Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Hayata Döndürebileceğimiz 8 Soyu Tükenen Canlı Türü

Hayata Döndürebileceğimiz 8 Soyu Tükenen Canlı Türü Discover Magazine
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Discover Magazine isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Baba ve oğul olan iki bilim insanı soyu tükenmiş canlı türlerini nasıl hayata döndüreceğimiz konusunda bilgi veriyor.

"De-extinction" (Soy tükenmesini tersine çevirmek)

George ve Hendrik Poinar, son yıllarda büyük gelişmeler kaydedilen "soyu tükenmiş canlı türlerini canlandırma" konusundaki aşamaları anlatıyorlar. George, önemli teknolojik gelişmeler henüz icat edilmeden önce bu fikir doğrultusunda yapılan öncü çalışmalara liderlik ediyordu. Daha sonra Hendrik ve George birlikte, antik DNA'ların elde edilmesi ve dizilenmesi konusunda yeni metotlar geliştirdiler.

Ancak, elde edilen genetik taslakların yaşayan organizmalara nakledilmesi, çok zorlu bir süreç. Önde gelen yaklaşımlardan biri, hayatta olan benzer bir türün genlerini modifiye ederek, soyu tükenmiş akrabasının benzerini elde etmek. Fakat, bu durumda elde edilen canlı türü tam olarak soyu tükenen tür olamayacak.

Bir diğer yaklaşık ise yumurtanın modern bir canlıdan alınıp, DNA'nın ise soyu tükenen canlınınkiyle değiştirip bu canlıyı geri getirmek.

Hazırlanmış olan listede hayata döndürülmeye aday sekiz soyu tükenmiş tür ile onların yeniden var olmalarını sağlayacak yollar görebilirsiniz.

1- Pyrenean Dağ Keçisi

Pyrenean Dağ Keçisi
Pyrenean Dağ Keçisi
Sol: R. Lydekker/Wild Oxen Sheep & Goats of All Lands, Living and Extinct (1898)/Biodiversity Heritage Library; Sağ: L Rabanedo/Shutterstock

Dünyanın ilk soy tükenmesinden hayata döndürülen canlı türü Fransız dağlarında yaşamış olan Pyrenean dağ keçisidir. 2003 yılında, İspanyol bilim insanları, yaşamış olan son Pyrenean dağ keçisine ait hücre çekirdeğini, çekirdeği çıkarılmış evcil keçi yumurtalarına enjekte ettiler. Sonra bu yumurtaları, İspanyol keçisi (fotoğrafta sağda) gibi taşıyıcı annelere naklettiler. Hamile kalan yedi keçiden altısının hamileliği düşük ile sonlandı. Bir tanesi ise sezaryen yöntemi ile doğum yaptı, fakat yavru sadece 10 dakika yaşayabildi.

2- Yünlü Mamut

Yünlü Mamut
Yünlü Mamut
Sol: Ozja/Shutterstock; Sağ: Jan Havlicek/Shutterstock

Yünlü mamut, geri gelme yolu en uzun olan soyu tükenmiş canlı türü olarak düşünülüyor. Hendrik, geçtiğimiz günlerde yünlü mamut genomunun tamamının dizilimini yayınladı. Harvard'dan George Church ve ekibi ise geçtiğimiz aylarda, mamut genlerini (uzun kılları, deri altı yağ tabakası, soğuğa direnç ve mamut dişi ile ilgili olan) Asya fili genomuna naklettiler.

Church, genlerinin %9'u mamut olan bir fil elde etmenin bile 20 yıl sürebileceğini ve belki de bu soyu tükenmiş canlının bire bir aynısının hiç bir zaman elde edilemeyeceğini söylüyor.

3- Yolcu Güvercin (Passenger Pigeon)

Yolcu Güvercin (Passenger Pigeon)
Yolcu Güvercin (Passenger Pigeon)
Sol: Tim Hough; Sağ: Robert L. Kothenbeutel

Yolcu güvercinler, genleri kesilip, yaşayan en yakın kuzenleri olan şerit kuyruklu güvercinlerin (fotoğrafta sağda) genomuna eklenerek yeniden canlandırılabilir gibi görünüyor.

California Üniversitesi'nden antik DNA araştırıcısı Beth Shapiro ve "Revive and Restore" (yeniden canlandırmak ve yenilemek) ekibinden biyolog Ben Novak, müze koleksiyonlarından 88 adet yolcu güvercin örneği topladılar. Fakat, yolcu güvercinleri, kaya güvercinlerinden ayıran genleri ve bu genlerin ne işe yaradığını bulmak çok uzun bir süreç.

Eklenilen genlerin, soyu tükenmiş olan kuşun uzun kuyruğunu, kırmızı gözlerini ve şeftali rengindeki göğüsünü ortaya çıkarması gerekecek.

4- Midede Yavrulayan Kurbağa

Midede yavrulayan kurbağa doğum yaparken.
Midede yavrulayan kurbağa doğum yaparken.
ANT PHOTO LIBRARY/SCIENCE SOURCE

2011 yılında, bir Avustralyalı ekip, Dolly'nin elde edilmesini sağlayan klonlama yöntemini, midede yavrulayan kurbağa (fotografta solda) elde etmek için kullandılar. Bu kurbağa türü dişisi, yumurtalarını yutup, midede geçirilen hamilelik sonrası yavrularını dışarı kusmaktaydı.

Bilim insanları, soyu tükenmiş bu kurbağa türünün hücre çekirdeğini, çizgili kurbağa yumurta hücrelerine naklettiler. Fakat şimdiye kadar, embriyolar tamamiyle gelişme aşamasına gelemedi.

5- Quagga

Quagga
Quagga
Sol: Photo Researchers/Science Source; Sağ: Stuart G Porter/Shutterstock

1980'lerde, Berkeley'den moleküler biyolog Allan Wilson 140 yıllık posttan Quagga türüne ait genetik materyal elde etti. Quaggalar, kahverengi-beyaz çizgili ve zebraların (fotoğrafta sağda) yakın akrabası olan soyu tükenmiş bir canlı türü.

Revive & Restore adındaki ticari olmayan kuruluşun hayata döndürmeyi planladığı türlerden biri de quaggalar.

Araştırma grubu, Afrika ova zebraları (fotografta sağda) üzerinde seçerek çiftleştirme yöntemiyle nesiller sonra soyu tükenmiş quaggaya görünüş olarak benzeyen zebraların evrilmesini umuyorlar. Bunun için daha az çizgili ve kahverengimsi rengi olan zebraları seçip çiftleştiriyorlar.

6- Yünlü Gergedan

Yünlü Gergedan
Yünlü Gergedan
CHARLES R. KNIGHT, NATIONAL GEOGRAPHIC

Yünlü gergedanlar, Pleistosen Dönemi megafaunasına ait bir diğer memeli türüdür. Prehistorik mağara sanatı örneklerinde mamutlarla birlikte yer almakta. Tüylü gergedanlar, son buzul çağının sonlarına doğru yaklaşık 10000 yıl önce yok oldular.

Sibirya'da ve Polonya'da iyi durumda yünlü gergedan örnekleri elde edildi. Üzerlerinde birkaç genetik çalışma da yapıldı. Bu çalışmalar sonucu yaşayan en yakın akrabalarının kritik seviyede soy tükenme tehlikesi altında olan Sumatra gergedanları olduğu anlaşıldı.

Hayata döndürülme olasılıkları sorulduğunda, Hendrik Poinar pek iyimser değil: "Yünlü gergedanlarla ilgili problem, örneklerin çok sınırlı olması. Her yüz mamut örneğine karşılık sadece bir yünlü gergedan örneği bulunabiliyor." diyor.

Mamutlara göre, geri döndürülmesi çok daha zor bir tür. Nedenleri, fazla örnek bulunamaması ve taşıyıcı anne olabilecek olan Sumatra gergedanlarının zaten soy tükenme tehlikesi altında olması sayılabilir.

7- Dodo Kuşu

Dodo kuşu.
Dodo kuşu.
FOX PHOTOS/GETTY IMAGES

Fotografta dodo iskeleti ile, rekonstrüksiyon modeli karşılıklı durmakta. Dodo kuşu, Hint Okyanusu'nda Mauritius Adası'nda yaşamış olan uçamayan bir kuş türüdür.

Geniş kabul gören düşünce, dodoların en son 1662 yılında, Hollandalı denizciler tarafından tanımlandıktan sadece 100 yıl sonra görüldüğü yönünde. Bu büyük kuşlar denizciler ve yırtıcı hayvanlar tarafından avlanıyordu.

Bir kaç dodo örneği erken dönemlerde Avrupalılar tarafından koleksiyonluk olarak ele geçirildi ve bunların kalıntıları günümüzde hala müzelerde bulunmakta. Son kazılar sonucu bu kuşun yumuşak dokuları da elde edildi.

Revive & Restore grubundan Ben Novak, "Çalışmamız, eğer iyi korunmuş deri veya kas dokularına sahipseniz, canlı türünün bütün genomunu, kaliteli derecede elde edebileceğinizi göstermiştir." diyor.

Bir çeşit güvercin olan dodo kuşuba evrimsel olarak yakın olan türler genetik araştırmalar sonucu görülecek (belki de bu sayede taşıyıcı anne bulunabilecek). Bazı çalışmalar Nicobar güvercininin bu türün en yakın akrabası olduğunu öne sürmektedir.

8- Tazmanya Kaplanı/Kurdu

Henüz soyları tükenmemişken çekilen Tazmanya kaplanı/kurdu fotoğrafı.
Henüz soyları tükenmemişken çekilen Tazmanya kaplanı/kurdu fotoğrafı.
SMITHSONIAN INSTITUTION ARCHIVES

Neredeyse bir köpek boyutlarında olan, thylacine ya da Tazmanya kaplanı, Avustralya, Tazmanya ve Yeni Gine'de yaşamış olan, çizgili, etçil bir keseli memeli türüydü. Tazmanya, yaşadığı son bölgeydi ve 1930'larda ise bu canlının soyu tükendi. Yaşam alanlarının azalması ve köpeklerin bölgeye getirilmelerinin de rolü olmasına rağmen çoğu biyoloğa göre avlanma ana nedendi.

Novak'a göre thylacine'i hayata döndürmek çok zorlu bir süreç olacaktır. Nedeni ise yaşayan emsallerinden çok farklı olmasıdır. Tazmanya kaplan

Tazmanya kaplanı/kurdu ve en yakın akrabası olan keseli karıncayiyen.
Tazmanya kaplanı/kurdu ve en yakın akrabası olan keseli karıncayiyen.
Sol: Ozja/Shutterstock; Sağ: Julian W/Shutterstock

ı ve keseli karıncayiyenler (fotoğrafta sağda) yaşayan en yakın akrabalarıdır, fakat onlar da oldukça küçük.

Buna rağmen bilim insanları denemekten vazgeçmiyorlar. 2008 yılında Melbourne Üniversitesi'nden Andrew Pask 100 yıllık deri kalıntısı ve alkol içinde saklana üç yavru örneklerinden thylacine DNA'sı elde etti. Pask'ın ekibi kısa bir dizilim izole edip buna işaretçiler (marker) yerleştirdiler ve bir fare embriyosuna enjekte ettiler. Bu deney sonucu soyu tükenmiş bu canlı türünün genlerinin işlevli olduğunu gösterdiler.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 4
  • Muhteşem! 3
  • İnanılmaz 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Tebrikler! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 2
  • Korkutucu! 2
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Discover Magazine | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 31/10/2020 11:08:26 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7030

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Sağlık
Metabolizma
Sinir Hücresi
Diyet
İhtiyoloji
Ölümden Sonra Yaşam
Element
Yas
Tedavi
Hastalık Kontrolü
Zihin
İnsan
Çocuk
Enzim
Mutasyon
Yılan
Yeni Koronavirüs
Sinir
Kütleçekimi
Entropi
Molekül
Diş Sorunları
Hamile
Saç
Covid-19
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Yaratılışçılar, teorilerin tüm gece sarhoş olduktan sonra hayal ettiğiniz bir şey olduğunu zannetmektedirler.”
Isaac Asimov
Geri Bildirim Gönder