Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Yardımcı Üreme Teknolojileri (ART) ve Embriyonik Gen Düzenleme: İnsan Üremesi ve Genetiğine Ne Düzeyde Hükmetmeliyiz?

Yardımcı Üreme Teknolojileri (ART) ve Embriyonik Gen Düzenleme: İnsan Üremesi ve Genetiğine Ne Düzeyde Hükmetmeliyiz? Flickr Public Domain
İnsan yumurtasına in vitro ortamda mikro iğneyle sperm enjeksiyonu(ICSI)
7 dakika
1,327
  • Embriyoloji
  • Moleküler Biyoloji ve Genetik

İnsanlar, bitkiler üzerinde yapay seçilimi kullanarak tarımı 10,000-40,000 yıl önce başlattılar. Aynı doğa yasasını, yani yapay seçilimi hayvanlarda kullanarak, 20,000-40,000 yıl önce kurtları (Canis lupus) evcilleştirdiler ve kurtlar içerisinden bir grubun köpeklere (Canis lupus domesticus) evrimleşmesine sebep oldular. Sadece tarım bitkileri ve köpekler değil; insanlar, bu şekilde sayısız bitki ve hayvanın evrimine yön vererek, yapay seçilim yoluyla gen havuzlarına müdahale etmeye başladılar.

20-21 yüzyılda genetik biliminin ve modern tıbbın yükselmesiyle germ hatlarına yapılabilen moleküler ve genetik müdahaleler, sadece bitki ve hayvanlarda değil, insanlarda da teorik olarak uygulanabilecek bir yapay seçilim olasılığını gündeme getirmiş oldu (insan üzerine yapılan yapay seçilime öjeni adı veriliyor). İnsanların germ hattına müdahale edilmesi, günümüzde ne kadar hassas olarak görülen, hatta kimi zaman tabu gibi gelen bir konu olsa da, çok gözümüze batmayan ama yaygın olarak uygulanan örnekleri halihazırda mevcut.

Tüm Reklamları Kapat

Asiste Üreme Teknolojilerinin (İng: "Assisted Reproductive Technology" ya da kısaca "ART") ortaya çıkmasıyla insanlar, kendi gen havuzunu da etkileyebilecek bir güce sahip oldular. Bu teknolojilerden ilk ortaya çıkanı, Ilya Ivanovich Ivanov tarafından icat edilen, basitçe erkekten alınan spermin dişi bireyin rahim ağzına veya doğrudan rahme enjektörle bırakılarak döllenmeyi teşvik eden Suni Dölleme (İng: "Artificial Insemination" ya da kısaca "AI") tekniğiydi. Suni döllenmenin insanlarda kullanılan yaygın bir tekniğe dönüşmesi, 1943’te Guttmachers’ın insanlarda başarılı sonuç veren suni döllenme kullanımı hakkında yayınladığı rapordan sonra başladı. Suni döllenmeden sonra Ovulasyon Indüksyonu (İng: "Ovulation Induction" ya da kısaca "OI"), In vitro Fertilizasyon (IVF) ve Intra-sitoplazmik Sperm Enjeksyonu (ICSI) gibi ART uygulamaları ortaya çıkmaya başladı.

IVF’in öncüleri Robert Edwards ve Patrick Steptoe'nun çalışmaları, ilk IVF ile doğan bebek Louis Brown’un 1978’de İngiltere'nin Oldham şehrinde dünyaya gelmesiyle büyük bir ilgi odağı oldu. IVF uzun bir süre etik tartışmalara tabi kalmış olsa da günümüzde doğal yollarla çocuk sahibi olamayanlara çözüm olan yaygın bir yöntem. ART ve IVF’in dolaylı olarak ortaya çıkardığı etik endişeler, 21. yüzyılda ilk üç ebeveynli bebeklerin ve CRISPR-Cas9 ile genomuna müdahale edilen bebeklerin doğmasıyla tekrardan tartışmaları alevlendirmiş durumda.

Tüm Reklamları Kapat

ICSI-IMSI Mikro Enjeksiyon
ICSI-IMSI Mikro Enjeksiyon
www.ivfcentres.com

Halihazırda Öjeni Uyguluyoruz!

IVF prosedürleri, anne adayının adet ve sitümülasyon dönemini (8-14 günlük folikül uyarıcı ilaç takviye dönemi) geçtikten sonra başlar. Folikül uyarıcı ilaçların çoğu ovülasyon arttırıcı FSH ve LH gibi hormonlardan oluşur. Hormonal ilaçlarla tedavinin miktarı ve biçimi kan testleriyle ve ultrason gözlemleriyle takip edilerek belirlenir. İlaç desteği aşaması bittikten sonra, yumurta transvajinal ultrason aspirasyonu ile folliküllerin içindeki sıvıdan alınır. Yumurta in vitro olarak elde edildikten sonra, sperm hücreleri erkek donörden toplanır ve sağlıklı olup olmama kriterine göre en uygun ve döllenmeyi en başarılı şekilde gerçekleştirmesi beklenen spermler döllenme için seçilir. Seçilen sperm ve yumurta, bir hücre kültüründe fiziksel ya da ICSI (Seçilen sperm yumurtaya doğrudan enjekte edilmesi) ile bir araya getirilerek in vitro ortamda döllenir.

Döllendikten sonra embriyo, amino asitleri ve embriyo için gerekli diğer besin kaynaklarını içeren özel bir hücre ortamına yerleştirilip iki hafta boyunca özel bir inkübatörde bekletilir. İnkübatördeki ikinci günde, embriyonun iki hücreli embriyodan dört ve dörtten sekiz hücreliye sağlıklı bir şekilde katlandığı gözlemlendikten sonra, üçüncü gün (duruma göre dördüncü veya beşinci gün), blastosit evresinde kültürden alınıp, küçük kateter tüpüne yerleştirilir ve hamileliği istenen kişinin rahim ağzından rahmine yerleştirilir.

İlk IVF aracılığıyla doğan Louise Brown’dan beri sekiz milyon bebek IVF ve diğer ART uygulamalarıyla dünyaya geldi. Günümüzde sağlıklı gamet seçimi gibi uygulamalar, insan germ hattına müdahale olarak tanımlanmıyor olsa bile, bu teknolojinin olanak sunduğu; göz rengine, cinsiyetine ve diğer yaşamsal önceliği olmayan fenotiplerine göre gamet seçimi öjenik uygulama tanımına uygun olarak, toplumda 2. Dünya Savaşı'ndan sonra nasyonal sosyalizm hareketine tepki olarak oluşmuş etik kaygıları ortaya çıkarıyor. Birleşik Krallık, Belçika ve Türkiye gibi bazı ülkeler IVF yoluyla yapılan gebeliklerde cinsiyet seçimine sadece seks kromozomundan kaynaklı olabilen hastalıkların olma durumunda izin verirken, ABD, Arjantina, Güney Afrika gibi bazı ülkelerse cinsiyet seçimi için hiçbir koşullandırmaya sahip değil.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

3 Ebeveynli Gebelikler ve Çocuklar!

Fenotiplerin isteğe göre seçimi etik kaygıları arttırırken, IVF ile ilişkili ortaya çıkan mitokondri transferi ya da diğer adıyla "üç ebeveynli gebelik" adlı başka bir ART uygulaması bu kaygıları farklı bir boyuta taşıyor. Mitokondri, evrimi ve varlığı Endosimbiyotik Teori ile açıklanan, kendi DNA’sına sahip ökaryot hücrelerde bulunan ve oksidatif fosforilasyonla ATP üreten bir organeldir (hücrenin "enerji üretim merkezi" olarak da bilinir).

Üç ebeveynli gebelik uygulamasında, operasyonla annenin embriyodaki bebeğin gelişiminde hastalıklara sebebiyet verebilecek hasarlı mitokondri yumurtadan ya da zigottan çıkarılıp yerine mitokondrisi hasarsız ve sağlık sorunu açması ön görülmeyen bir donörden gelen mitokondrinin yerleştirilmesiyle yapılır.

Üç ebeveynli gebelik, ilk kez 2016’da Dr. John Zhan tarafından başarıyla uygulanarak, doğacak çocukta ortaya çıkması öngörülen hasarlı mitokondriden kaynaklı hastalıkların önüne geçildi. Ailenin bu yönteme başvurmasının sebebi, annenin önceki gebeliklerinin ikisinin düşük olması ve iki çocuğunun yedi yaşına gelemeden Leigh's Sendromu adındaki mitokondri kaynaklı nöro dejeneratif hastalıktan hayatını kaybetmesiydi.

Mitokondri Transferi, tarihteki ilk örneğinde olduğu gibi, sağlıklı çocuk sahip olamayan mitokondri hasarına sahip kadınlar (mitokondri genellikle sadece anneden çocuğa geçer) için sağlıklı çocuk sahibi olabilmenin yolunu açmış olsa da hala erken gelişim aşamalarında olan bu yöntem ve etkileri gözlem ve araştırma altında. Üç ebebeynli gebelik, klasik döl seçiminden farklı olarak, doğrudan hücre içinde yapılmış genetik bir müdahale gerektirdiğinden, gelecek jenerasyonun gen havuzunda çok daha tahmin edilemeyecek etkilere sahip olabilir. Bunun geçerliliğini ve kullanım koşullarını ancak ilerleyen dönemlerdeki araştırmalar belirleyebilir.

CRISPR-Cas9 ve Genetiği Değiştirilmiş Bebekler!

IVF yönteminde döl seçimi ve üç ebebeynli gebelik toplumda bazı etik kaygılar uyandırmış olsa da hiçbir ART varyasyonu, toplumun etik çizgisini Çinli biofizyolog He Jiankui’nun 2018’de Crispr-Cas9 ile yaşamsal insan embryolarına yaptığı müdahale kadar geçmedi.

Tüm Reklamları Kapat

Dr. Jiankui He
Dr. Jiankui He
Wikipedia Commons

He Jianku, Kasım 2018’de Hong Kongdaki İkinci Uluslararası İnsan Genomuna Müdahale Zirvesi'nde, Wtn genini CRISPR-Cas9 yöntemi ile susturularak HIV’ye bağışıklı hale getirilmiş Lulu ve Nana isimli bebeklerin dünyaya geldiğini duyurdu. Bu duyurusundan sonra gelen tepkilerin çoğu negatifti ve etik sınırlamaları hiçe saydığı ve insan hayatını tehlikeye attığı için Southern University of Science and Technology'deki (SUSTech) makamından men edildi ve illegal tıbbi operasyon yapma suçundan Çin mahkemesi tarafından hapse mahkûm edildi.

He skandal araştırmasını SUSTech Zirvesi'nde duyurduktan sonra, CRISPR-Cas9 teknolojisinin kâşiflerinden olan ve bu nedenle Fizyoloji/Tıp alanında 2020 Nobel Ödülü'ne layık görülen Jennifer Doudna, konu hakkındaki endişelerini belirtmek için Science dergisinde “CRISPR İstenmeyen Yıl Dönümü” başlığıyla bir makale yayınladı. Şöyle yazıyor:

Bu olay, bu güçlü teknolojinin ortaya çıkardığı bilimsel ve etik zorluklar için şok edici bir hatırlatıcıydı. İnsan embriyolarında genetik düzenlemelerde bulunmanın ne kadar kolay olduğu, fakat bu düzenlemelerin hayat boyu sürecek sağlık sonuçlarının ortaya çıkarmasının sorumluluğunu alabilmenin de bir o kadar zor olduğu, He’nin çalışmalarının detaylarıyla ortaya çıkmış oldu.

IVF ve CRISPR-Cas9 gibi toplumda kaygı yaratabilecek kadar güçlü olan teknolojilerin mucitleri eleştiri ve sorumluluk odağı olarak görülürken, dünya çapında bu teknolojilerin ulaşılabilir olması, sorumsuz kişilerce kullanılarak toplumun kaygısını arttırarak bu teknolojilerin kullanımını ve mucitlerinin vicdanını ve saygınlığını tehlikeye atmakta.

Bu tehlikeyi en aza indirmek için Robert Edwards ve Patrick Steptoe, IVF teknolojisini geliştirdikten sonra, 1982 yılında düzenledikleri ilk IVF konferansında bu teknolojinin kullanım sınırları ve regülasyonlarını tartışmaya açarak, kendi yarattıkların teknolojinin toplumun ihtiyaçlarına ve isteklerine göre gelişmesi için öncü bir rol oynamışlardı. Onlar gibi, Jennifer Doudna da CRISPR-Cas9 için etik ve düzenleyici sınırların belirlenmesi için öncü bir rol izliyor.

Tüm Reklamları Kapat

Sonuç

Louis Brown ve Lulu & Nana ikizlerinin doğumu arasındaki 39 sene, teknolojideki gelişmelerin hayatımızı değiştirmesinin engellenemez olduğunu gözler önüne seriyor; fakat bu, toplumun değişim rüzgarının ne yönde ve ne zaman eseceğini seçmesinin önünde bir engel değil.

Güçlü teknolojilerin getirdiği değişimin toplumun istekleriyle paralel ve etik sakıncalarını göz önüne alarak ilerlemesi için bilim insanlarının çalışmalarını yanlış anlaşılmalara ve suistimale yer vermeyecek şekilde daha açık bir şekilde topluma açıklaması gerekiyor. Ancak bu açıklamalarla toplum bilgilendirildikten sonra bu teknolojilerin kullanımı tartışılmaya başlanmalı ki, bu güçlü teknolojiler, gen düzenlemesinin insan germ hattında ve neslimizin geleceği üzerinde yapabileceği gibi geri çeviremeyeceğimiz zararlı etkilere sebep olmasın.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
11
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 1
  • Korkutucu! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/02/2023 23:36:08 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9599

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kişilik
Galaksi
Evrenin Genişlemesi
Uydu
Kuşlar
Süpernova
Kuantum
Astrofotoğrafçılık
Covıd-19
Mikrobiyoloji
Antropoloji
Teori
Kimyasal
Değişim
Sinek
Damar
Korku
Sağlık Bakanlığı
Kuantum Fiziği
Kök Hücre
Mit
Manyetik Alan
Öğrenme Teorileri
Allah
Orman
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ö. E. Kara, et al. Yardımcı Üreme Teknolojileri (ART) ve Embriyonik Gen Düzenleme: İnsan Üremesi ve Genetiğine Ne Düzeyde Hükmetmeliyiz?. (27 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 7 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9599
Kara, Ö. E., Bakırcı, Ç. M. (2020, November 27). Yardımcı Üreme Teknolojileri (ART) ve Embriyonik Gen Düzenleme: İnsan Üremesi ve Genetiğine Ne Düzeyde Hükmetmeliyiz?. Evrim Ağacı. Retrieved February 07, 2023. from https://evrimagaci.org/s/9599
Ö. E. Kara, et al. “Yardımcı Üreme Teknolojileri (ART) ve Embriyonik Gen Düzenleme: İnsan Üremesi ve Genetiğine Ne Düzeyde Hükmetmeliyiz?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 27 Nov. 2020, https://evrimagaci.org/s/9599.
Kara, Ömer Ekmel. Bakırcı, Çağrı Mert. “Yardımcı Üreme Teknolojileri (ART) ve Embriyonik Gen Düzenleme: İnsan Üremesi ve Genetiğine Ne Düzeyde Hükmetmeliyiz?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, November 27, 2020. https://evrimagaci.org/s/9599.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.