Kadın İnfertilitesi Nedir? Neden Oluşur ve Nasıl Tedavi Edilir?

Kadın İnfertilitesi Nedir? Neden Oluşur ve Nasıl Tedavi Edilir? Health Magazine
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
7 dakika
1,949 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Feminam Infecunditate
  • Türkçe Adı Kadın İnfertilitesi
  • İngilizce Adı Female Infertility
  • Latince Adı Feminam Infecunditate
  • ICD GA31
  • Diğer İsimleri Kadınlarda Kısırlık

Genel Bilgiler: Patoloji ve Mekanizma

İnfertilite (kısırlık), en az 1 sene boyunca yavru üretme amacıyla düzenli olarak seks yapılmasına rağmen başarılı olamama durumuna verilen isimdir. Çiftlerin deneyimlediği kısırlığın yaklaşık 3'te 1'i kadın infertilitesi, 3'te 1'i erkek infertilitesi olarak görülmektedir. Geri kalan vakalarda ise infertilitenin nedeni tespit edilememektedir veya kadın-erkek karışık faktörlerden kaynaklanmaktadır.

Kadın infertilitesi, teşhis etmesi zor bir hastalıktır; ancak bir kez teşhis edildikten sonra çok sayıda tedavi yöntemine başvurmak mümkündür. Hatta infertilite tanısı konmuş kadınların birçoğu, tedavi bile görmeksizin çocuk sahibi olabilmektedir; çünkü 2 yıl boyunca uğraşan çiftlerin %95'i başarıyla çocuk sahibi olabilmektedir. İnfertilite sınırı 1 yıl olarak belirlendiği için, "infertil" olarak nitelenen kadınların hepsi "çocuk sahibi olması mümkün olmayan" kişiler değillerdir.

Gebelik oluşumu için gerekli olan süreçler kabaca ovulasyon (yumurtlama) , partnerin iyi kalitede sperme sahip olması, düzenli cinsel birleşme ve kadın genital sisteminin gebeliğe ev sahipliği yapacağı anatomik bileşenleri olan fallop tüpleri ve rahmin sağlıklı olması olarak söylenebilir. Sonuçta tüm belirtiler, semptomlar, tedavi yöntemleri; bu süreçlerde oluşan hastalıklar ve tedavi edilmeleriyle ilişkili olarak karşımıza çıkacaktır.

Reklamı Kapat

Fizyolojik olarak gebelik oluşması için her iki yumurtalıktan birinin kaliteli bir olgunlaşmış yumurta üretmesi (ovulasyon) , bu yumurtanın fallop tüpleri tarafından yakalanması, partnerden gelen spermin rahmin iki parçasından birisi olan serviksten kuyruk hareketiyle yüzüp diğer parçası olan uterusa ulaşması gerekmektedir. Son olarak fallop tüpünün genellikle ampulla bölgesinde yumurta ve spermin birleşip döllenme sürecinin gerçekleşmesi gerekmektedir.

Kadınlarda bu aşamalarda görülebilecek herhangi bir lezyon infertiliteyle sonuçlanacaktır. Örneğin beyindeki hipotalamus bölgesinden salgılanan ve görevi yine beyindeki hipofiz bezinin salgıladığı gonadotropinleri (FSH ve LH) salıvermek olan gonadotropin salgılatıcı hormonun (GnRH) üretimindeki bozukluk ve görevi yumurtanın olgunlaşması olan follikül stimülan hormon (FSH) ile görevi gebelikte bir süre için embriyonun canlılığının korunmasını sağlamak olan lüteinleştirici hormon (LH) üretimindeki bozukluk; kısacası hipotalamik disfonksiyon durumu infertilite sürecinde hekimlerin karşısına sıklıkla çıkmaktadır.

Belirti ve Semptomlar

Kadınlarda menstrüel döngü çok uzun (35 günün üstünde) veya çok kısa (21 günün , kimi kaynaklara göre de 15 günün altında) sürüyorsa, düzensizse veya hiç olmuyorsa bu durum ovulasyonun olmadığını göstermektedir. Bu durumun dışında herhangi bir belirti veya semptom olmayabilir.

Amerikan Üreme Sağlığı Derneği'ne göre:

  • 35 yaşın altındaki kadınlarda 1 yıllık düzenli cinsel ilişkiye ve herhangi bir doğum kontrol yöntemi kullanılmamasına rağmen veya,
  • 35 yaş ve üstündeki kadınlarda 6 aylık düzenli cinsel ilişkiye ve herhangi bir doğum kontrol yöntemi kullanılmamasına rağmen veya,
  • 40 yaşın üstündeki kadınlarda zamana bakılmaksızın gebeliğin oluşmaması

infertilite semptomu olarak kabul edilmektedir. Buradaki kritik nokta, yaşı ilerleyen kadınların daha çabuk gebe kalması beklentisi değil, yaş ilerledikçe infertilite müdahalesinde zaman kaybetmek istenmemesidir. Çünkü yaş ilerledikçe, çocuk sahibi olabilme ihtimali azalmaktadır ve bu nedenle eğer çocuk sahibi olunmak isteniyorsa olabildiğince erken harekete geçilmesi gerekmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bunun dışındaki belirti ve semptomlar infertiliteye sebep olabilecek ikincil hastalıklar varlığında ortaya çıkabilir. İkincil hastalıklar olarak endometriozis, Polikistik Over Sendromu, Asherman Sendromu, hiperprolaktinemi (kanda yüksek miktarda prolaktin hormonu bulunması) örnek gösterilebilir.

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri ve Korunma Yöntemleri

Kadın üreme sistemi henüz embriyonik dönemde temelleri atılan genetik ve biyokimyasal açıdan çok faktörlü olan, karmaşık bir süreçtir. Sateesh Maddirevula ve ekibinin 2019 yılının sonlarında yaptıkları çalışmada, infertiliteyle ilişkilendirilen genler üç başlıkta toplanmıştır:

  • İnfertilite veya tekrarlayan gebelik kaybıyla ilişkilendirilen genler: TLE6, NLPR7, ZP1 ve FSHR.
  • İnfertilite veya tekrarlayan gebelik kaybıyla yalnızca deneysel olarak ilişkilendirilebilen genle: NLRP5 ve PCD.
  • İnfertilite veya tekrarlayan gebelik kaybıyla henüz ilişkilendirilememiş ancak hipotezler öne sürülmüş genler: CCDC68, CBX8, PABPC1L, CENPH, PLK1, RIF1 ve REXO4.

Bilinen etken faktörleri incelendiğinde sıklık sırasına göre şu sebepleri görmekteyiz:

  • ovulatuar bozukluklar,
  • endometriozis,
  • tubal blokajlar,
  • diğer tüp anomalileri,
  • hiperprolaktinemi, vb.

Risk faktörleri için ve benzer şekilde bu faktörlerin önüne geçtiğimiz takdirde korunma yöntemleri olarak literatürde ilişkilendirilmiş durumları şu şekilde ifade edebiliriz:

Reklamı Kapat

  • 35 yaşın üstünde olmak,
  • günde 10 adet veya daha fazla sigara tüketmek,
  • günde 10 gram etanolden fazla alkol tüketmek (yaklaşık 2 kadeh şarap veya 33 cc bira) ,
  • günde 200 miligramdan fazla kafein tüketmek,
  • miktarı net belirtilmemekle beraber kuru temizleme çözücüleri, ağır metaller, pestisitler ve bisfenol A gibi çevre kirleticilere maruz kalmak,
  • tekrarlayan cinsel yolla bulaşan hastalıklara sahip olmak.

Teşhis Yöntemleri

İnfertilite şüphesiyle başvuran kadınlarda hekimi şüphelendiren durumlara karşı tanısal amaçlı birçok test, görüntüleme yöntemi ve cerrahi prosedürler uygulanmaktadır.

  • Anti-Müllerian Hormon (AMH), Östrojen hormonları (E1, E2, E3), Follikül Stimülan Hormon (FSH), Lüteinize Hormon (LH), Progesteron ve Prolaktin hormonları seviyelerinin ölçümü gibi kan veya idrar tetkiki,
  • Histerosalpingografi (HSG), Sonohisterografi, Histeroskopi gibi görüntüleme yöntemleri,
  • Laparoskopi gibi cerrahi prosedürler olarak ifade edilebilir.

Özellikle belirtilmelidir ki bu yöntemlerin bazen bir kısmı bazen tamamı tanı için kullanılmaktadır. Aynı zamanda bu yöntemler yalnızca infertilite tanısı için değil diğer birçok hastalık tanısı için de kullanılmaktadır.

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

İnfertilitenin üç ana tedavi yöntemi bulunmaktadır: ilaçlar, cerrahi prosedürler ve yardımcı üreme teknikleri. Ama hangi yöntem uygulanırsa uygulansın, hemen her hastada risk faktörlerini azaltmak amacıyla yaşam tarzının değiştirilmesi önerilmektedir.

İlaçlar

  • klomifen (alternatif olarak tamoksifen veya bir aromataz inhibitörü olan letrozol), düzenli ovulasyonu (yumurta üretimi) olmayan kadınlarda ovulasyonu düzenli ve sürekli hale getirmede,
  • gonadotropinler, gonadotropin salgılatıcı hormon ve dopamin agonistleri, ovulasyonun oluşumunun tetiklenmesinde,
  • metformin, Polikistik Over Sendromu'na bağlı olarak gelişen infertilitenin tedavisinde,
  • bromokriptin, hiperprolaktinemiye ikincil infertilitenin tedavisinde kullanılmaktadır.

İlaçların yan etkilerine bakıldığında enjekte edilen ilaçlar özelinde çoğul gebelik ve bunlar içinde de en sık ikiz gebelik görülmekle beraber çoğul gebeliğe ikincil gebelik sürecinde fetüsün prematür (erken) doğum, düşük doğum ağırlığı, nörolojik ve zihinsel gelişim problemleri görülmektedir. Ayrıca ovulasyonun tetiklenmesi için yoğun ilaç kullanımı bir süre sonra yumurtalıkta aşırı ve kalitesiz yumurta üretiminin gerçekleştiği Ovaryan Hiperstimülasyon Sendromu (OHSS) denilen bir duruma yol açabilmektedir.

Reklamı Kapat

Cerrahi Prosedürler

Cerrahi prosedürler, yumurtanın spermle döllenmesi sürecinde kat edeceği anatomik yollardaki herhangi bir lezyon için cerrahi prosedürler kullanılarak bu sorunlar ortadan kaldırılmaktadır. Bunlar içinde en çok laparoskopik cerrahi (karından bir veya birkaç santimlik cerrahi giriş noktaları belirlenerek rehber kamera ve ilgili cerrahi malzemelerin yardımı ile lezyonun giderilmesi) ve histeroskopik cerrahi (histeroskopik cerrahiden farklı olarak benzer prosedürlerin vajina ve rahim girişi üzerinden uygulanması) yöntemleri kullanılmaktadır. Örnek olarak fallop tüplerindeki blokajlar, endometriozis diye bilinen rahmin histolojik olarak üç parçasından biri olan endometriumun bez ve stroma tabakalarının rahim dışındaki bir dokuda bulunması durumu, fibroid (rahim miyomu) denilen rahimin uterus bölümünün kanser ile ilişkisiz anormal büyümesi durumunun yukarıda bahsedilen yöntemlerle giderilmesi söylenebilir.

Yardımcı Üreme Teknikleri

  • Intrauterin Inseminasyon (IUI): Yapay döllenme olarak da ifade edilen bu işlemde önce spermler erkekten alınır ve incelenip uygun yıkama yöntemleriyle ayrıştırıldıktan sonra en iyi kalitedeki spermler (burada milyonlarca sperm kastediliyor) rahim duvarına plastik bir tüp aracılığıyla servikse geçebilsin diye verilir.
  • In Vitro Fertilizasyon (IVF): Yumurtanın insan vücudu dışında döllenmesinin sağlanmasıdır. Bu işlemde önce kadından yumurta toplanır, daha sonra dış ortamda uygun şartlarda yumurtanın spermle döllenmesi sağlanır. Oluşan embriyo da uygun zaman dilimi tespit edilerek rahime gelişimine devam etmesi üzere verilir.

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

İnfertilite, ABD'de çiftlerin %10-18 kadarında, genel olarak Batı ülkelerinde her 7 çiftten 1'inde, gelişmekte olan ülkelerde ise her 4 çiftten 1'inde görülmekteyken, gelişmemiş ülkelerde standardize edilmiş tanı ve tedavi yöntemleri olmadığı için net durum bilinmemektedir. Genel popülasyona bakıldığında ise üreme çağındaki insanların %8-12'si infertil olarak tanı almıştır.

Üreyebilme becerisi üzerine yapılan çalışmalar da 1950'lerde dünyada bir kadının doğurduğu çocuk sayısını ortalama 5 olarak göstermekteyken, bu rakam günümüzde 2,5 seviyesinde olup ileri projeksiyon yöntemleri kullanılıp 2050 yılı için yapılan tahminlerde aynı rakam 2 olarak öngörülmektedir. Ayrıca erkek doğurganlığının da son dönemde giderek düştüğü bilinmektedir.

Etimoloji

Kısırlık kelimesi Eski Türkçede doğurmayan insan veya hayvan olarak kullanılagelmiştir. "hasis, kıt, evlenmemiş dişi" olarak kullanılan "kız" kelimesinden türetilmiş olabilir; ancak bu yaklaşım kesin değildir.

Fertile kelimesi, Proto Hint-Avrupa kökenli dillerdeki "-bher (taşımak, çocuk sahibi olmak)" kelimesinden evrilmiştir. Daha sonra Latincede "fertilis" kelimesine evrilip 15. yüzyılda Fransızcada bugünkü anlamıyla kullanılmaya başlanmıştır. Başındaki in- ön eki de bu durumun karşıtını ifade etmektedir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İlginizi Çekebilecek Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 2
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/10/2021 07:54:18 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10510

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Şiddet
Evrimsel Süreç
Evrim Teorisi
Eşey
Dişler
Fotosentez
Böcek
Mantar
Besin Değeri
Güneş Sistemi
Mistik
Karanlık Enerji
Alkol
Allah
Amerika
Üreme
Biyolojik Antropoloji
Göğüs
Bilinç
Jeoloji
Ölüm
Obezite
Karbonhidrat
Psikiyatri
Kromozom
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın