiers Three -The Story of the Gadsbys in Black and White (Rudyard Kipling)

Soldiers Three is a collection of short stories by Rudyard Kipling. The three soldiers of the title are Learoyd, Mulvaney and Ortheris, who had also appeared previously in the collection Plain Tales from the Hills. The current version, dating from 1899 and more fully titled Soldiers Three and other stories, consists of three sections which each had previously received separate publication in 1888; Learoyd, Mulvaney and Ortheris appear only in the first section, which is also titled Soldiers Three. The books reveal a side of the British Tommy in Afghanistan rarely seen
in the Twilight of the British Empire. The soldiers comment on their betters, act the fool, but cut straight to the rawness of war in the mid-east as the British began to loosen their Imperial hold.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺78.00
Soldiers Three -The Story of the Gadsbys in Black and White (Rudyard Kipling)

Akut reaktif artritte semptomların süresi değişkendir. Hastalar birkaç aydan bir yıla kadar süren semptomlar yaşayabilir. Nüfus düzeyinde HLA B27 ile hiçbir ilişki yoktur.[13], [14]

Gastrointestinal Sistem Sorunları

Campylobacter enfeksiyonları nedeniyle gastrointestinal (GI) sistemde, özofagus ve kolorektal hastalıkların arttığı tespit edilmiştir. Hastalığın akut döneminde ciddi enfeksiyonlar kolit şeklinde kendini gösterebilir ve bazen cerrahi müdahale gerektiren önemli morbiditeye neden olabilir. Toksik megakolon, Campylobacter kolitinin nadir bir komplikasyonudur ve kritik hastalarda düşünülmelidir. Toksik megakolon gelişen hastalar, müdahalelere rağmen yüksek morbidite ve mortaliteye sahiptir.[15]

Gastroözofageal reflü hastalığı (GERD), Barrett özofagusu (BE) ve özofagus adenokarsinomu dahil olmak üzere birçok başka gastroenterolojik belirti Campylobacter ile ilişkilidir. Araştırmalar ayrıca Campylobacter enfeksiyonlarını takiben kolorektal karsinom ve irritabl bağırsak hastalığı riskinin arttığını göstermiştir.[16]

Bir lenfoma formu olan immünoproliferatif ince bağırsak hastalığı da Campylobacter enfeksiyonları ile bir ilişki göstermiştir. Birkaç hastanın biyopsi örneklerinde, C. jejuni'nin varlığı görüşmüştür ve bu organizmayı hedef alan antimikrobiyal tedavinin, immünoproliferatif ince bağırsak hastalığının hızla iyileşmesini sağladığı gösterilmiştir.[17]

Müddet Tahminleri (Prognoz)

Kampilobakteriyozis hastalığının prodromal semptomları arasında şunlar bulunur:

  • şiddetli olabilen ve 24 saat kadar sürebilen ateş,
  • baş ağrısı,
  • miyalji.

Bunları, tipik olarak 1-5 gün sonra ishal (günde 10 kadar sulu, sıklıkla kanlı, bağırsak hareketi) veya dizanteri, kramplar, karın ağrısı ve 40 °C'ye kadar çıkan ateş takip eder. Çoğu insanda hastalık 2-10 gün sürer.

Campylobacter enfeksiyonu için genel ölüm oranı, kültürle doğrulanmış 10.000 vakada 24'tür. Sağlıklı hastalarda, Campylobacter enfeksiyonları, oldukça iyi klinik sonuçlarla, kendi kendini sınırlayan bir seyir gösterir. Bu hastalar elektrolit takviyesi, oral ve parenteral rehidrasyon gibi destekleyici bakım gerektirir. Bağışıklığı baskılanmış hastalarda ve ateş, kanlı ishal, çok sayıda dışkı veya kötüleşen semptomları olan hastalarda antibiyotikler düşünülmelidir. Hastaların yaklaşık %10,8'inin hastaneye yatırılması gerekir, bu da hastalığı gastroenterit nedeniyle hastaneye yatışların üçüncü en yaygın nedeni yapar. Bağışıklık sistemi baskılanmış ve yaşlı hastalar, uzun süreli ve ölümcül hastalık riski en yüksek olanlardır. Hastalık, çoğu hastada komplikasyonsuz bir şekilde çözülür.[6]

Ne var ki hastaların %1'inden azında, akut enfeksiyon sırasında oluşan geçici bakteriyemi görülür. Bakteriyemi %2,5 ile %12,5 arasında mortalite ile ilişkilendirilmiştir.[18] Bağışıklık sistemi baskılanmış ve yaşlı hastalarda bakteriyemi yaşama olasılığı daha yüksektir.[19] HIV/AIDS hastalarında Campylobacter enfeksiyonu daha öldürücü bir seyire sahiptir. Bu hastalarda birden fazla doz antibiyotik tedavisi gerekebilir. Ekstraintestinal semptomlar yaşama olasılıkları daha yüksektir ve daha yüksek mortaliteye sahiptirler.[20]

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Campylobacter, hem gelişmekte olan hem de gelişmiş dünyada giderek yaygınlaşan ve önde gelen bir ishal nedenidir. Mart 2013'te CDC, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki C. jejuni vakalarında %14'lük bir artış bildirmiştir. ABD'de okullarda yapılan bir çalışmada C. jejuni varlığının, Salmonella'dan 10 kat; Shigella'dan ise 46 kat daha fazla oranda izole edildiği tespit edilmiştir. Avrupa'daysa nüfusun %1'i her yıl kampilobakteriyozdan etkilenmektedir.

Gelişmekte olan ülkelerde gıda kaynaklı hastalıklar için Campylobacter izolasyon oranları %5 ila %20 arasındadır. Kampilobakteriyozis, gelişmekte olan ülkelerde ağırlıklı olarak pediatrik hastaları etkilemesine rağmen tüm yaş gruplarında ortaya çıkabilir. Gelişmiş dünyada, vakaların %90'ı, açık hava tesislerinde az pişmiş et ile ilgili olduğuna inanılan yaz aylarında meydana gelmektedir. Durum, en sık 4 yaşın altındaki çocukları ve 15-44 yaş arasındaki genç yetişkinleri etkiler.[21]

Bu Reklamı Kapat

Hastalığın dünya çapındaki yaygınlığı, Campylobacter'in çok çeşitli ortamlarda hayatta kalma yeteneğini göstermektedir. İnsanlara bulaşma yolları arasında kontamine gıda ve su tüketimi, hayvanlarla temas ve insandan insana temas yer alır.[22] Hem hayvanların hem de insanların uluslararası seyahatinin artan popülaritesi nedeniyle Campylobacter'in yayılmasını kontrol etmek zordur. CDC, enfekte kaynaklarla yüksek temas riski taşıyan ülkelere seyahat edenler için hastalık belirtileri ve semptomları ve hastalık önleme konusunda halkı eğitmek için çaba sarf etmiştir. Bu çabalar arasında el hijyeni, yemek pişirirken çiğ etleri diğer gıdalardan ayırma, gıdanın iyice pişirilmesi ve çiğ süt ve arıtılmamış sudan kaçınılması yer alır.

Prevelans

Kanatlılar, et, çiğ süt ve fekal kontamine sulardır. Çiğ tavuktan alınan tek bir damla su, bir insanı enfekte etmeye yetecek kadar bakteri içerebilir. Çiğ süte genellikle portör hayvanların dışkısı ile kontamine olur. Bu nedenle her zaman belirttiğimiz gibi, çiğ süt tüketimi risklidir. İlave olarak, pastörizasyon sonrası olası bir kontaminasyon da risk taşır.

Campylobacter'in kaynakları ve yayılması
Campylobacter'in kaynakları ve yayılması
Frontiers

Virülans

Kolera toksini ile benzer enterotoksini vardır; tıpkı Salmonella gibi CAMP artışına bağlı olarak diyare görülür. Sitotoksini ve kemotoksini vardır. Kemotoksini bağırsak epitel hücrelerindeki müsine afinite duyar ve müsini eriterek bağırsak duvarına ulaşır, böylece hastalık oluşturur.

Patojenite

İnvaziv olan suşları çok risklidir. Başta grip benzeri semptomlar ve peşi sıra diyare görülür. Cytotoksini nedeniyle kanlı diyare de görülebilir. Semptomlar genellikle enfeksiyondan iki ila beş gün sonra başlar ve yaklaşık bir hafta sürer. Bazı insanlar irritabl bağırsak sendromu, geçici felç ve artrit gibi komplikasyonlar yaşarlar. Bu komplikasyonlar dışında otoümmin bir hastalık olan ve çevresel sinir sistemini etkileyen Guillain-Barré sendromuna neden olabilir. Sinir sisteminde meydana gelen, vücutta kas güçsüzlüğüne, refleks kaybına, uyuşmaya, karıncalanmaya sebep olan ve geçici felç hali yaratabilen nörolojik bir hastalıktır.

Bu Reklamı Kapat

Bu tabloda 2013-2017 yılları arasında EU/EEA ülkerinde görülen doğrulanmış Campylobacteriosis vaka sayıları görülebilir.
Bu tabloda 2013-2017 yılları arasında EU/EEA ülkerinde görülen doğrulanmış Campylobacteriosis vaka sayıları görülebilir.
ECDC

Önlem Yöntemleri

Hastalıktan korunma ve kontrol amacıyla şunlar yapılabilir:

  • Başta kanatlılar olmak üzere, hayvansal gıdalar iyi pişirilmeli, pişmiş ve çiğ gıdaların birbiri ile kontaminasyonu önlenmelidir.
  • Kesimhaneler HACCP ile iyiştirilmelidir. Özellikle kanatlı kesimhanelerinde, tüy yolma ve iç organ çıkarma gibi kritik işlemler sırasında oluşabilecek çapraz kontaminasyon ile piliçlerdeki bulaşma riski oldukça yüksek düzeye çıkar. Bu nedenle, yeniden belirtmekte fayda var: Kanatlı eti dahil, et ürünleri tüketirken etkin ısıl işlem uygulanmalıdır.
  • Gıda işletmelerinde personel hijyeni üst safhada tutulmalı, personellere gıda güvenliği ve halk sağlığına yönelik etkin eğitimler verilmelidir.
  • 9 Şubat 2019-1 Mart 2021 tarihlerini kapsayan son Campylobacter salgınında, CDC (Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi)' nin bildirdiği rapora göre; 17 farklı eyalette toplamda 56 kişinin etkilendiği ve 9'nun hastanelik olduğu, salgına bir pet shop zincirindeki yavru köpeklerle temasın sebep olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla evcil hayvan sahipleri sık sık ellerini yıkamalı, kedi veya köpeklerin dışkılarına temas ettiklerinde ellerini yıkamadan hiçbir gıda ile temas etmemeli ve köpeklerinin sağlık durumuna da dikkat etmeleri gerekmektedir.

Etimoloji

Campylobacter adı, Yunancada "bükük" anlamına gelen kampulos sözcüğünden türetilmiştir; çünkü bu bakteriler bükülmüş bir spiral şeklindedir. Bakterinin belirleyici adı olan jejunum ise adını jejunumdan (on iki parmak bağırsağından sonra gelen ince bağırsak bölümü) almaktadır, çünkü bu kısma yerleştiği bilinmektedir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Korkutucu! 2
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/10/2022 08:36:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12118

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Canlı Cansız
Mucize
Beyaz
Sinir
Çalışma
Yeşil
Coronavirus
İhtiyoloji
Yatay Gen Transferi
Balina
Covid-19
Koku
Biliş
Makroevrim
Epidemik
Manyetik
Kimyasal
Egzersiz
Kuşlar
İfade
Psikiyatri
Tıp
Viral Enfeksiyon
Sivrisinek
Saç
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.