Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

İnanç Önyargısı: İnsanlar Neden Mantık Yerine İnançlara Güvenir?

İnanç Önyargısı: İnsanlar Neden Mantık Yerine İnançlara Güvenir? Freepik
Brain vector created by vectorjuice - www.freepik.com
12 dakika
3,257
  • Bilişsel (Kognitif) Psikoloji
  • Sosyal Psikoloji
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 45. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

İnanç Önyargısı, insanların bir argümanın sonucuna varırken argümanın içeriği ve yapısını düşünmek yerine önceden var olan bilgi ve inançlarına fazlasıyla güvenmelerine neden olan bir bilişsel önyargıdır. Buna göre insanlar genelde halihazırda var olan inançlarıyla örtüşen yargıları zayıf, değersiz ve hatalı olsalar bile benimserler. Ayrıca inançlarına aykırı olan yargıları güçlü ve mantıklı olsa da reddedebilirler.

Örneğin İnanç Önyargısı, insanların "Her çiçeğin yaprakları vardır, güllerin de yaprakları vardır öyleyse güller çiçektir." cümlesini doğru kabul etmelerine sebep olabilir. Çünkü yargının sebebi sonuçtan bağımsız olduğundan ve bütün çiçeklerin yaprakları olmadığından argüman mantıksız olsa da insanlar güllerin birer çiçek olduğunu bilirler. Buradaki sorunu argümanı benzer yapıda ama daha az inanılır bir cümleyle kıyasladığımızda daha net görürüz. "Kuşların kanatları vardır, uçakların da kanatları vardır. Öyleyse uçaklar kuştur." gibi.

Tüm Reklamları Kapat

İnanç Önyargısı, çeşitli durumlarda insanların düşüncelerini etkileyebilir ve bu nedenle anlaşılması önemlidir. Aşağıdaki makalede İnanç Önyargısıyla ilgili daha fazla şey öğrenecek ve kendinizde ve başkalarında etkisini nasıl azaltabileceğinizi göreceksiniz.

İnanç Önyargısına Örnekler

İnanç Önyargısı, "Balıklar yüzebilir, somonlar da yüzebilir. Öyleyse somonlar balıktır." yargısına mantıken hatalı bir yargı olmasına rağmen inanmalarına sebep olabilir (Buradaki sebep-sonuç ilişkisi hatalıdır, çünkü "yüzebiliyor olması", somonun balık olduğunu garanti etmez; örneğin yunuslar da yüzebilir; ancak yunuslar balık değildir). Ancak insanlar bu cümleye kolayca kanarlar, çünkü bu yargı, sonuç itibariyle kişinin inançlarına (somonun balık olduğu inancı) uymaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Bu örnek, İnanç Önyargısına verilebilecek başka bir sürü örnekle birlikte "Aristo Mantığı"na örnektir.[1], [2] Aristo Mantığı, iki bağımsız ve bir bağımlı öge içeren iki öncülden bir sonuca varılan bir argüman türüdür.[3], [4] Aristo Mantığına başka bir örnek de şudur:

  • Öncül 1: Tüm kuşlar uçabilir.
  • Öncül 2: Güvercinler uçabilir.
  • Sonuç: Güvercinler kuştur.

İnsanlar, güvercinlerin kuş olduğunu bildiklerinden, bunun mantıklı bir akıl yürütme olduğunu düşünebilir. Ancak bu akıl yürütme aslında mantıksızdır, çünkü sonuç, öncüllerden doğmamıştır. Kuşların da güvercinlerin de uçması güvercinlerin kuş olmasını gerektirmez (örneğin böcekler gibi bazı başka hayvanlar da uçar). Dahası, ilk öncül yanlıştır, çünkü deve kuşları veya penguenler gibi bazı kuşlar uçamaz; dolayısıyla "uçabilmek", zaten en başından kuş olmanın bir niteliği değildir (kuşların ayırt edici biyolojik özellikleri arasında "uçabilmek" bulunmaz, tüye sahip olmak gibi daha spesifik özellikler yer alır).

Aslen formel mantığı test etmek için kullanılan Aristo Mantığına ek olarak, informel mantık çalışmalarında da İnanç Önyargısı'na kanıtlar görülür: örneğin argümanın mantıksal değerinin veya hatasızlığının önemsiz olduğu yerlerde insanlardan argümanı güçlendirmeleri istendiğinde.[5], [6] Buna örnek olarak, insanların tümevarımsal problemleri nasıl çözdüğü, genel argümanları nasıl geliştirdikleri, bir ifadenin abartılı olup olmadığına nasıl karar verdikleri, eylemlere sosyal katkıda bulunmaları ve büyük gruplar hakkında genellemeler yaparken "Büyük Sayılar Kanunu"nu kullanmaları da verilebilir.[6], [7], [8], [9]

Reklam
NordPass Ücretsiz şifre yöneticisi ile eksiksiz dijital güvenlik
  • Şifrelerinizi, kredi kartlarınızı ve kişisel bilgilerinizi güvenle depolayın.
  • İnternet sitelerine giriş bilgilerinizi tek tıkla yükleyin ve yeni şifreleri kolayca kaydedin.
  • Şifreniz çalınırsa, anlık bildirimler alın.
Fırsatı Yakalayın
30 günlük para iadesi garantisi

Bu kapsamda İnanç Önyargısına şu örnekler verilebilir:

  • İnsanlar sonuçlarına inanmadıkları deneysel çalışmaları sorgulamaya daha çok eğilim gösterir.[10]
  • İnsanlar, din veya sosyal sınıf üzerine yapılan aşırı genelleştirmelere özellikle inançlarına ters düşüyorsa karşı çıkarlar.[9]
  • Başkanlık seçiminin sonucu belli olduktan sonra bile insanların sonuçla çelişen ve ideolojileriyle uyuşan iddiaları vurgulamaları olasıdır.[11]
  • Farklı siyasetçiler aynı yargıyı destekleyen kanıtlar sunsa da insanların siyasi görüşlerine yakın buldukları siyasetçiye inanmaları daha olasıdır.[12]

Not: Yakından ilişkili bir kavram da Onaylama Önyargısı'dır. İnsanların bilgileri inançlarına uyacak şekilde aramasına, desteklemesine, yorumlamasına ve hatırlamasına sebep olan bir bilişsel önyargıdır.

İnanç Önyargısının Sebepleri

İnsanların İnanç Önyargısına kapılmasının hemfikir olunan tek bir sebebi yok, özellikle de insanların bu önyargıyı farklı koşullarda farklı biçimlerde yaşayabileceğini göz önünde bulundurursak. Konu hakkında bir analiz şunları belirtiyor:[13]

...inançların akıl yürütme süreciyle nasıl etkileştiğini açıklayan birkaç teori öne sürülmüştür...

Örneğin "Seçici İnceleme" açıklamasına göre... insanlar sonucu inandırıcı olan argümanları eleştirmeden kabul ediyor ancak sonuçları inandırıcı bulmuyorlarsa daha derin muhakeme yapıyorlar. Buna karşın "Yanlış Anlaşılmış Gereklilik" açıklaması, (...) inandırıcılığın ancak kişiler öncüllerle bağlantılı ancak her zaman öncüllerden kaynaklanmayan sonuçlara vardıktan sonra rol aldığını öne sürer.

Tüm Reklamları Kapat

Alternatif olarak, "Zihinsel Model Teorisi" (...) kişilerin öncülleri kapsayan zihinsel temsiller üreterek karşılaştırmalar yaptıklarını öne sürer. Sonuç bu temsillerden biriyle uyumluysa karşılaştırma mantıklı görülür. Ancak sonuç inandırıcı değilse kişinin sonucu çürütmeye yönelik temsiller (karşıt örnekler gibi) geliştirmesi beklenir. Bu (inandırıcı olmayan) sonuç yalnızca temsillerden birine uyuyorsa mantıklı kabul edilir.

Başka bir açıklama olan "Geçişli Zincir Teorisi"ne göre (...) kişiler kıyası yorumlarken terimlerle karşılaştıkları sıraya göre küme-alt küme ilişkileri kurarlar. Daha sonra bu temsiller farklı kapsamlara sahip bir dizi kurala göre eşleştirilir. Teoriye göre inandırıcı olmayan yargılar bu sürece fazladan bir yük yükleyerek inandırıcı sonuçları olan karşılaştırmaların değerlendirilmesine göre daha düşük performansa sebep oluyor.

"Seçici İşleme Teorisi"ne göre ise (...) insanlar muhakemede sonuçlardan sebeplere giderler. Burada kişilerin önce sonuçların inandırıcılığını değerlendirdiği ardından kanıt aradığı varsayılıyor. İnandırıcı sonuçlar destekleyici kanıt arayışına iterken inandırıcı olmayan sonuçlar karşıt kanıtlar aranmasına yol açıyor. Mantıken geçerli problemlerde sonuç, öncüllerin olası tüm temsilleriyle uyumludur yani inandırıcılığın akıl yürütme sürecinde büyük etkisi yoktur... Buna karşın, mantıken muğlak problemlerde karşıt kanıt arayan biri kolaylıkla öncüllerle uyumsuz bir temsil yakalayacaktır. Bu da inandırıcı olmayan argümanlar için daha sorgulayıcı bir tutum geliştirilmesine sebep olur.

Bu kısa açıklamada literatürde önerilmiş her biri akıl yürütme ile inançlar arasında farklı ilişkiler öne süren teorilerin hepsinden bahsedilmedi. Ancak, inançlar ve akıl yürütme arasındaki ilişkiyi açıklamadaki çeşitliliğin aksine inandırıcı olmayan sonuçların mantıken değerli ile değersiz ayrımını yapmayı kolaştırdığı konusunda tüm teoriler hemfikir (Geçişli Zincir Teorisinde tam tersi de iddia ediliyor). Özetle, neredeyse tüm teoriler inançların geçerli veya geçersiz Aristo Mantığı örneklerini ayırt etme yeteneği bakımından akıl yürütme sürecini etkilediğini öne sürüyor.

Tüm Reklamları Kapat

İnanç Önyargısını açıklamak için bu teorilere ek olarak başka teoriler de var. Örneğin "Sinyal Algılama Teorisi" kapsamında bir açıklamaya göre İnanç Önyargısı, öncelikle Cevap Önyargısını yansıtır.[14] İnsanlar sonucunu inandırıcı buldukları argümanlara inanmak için daha az kanıta ihtiyaç duyarlar. Yani insanlar inandırıcı buldukları argümanlar için inandırıcı olmayanlara kıyasla daha düşük kriterlere sahiptir.

Dahası, İnanç Önyargısı sıklıkla İkili Süreç Teorisi'ne göre de açıklanır:[15]

Bu modellere göre, insan akıl yürütmesinin altında yatan iki tür bilişsel süreç vardır. Analitik olmayan süreçler hızlı, paralel ve otomatik çalışırlar. Bu süreçlerin inanç ve ön-bilgilerin hatırlanmasını kapsadığı düşünülür. Analitik süreçler ise soyut düşünmeye imkan tanırlar ancak daha yavaş çalışırlar, çaba gerektirirler ve çalışma belleği gibi başka alanları da etkilerler... Bu iki süreç genelde beraber çalışsa da bazen karşı karşıya gelirler. İkili Süreç Teorisine göre İnanç Önyargısının sebebi inanç temelli sürecin analitik sürece baskın gelmesidir.

Bu alanda hızlı ve otomatik olan sistem Sistem 1, yavaş ve analitik olan sistem ise Sistem 2 olarak bilinir. Ancak bu modeller arasında bile çeşitlilik mevcuttur. Örneğin:[16]

(Varsayılan açıklamaya göre) İnanç Önyargısının ortaya çıkma sebebi inanç temelli ve hızlı çalışan sistemin mantıksal analiz ve bellek gerektiren sistemden daha önce sonuca varmasıdır. Buna karşın, (Paralel Süreçler Teorisine göre) inanca dayalı ve mantığa dayalı akıl yürütme eş zamanlı gerçekleşir.

Not: Burada bahsedilen psikolojik modellere ek olarak İnanç Önyargısının altında yatan nörolojik mekanizmalara odaklanan çalışmalar da mevcuttur.[17], [18], [19], [20], [21]

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Mukaşi Mukaşi: Evvel Zaman İçinde Japonya’da

Zamansızdır masallar
Elimizden tutup bizi hayali diyarlarda gezmeye çıkarırlar
Bekler orada gizemli insanlar, efsanevi yaratıklar, sihirli olaylar
Çeşit çeşit renkler, duygular

Bu kitap dizisinde dünyanın dört bir yanından en güzel masallar bir araya geldi. Farklı farklı çizerler de hepsini resimledi.

Güneşin doğduğu o uzak ülke Japonya’da gizemli ve güçlü varlıkların masalları anlatılırmış. Bu masallardan bazıları bu kitapta toplanmış. Su cini Kappa, parmak ucu boyundaki çocuk, turna kadın, tanuki’yle tilki ve daha nicesi bakalım neler yapmış?

Devamını Göster
₺90.00
Mukaşi Mukaşi: Evvel Zaman İçinde Japonya’da

İnanç Önyargısına Etki Eden Faktörler

İnanç Önyargısı farklı durumlarda, farklı seviyelerde ve farklı şekillerde ortaya çıkan kompleks bir fenomendir.[22] Yaş, dini inançlar, çalışma belleği ve genel bilişsel yetenek gibi birçok faktör insanların İnanç Önyargısı yaşama ihtimalini ve ne seviyede yaşayacaklarını belirleyebildiğinden bu konuda geniş bir çeşitlilik söz konusudur.[23], [24], [25], [26], [27], [28], [29], [30]

Ek olarak argümanların doğası da insanların İnanç Önyargısına kapılma olasılığını etkileyebilir. Argümanın duygu yüklü olması veya kullanılan mantığın kavranmasının zor olması bu duruma örnek verilebilir.[31], [32]

Argümanların geçerliliği ve sonucun inanılırlığı özellikle Aristo Mantığında İnanç Önyargısını tetikleyebilir. [26] Bu kriterlere göre 4 çeşit argüman görebiliriz:

  • Geçerli ve inandırıcı,
  • Geçerli ama inandırıcı değil,
  • Geçersiz ama inandırıcı,
  • Geçersiz ve inandırıcı değil.

Bu faktörlere baktığımızda argümanın geçerliliği ile inanılırlığı arasındaki tutarlılık/tutarsızlık da İnanç Önyargısını etkileyebilir. Bir çalışmada argümanın inanılırlığı ile geçerliliğinin tutarsız olduğu durumlarda insanların İnanç Önyargısına kapılma olasılığının daha yüksek olduğu gösteriliyor.[33]

Ayrıca, argümanların yapısı konusunda İnanç Önyargısıyla bağlantılı olabilecek bir başka bilişsel önyargı da Şekil Önyargısıdır. Şekil Önyargısı, bir Aristo Mantığı problemini çözmeye çalışırken öncüllerin sırasından etkilenme eğilimidir.[34]

Son olarak insanların bilgiyle ilişkileri de İnanç Önyargısını etkileyen bir faktördür. Örneğin insanların öncüllerden sonuç üretirken bir argümanın mevcut sonucunu değerlendirirken gösterdiklerinden daha çok İnanç Önyargısı gösterdikleri bir çalışmada ortaya kondu.[35]

Olumlu ve Olumsuz İnanç Önyargısı

İnanç Önyargısı bazen olumlu ve olumsuz olarak ikiye ayrılır:[36]

  • Olumlu İnanç Önyargısı: İnsanların inanılır buldukları sonuçları desteklemelerine sebep olur. Örneğin mantıken hatalı argümanları veya yanlış sonuçları insanların mevcut inançlarına uydukları için inanılır gösterebilir.
  • Olumsuz İnanç Önyargısı: İnsanların inanılır bulmadıkları sonuçlara karşı çıkmalarına neden olur. Mantıklı argümanların ve doğru sonuçların kişinin inancına uymadıkları için reddedilmesine yol açar.

Başkalarında İnanç Önyargısını Nasıl Azaltırsınız?

Başkalarında gördüğünüz veya göreceğinizi tahmin ettiğiniz İnanç Önyargısını azaltmak için yapabileceğiniz birkaç şey var:

  • İnanç Önyargısının ne olduğunu ve insanları nasıl etkilediğini açıklayın. Gözlerinde canlandıracak birkaç örnek de verebilirsiniz.
  • Kişiye İnanç Önyargısına kapılmış olup olmadığını sorun. Kapılmadığını söylüyorsa nedenini açıklamasını isteyin.
  • Akıl yürütme süreçleri inançlarından etkilenmiş olabilir mi diye sorun, etkilenmediğini düşünüyorlarsa nedenini açıklamalarını isteyin.
  • Akıl yürütme sürecini yavaşlatmalarını tavsiye edin. Böylece ellerindeki bilgiyi doğru değerlendirecek zamanları olacaktır.[37]
  • Muhakemelerini açık ve net şekilde açıklamalarını isteyin.
  • Mantıksız buldukları argümanın aslında mantıklı olması gibi alternatifleri gözden geçirmelerini önerin.
  • "Bu argümanın sonucu öncüllerden kaynaklanmak zorunda mı?" veya "Bu argümanın sonucunu öncüllerden yola çıkarak bulabilir miyiz?" gibi sorularla muhakemede yol gösterin.[37]
  • Kişinin muhakemesindeki belirli sorunları gösterin veya bu sorunları bulmasını isteyin.[37]
  • Yargılama ve karar verme için uygun ortam yaratmak gibi Önyargı Azaltma Tekniklerini kullanın veya karşıdakine kullanmasını önerin. Örneğin inançlarını hatırlatacak şeylere maruz kalmayacakları bir ortamda konuyu tartışın.

Bu tekniklerin İnanç Önyargısını bazı durumlarda bir dereceye kadar azaltabilmesine rağmen çok az işe yarayacakları veya tamamen faydasız kalacakları durumların da mevcut olduğunu yani insanların İnanç Önyargısının bu tekniklere rağmen yok olmayabileceğini aklınızda bulundurun.[38] [39] [40]

Genel olarak başkalarında inanç Önyargısını azaltmak için önyargının ne olduğunu açıklamak, kişiyi muhakeme sürecini yavaşlatmaya ve netleştirmeye teşvil etmek, önyargıya kapılmış olup olmadıklarını sormak veya muhakemelerindeki bariz sorunları göstermek/onların bulmasını istemek gibi çeşitli Önyargı Azaltma Tekniklerini kullanabilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Kendinizde İnanç Önyargısını Azaltmak

Kendinizdeki İnanç Önyargısını azaltmak için başkalarında kullandığınıza benzer teknikler kullanabilirsiniz:

  • İnanç Önyargısının ne olduğunu ve sizi nasıl etkilediğini anlayın.
  • Bu önyargının sizi etkileyebileceği yer ve zamanları belirleyin.
  • Bu önyargıyı aklınızda bulundurun ve gerek gördüğünüzde düşüncelerinizi etkileyip etkilemediğini (yani mevcut bir inancınızın akıl yürütmenizi aksatıp aksatmadığını) kendinize sorun.
  • Muhakemenizi yavaşlatın, bu size doğru düşünmek için zaman kazandıracaktır.
  • Muhakemenizi iddialarınızı açıklayacak şekilde açın ve netleştirin. Örneğin belirli bir öncülden belirli bir sonuca nasıl varılabileceğini açıkça belirtin.
  • Kendinize "Bu sonuç öncüllerden kaynaklanmak zorunda mı?" gibi yönlendirici sorular sorun.
  • Muhakeme için uygun koşullar yaratmak gibi genel Önyargı Azaltma Tekniklerini kullanın.

Başkalarında olduğu gibi kendinizde de İnanç Önyargısını tamamen ortadan kaldıramayabileceğinizi unutmayın. Önyargıyı önlemede ne derece başarılı olacağınız değerlendirdiğiniz argümana ve içinde bulunduğunuz koşullara göre değişkenlik gösterebilir.

Özet ve Sonuç

  • İnanç Önyargısı, insanların bir argümanın sonucuna varırken argümanın yapısını ve içeriğini düzgünce düşünmek yerine mevcut bilgi ve inançlarına fazlasıyla güvenmelerine neden olan bir bilişsel önyargıdır.
  • İnanç Önyargısına kapılan insanlar genelde inançlarına uygun argümanları zayıf, geçersiz ve hatalı olsalar bile desteklerler. Ayrıca insanlar inançlarına ters düşen argümanları güçlü ve mantıken geçerli olsalar bile reddedebilirler.
  • İnanç Önyargısı insanların "Bütün çiçeklerin yaprakları vardır, güllerin de yaprakları vardır. Öyleyse güller çiçektir." gibi bir argümanı mantıklı bulmalarına sebep olabilir. Çünkü argümanın sonucu öncüllerinden bağımsız olması ve "bütün çiçeklerin yaprakları vardır" öncülünün yanlışlığına rağmen insanlar güllerin çiçek olduğunu bilirler.
  • Argümanın yapısı veya argümanı değerlendiren kişinin yeteneği gibi çeşitli faktörler insanların belli bir durumda İnanç Önyargısına kapılıp kapılmayacağını, ne dereceye kadar etkileneceklerini veya önyargı azaltma girişimlerinin ne kadar işe yarayacağını belirleyebilir.
  • İnanç Önyargısı; ne olduğunu açıklamak, muhakeme sürecini yavaşlatmak ve netleştirmek, bu önyargının düşünce sürecini etkileyip etkilemediğini sorgulamak, muhakemedeki belirli sounlara dikkat çekmek ve muhakeme için uygun koşullar yaratmak gibi Önyargı Azaltma Tekniklerini kullanmak gibi birçok yolla azaltılabilir.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 45. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
17
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 15
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/01/2023 22:08:48 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10991

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Savunma
Biyocoğrafya
Bitki
Yüzey
Uzay Aracı
Bitkiler
Yok Oluş
Virüs
Deniz
Covıd-19
Kanat
Eşeyli Üreme
Algı
Seçilim
Astrofotoğrafçılık
Mavi
Beyaz
Küresel
Karbonhidrat
Manyetik Alan
Bilgi Felsefesi
Diş Hekimi
Element
Genel Halk
Plastik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
I. Shatz, et al. İnanç Önyargısı: İnsanlar Neden Mantık Yerine İnançlara Güvenir?. (30 Eylül 2021). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10991
Shatz, I., Bakırcı, Ç. M., Alparslan, . (2021, September 30). İnanç Önyargısı: İnsanlar Neden Mantık Yerine İnançlara Güvenir?. Evrim Ağacı. Retrieved January 29, 2023. from https://evrimagaci.org/s/10991
I. Shatz, et al. “İnanç Önyargısı: İnsanlar Neden Mantık Yerine İnançlara Güvenir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 30 Sep. 2021, https://evrimagaci.org/s/10991.
Shatz, Itamar. Bakırcı, Çağrı Mert. Alparslan, . “İnanç Önyargısı: İnsanlar Neden Mantık Yerine İnançlara Güvenir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, September 30, 2021. https://evrimagaci.org/s/10991.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.