Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Erkeklerde Cinsel Saldırganlık: Testosteronun Rolü Ne?

Erkeklerde Cinsel Saldırganlık: Testosteronun Rolü Ne? 5Pillars
9 dakika
57,616
  • Psikoloji
  • Maskülinite ve Erkek Araştırmaları
Evrim Ağacı Akademi: Cinsiyetler, Üreme ve Cinsellik Yazı Dizisi

Bu yazı, Cinsiyetler, Üreme ve Cinsellik yazı dizisinin 31. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Cinsiyetlerin Evrimi: Cinsiyetler Neden, Ne Zaman, Nasıl Evrimleşti?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Özellikle son yıllarda kadınlara yönelik taciz olayları hem artış gösterdi hem de kadınların kendilerini cesurca ifade edebilmesi nedeniyle toplumun iliklerine işlemiş olan kadın şiddeti problemi daha görünür hale geldi. Doğal olarak da tacizci/tecavüzcü erkeklerin neden bu davranışları sergilediği daha sık araştırılmaya başlandı.

Bilindiği gibi insan; biyolojik, psikolojik ve sosyolojik bir varlıktır ve varlığın bu üç boyutu birbiriyle yoğun ve girift bir ilişki içindedir. Bu yüzden konuyla ilgili farklı disiplinleri bir araya getiren, geniş perspektiften çalışmalar yapılmaktadır. Bu üç alandan birden gelen veriler bir bütün olarak değerlendirilmediği müddetçe, eldeki sorunla ilgili tam bir çerçeve elde etmek mümkün değildir. Buna rağmen, bilgi yoğunluğu gözetilecek olursa, bu alanlardan sadece birinden gelen verilere odaklanmak, o alandaki bilgilerimizin sağlamlaşması ve diğer alanlardaki bilgilerimizi yorumlama başarımız açısından faydalıdır.

Bu Reklamı Kapat

Kadına yönelik cinsel saldırganlığın ve genel olarak "kadın düşmanlığı"nın nedenleri, neredeyse tamamen sosyal ve kültüreldir. Psikolojik düzlemde yapılan araştırmalarda ortaya çıkan genel sonuçlara göre, bu yola başvuran erkekler, güç sahibi olmalarına rağmen kendini güvensiz hissetmektedir ve narsisistik belirtiler göstermektedir.[1] Psikolojik ve sosyal faktörler bu erkekler üzerinde o denli etkilidir ki, kimi erkekte kadına karşı düşmanlık duyguları altta yatan hormonal durumlardan bağımsız bile olabilmektedir. Zira kimyasal olarak hadım edilmiş erkeklerde bile, hadım olayından sonra kadınlara karşı saldırganlığın devam ettiği bildirilmiştir.[2] Buradan da görüleceği üzere erkeklerde cinsel saldırganlığı sadece "biyolojik olarak çiftleşmek isteyen bir hayvan" düzeyine indirgemek mümkün değildir. Bu saldırganlığın kökenleri, sosyoloji ve psikoloji ışığında netleşmektedir.

Psikolojik ve sosyal faktörlerin, sadece bu konuda değil, birçok diğer konuda da davranışlarımızı etkileme gücünün çok yüksek olduğu bir gerçektir. Öte yandan bu, olağan koşullar altında cinsel dürtü ve davranışlarımızın hormonal altyapımız tarafından da kuvvetli derecede etkilendiği gerçeğini değiştirmemektedir. Daha biyolojik düzlemde olan bu bakış açısının da, insanın psikolojik ve sosyolojik boyutu üzerinde dolaylı kuvvetli yansımaları vardır. Bu yazıda bu üç faktör arasındaki etkileşime, daha biyolojik bir perspektiften bakış atacağız.

Bu Reklamı Kapat

Erkek Şiddetinin Biyolojik Temelleri

Her şeyden önce, biyolojik bir gerçekle başlayalım: Yetişkin bir erkekte salgılanan testosteron miktarı, bir kadınınkinden yaklaşık 3.7 ilâ 61 kat fazladır.[3], [4] Cinsel yönelimle çok kuvvetli bağı olan testosteron hormonunun, aynı zamanda saldırgan ve rekabetçi davranışlarla da ilgili olduğu bilinmektedir.[5], [6], [7], [8], [9] Bunun evrimsel işlevi ortadadır: Cinsel duyguları kabarmış bir erkek, çevresinde bulunan benzer durumdaki erkeklerle rekabete girmek ve çoğu durumda kavga etmek durumunda kalacaktır. Bir başka deyişle birey, hem cinsel ilişkiye hem de kavgaya eş zamanlı hazırlamak zorundadır; çünkü cinsel ilişki olasılığı birçok durumda savaşmayı zorunlu kılar.[10] Testosteron seviyesi yükselen erkekte amigdaladaki "savaş ya da kaç" tepkisi tetiklenir, bu da genel bir uyarılışa ve strese neden olur.[11]

Cinsel ilişkiye giremeyen erkek hayvanlarda stres ve saldırganlık belirtileri gözlenir, çünkü testosteron etkinliği artan bu bireylerde cinsel ilişki gerçekleşememiştir. Bu durumdaki erkekler bir süre sonra olağan hormonal seviyelerine dönerek sakinleşirler.

İnsan dışı hayvanlarda testosteronun etkisi daha kuvvetli olsa da ve daha doğrudan gözlenebilse de, önemli ölçüde sosyal ve psikolojik varlıklar olan insanlarda farklı etkiler gözlenir.[9]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ivan Pavlov'un 19. yüzyılın sonunda temelini attığı klasik koşullanmanın temeli, iki uyarıcının birlikte sıklıkla görülmesi durumunda, bir uyarıcıya verilen tepkinin diğerine de gösterilmesidir. Örneğin, sürekli zil sesiyle birlikte yiyecek verilen köpek bir süre sonra sadece zil sesinde de salya salgılamaya başlar. Burada yiyecek koşulsuz uyarıcıdır, çünkü köpekteki etkisi doğrudandır. Zil sesi ise koşullu uyarıcıdır, başlangıçta köpek için zil sesinin yiyecek ile bir ilgisi olmasa da, sürekli birlikte tekrarlandıkları durumda zil sesi de salya tepkisine neden olur. Bu durumda organizmanın zil sesini otomatik olarak yiyecekle özdeşleştirdiğini söyleyebiliriz.

Toplumun Seks Üzerindeki Hakimiyeti

Dünyamızda yüzyıllardır, belki binyıllardır şahsi inanç ve gelenekler ile biçimlendirilen kültür, erişkin insanların cinsel davranışları üzerinde büyük etkiye sahiptir. Bu etki elbette kültürel evrime tabidir: Zamana ve kültüre göre değişim gösterir. Örneğin cinsel ilişkinin olağan görüleceği yaş, ülkelere göre farklılık gösterir. İran'da evlenme, dolayısıyla cinsel ilişkiye girme için normal yaş kadınlarda 13, erkeklerde 15'tir. Dünya'nın büyük bir çoğunluğunda bu yaş 18 olarak görülse de, hemen her ülke kendince yasalarla bu yaşı aşağı ya da yukarı çeken istisnalara sahiptir:[12] Örneğin Japonya ve Yeni Zelanda gibi ülkelerde bu yaş 20, Singapur veya Bahreyn gibi ülkelerde bu yaş 21'dir.

Benzer şekilde, cinsel ilişkinin kiminle ve nasıl olacağının kültür tarafından olağan kabul edilme şekilleri değişkendir.[13] Kanada'da iki erkeğin birbiriyle evlenmesi ve seks yapması mümkünken, İtalya'da evlenmeleri mümkün olmasa da aynı yaşam alanını mesken edinebilirler. Meksika'nın bazı bölgelerinde sadece yurtdışından gelen hemcins çiftlere izin verilmekteyken, bazı diğer bölgelerinde Kanada gibi özgürlük bulunmaktadır. Türkiye'de bu çiftleri yasal olarak tanıyan herhangi bir düzenleme bulunmazken, Rusya'da bu ilişkilere engel olacak veya baskılayacak yasalar mevcuttur. Somali'de bu tarz bir çift hapse gönderilirken, Suudi Arabistan'da ceza ölüm olabilmektedir.

Kültürün cinsel ilişki üzerindeki en önemli etkilerinden birinin, organizmanın bu içgüdüsünü sınırlamak olduğunu söyleyebiliriz. Özellikle daha tutucu kültürlerde cinsel ilişkinin belirli koşullar –evlilik gibi- sağlanmadıkça kesin olarak kabul edilemez olduğu görülür. Bu baskılamanın ve cinselliği "ayıp" olarak görmenin tam olarak nasıl başladığı tam olarak bilinmese de, Ernest Becker gibi kültürel antropologlar bunun temellerinin, insanın "hayvani kökenlerinden utanması" ile ilişkili olduğunu düşünmektedir.

Daha tutucu olan kültürlerde, cinsel ilişkiye girmesi tamamen engellenmiş erişkin erkekler testosteronun üzerlerinde oluşturduğu baskıyı azaltmak için mastürbasyon yaparlar. Ancak mastürbasyon, cinsel içgüdünün tam anlamıyla yerine getirilmesi demek değildir; çünkü cinselliğin içinde bulunan birçok temastan, hormondan ve etkileşimden yoksundur. Şempanzeler, atlar, köpekler gibi mastürbasyon yapabilen türlerin bile, vakti geldiğinde ciddi kavgaları göze alarak cinsel ilişkiye girme çabası bunu destekler.

Bu Reklamı Kapat

Sekse Erişemeyen Erkeklerin Öfkesi

Bu durumda testosteronun oluşturduğu baskı, insanlarda farklı bir mekanizmaya yol açar, bu da klasik koşullanma ile yakından ilgilidir. Kadınlara karşı sürekli cinsel çekim hisseden ancak cinsel ilişkiye giremeyen erkeklerde cinsel uyarılma ve saldırganlık eş zamanlı ve sıklıkla görülür. Yani erkek, kadını görür, cinsel uyarım yaşar, eş zamanlı olarak saldırganlık hisseder; ancak cinsel birleşme gerçekleşmez. Bu sık tekrarlanınca erkekte bir klasik koşullanma oluşur, arzu duyduğu "kadın" kavramı ve hissettiği "saldırganlık" kavramı birleşerek, kadınlara karşı cinsel saldırganlık hissetmeye başlar.[14] Hissedilen bu saldırganlık, testosteronun olağan etkilerinden baskınlık, bölgesel savunma ve rekabet içgüdüleri ile birleşerek daha da artar.[15]

Sonrasında aşina olduğunuz bir süreç devreye girer: Cinselliği kısıtlanmış erkek, cinsel uyarı ve eş zamanlı olarak testosteron kaynaklı gerilimi hissetmemek için kadının cinselliğini kontrol etmeye çalışır. Kadını cinsel olarak çekici kılan özellikleri ortadan kaldırmak için uğraşır ve kadını da buna zorlar. Bu uğraşın temel hedefi kadının kendini, daha doğrusu kadın oluşunu daha az göstermesidir. Kadına karşı hissettikleriyle sağlıklı şekilde başa çıkamayan erkek, bir süre sonra kadının cinselliği de hep kadınla birlikte aklına geldiği için kadına düşman olur.

Sık duyduğu zil sesine istemsiz salya akıttığı halde aç kalan köpekte bir süre sonra açlık kaynaklı stres oluşur; ancak köpeğin kendisinde "boş ümit" uyandıran zil sesine karşı saldırganlaştığını muhtemelen göremezsiniz; çünkü bir köpeği uysallaştıran, uzun doğal seçilim ve yapay seçilim süreçlerinden geçmiş bol miktarda gen bulunmaktadır. Bu tarz bir evrimsel süreçten geçmemiş ve daha yüksek bilişsel fonksiyonlara sahip insanlarda ise, saldırganlığın açığa çıktığı bir mekanizmadan bahsedilebilir.

Erkeğin Kadını Baskılama Çabası

Kültürün cinselliği baskıladığı toplumlarda erkek, klasik koşullanma etkisi ile kadınlara karşı cinsel uyarı hissetmek kendisinde saldırganlık ve stres oluşturduğu için bu "uyaranı" ortadan kaldırmaya çalışır. Kadını örtmeye çalışır ya da onu buna zorlar. Görünürlüğünü azaltmaya çalışır, kadının sesinden, kıllarından bile cinsel saldırganlığa yol açabilecek düzeyde tahrik olabilir. Diğer erkeklerde de mekanizmanın kendisindeki gibi işlediğini varsayar.

Bu Reklamı Kapat

Testosteronun rekabet, bölgesel kontrol ve baskınlık etkileri de bunlarla birleşerek erkeğin zihninde tüm bu kaygı ve gerilimi belki kontrol edebileceğini düşündüğü bir sosyal sistem belirir. Bu sistem içinde kadın, cinsel rekabete yol açmayacak şekilde sosyal hayattan çekilmiştir. Dışarıda bulunduğu durumlarda ise kadınlığını mümkün mertebe gizler. Kadının hayattaki "kutsal" misyonu doğurmak, çocuk bakımı yapmak ve evi çekip çevirmektir. Bunları da genellikle erkeğe ait evde yerine getirir, cinselliği ise sadece erkeği tatmin etmek üzere yapılandırılmıştır.

Kadınları "evdeki değerli bir çiçek" olarak gören bu ilkel eğilim toplumsal kültürü pekiştirerek bir kısır döngü oluşturur: Kültür, cinselliği ve kadının toplumsal hayattaki görünürlüğünü kısıtlar, cinselliği kısıtlanan erkek de stresiyle ve saldırganlık duygusuyla başa çıkabilmek için kadının görünürlüğünü azaltan o kültürün yılmaz bir destekçisi olur. Bu yaklaşım kültüre işlendikçe, bunu meşru kılacak hikayeler, anlatılar, mitler doğar. Böylece erkek baskısının kültür içindeki yeri perçinlenir; bu da yeni yetişen erkeklerin bu kültüre aşina olarak büyümesine, yani o şekilde davranmaya şartlandırılmasına neden olur. Bu döngü, böylece devam eder.

Biyolojik açıdan bakıldığında gördüğümüz şudur: Başta sosyal hayat içinde kendini özgürce ifade eden kadınlar olmak üzere, tüm kadınlara karşı saldırganca ve kısıtlayıcı tutum takınan erkekler bu kısır döngünün pençesindeki kaygı dolu erkeklerdir.

Erkek Şiddetine Freudyen Bir Bakış

Sigmund Freud, Uygarlığın Huzursuzluğu isimli ünlü kitabında uygarlığın, içgüdüleri kontrol etmeye doğrudan bağlı olduğunu vurgular.[16] Ona göre insan uygarlığının temeli birçok içgüdüyü kontrol etmek, bazılarından ise feragat etmek üzerine kurulmuştur. Uygar bir insan, kendine ya da başkalarına zarar verebilecek içgüdülerini sağlıklı savunma mekanizmaları ile telafi eder.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Lucas Led Aydınlatmalı Kablosuz Şarj Standı

 

Sadece akıllı telefonunuzu şarj cihazın üzerine yerleştirin, telefonunuz kendiliğinden şarj olmaya başlayacak. Kablosuz şarj teknolojisini destekleyen cep telefonları ile uyumludur.

 

Hızlı kablosuz şarj için 10W yüksek güç çıkışına sahiptir.

Samsung Galaxy S7, S8, S9 gibi kablosuz şarj teknolojisi destekleyen telefonlar 10W yüksek güç ile, iPhone 8 ve X modelleri ise 7.5W güçte hızlı şarj edebilir.

Devamını Göster
₺130.00
Lucas Led Aydınlatmalı Kablosuz Şarj Standı

Kültürel nedenlerle, bazen de cinsel işlev bozuklukları yüzünden sağlıklı bir cinsellik yaşayamayan erkeklerde cinsel gerilim oluşur. Psikolojik açıdan sağlıklı erkekler testosteronun yol açtığı bu gerilimi sağlıklı savunma mekanizmaları ile kontrol ederler. Ancak erkek psikolojik yapısı itibariyle sağlıklı bir birey değilse, üstüne bir de içinde bulunduğu toplumsal kültür kadına karşı cinsel saldırganlığı hoş görüyor hatta destekliyorsa, o zaman erkek, bir uyarıcıya tepki veren insan dışı bir hayvan gibi hareket ederek cinsel saldırganlık gösterir. Ya da kendisini kontrol edemediği için kadını kontrol etmeye çalışır.

Sonuç

Evrimsel psikoloji –çok açık şekilde yanlış olarak- insanın "olumsuz" içgüdülerini doğruladığı ve onayladığı şeklinde eleştirilmektedir. Oysa gerçekte olan bunun tam tersidir: Evrimsel psikoloji sayesinde biz, kontrol etmemiz ya da feragat etmemiz gereken içgüdülerimizin farkına varabilmekteyiz. Evrimsel psikoloji, daha vahşi ve ölümcül bir dünyada hayatta kalmak için zorunlu olan, ancak şu anda büyük ölçüde faydasız, hatta alenen zararlı olan eğilimlerimizi bilimsel bir şekilde incelemektedir. Bir sorunu nesnel olarak tespit etmeden o sorunu çözemezsiniz.

Uygarlığın temeli, içgüdüleri ve bu içgüdülerden kaynaklanan, insanın kendisine ve başkalarına zararlı olabilecek eğilimlerini denetim altına almaktır. Bunun yerine bir insan, içgüdülerini tatmin edebilmek için insanlara zarar vermeyi tercih ediyorsa, özdenetimi açısından Pavlov’un köpeğinden ya da ağaçtaki bir maymundan çok da farkı yok demektir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 106
  • Muhteşem! 41
  • Bilim Budur! 31
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 25
  • Merak Uyandırıcı! 18
  • Üzücü! 14
  • Umut Verici! 13
  • Güldürdü 6
  • İnanılmaz 6
  • Korkutucu! 4
  • Grrr... *@$# 3
  • İğrenç! 3
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ L. R. Halper, et al. (2019). Feeling Powerful But Incompetent: Fear Of Negative Evaluation Predicts Men’s Sexual Harassment Of Subordinates. Sex Roles, sf: 247-261. doi: 10.1007/s11199-018-0938-0. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. M. Sapolsky. (2018). Doubled-Edged Swords In The Biology Of Conflict. Frontiers in Psychology. doi: 10.3389/fpsyg.2018.02625. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. Sissons. What Are Normal Testosterone Levels? Ages, Males, Females, And More. (28 Ekim 2021). Alındığı Tarih: 1 Şubat 2022. Alındığı Yer: Medical News Today | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Q. Yao, et al. (2019). Blood Metal Levels And Serum Testosterone Concentrations In Male And Female Children And Adolescents: Nhanes 2011–2012. PLOS ONE, sf: e0224892. doi: 10.1371/journal.pone.0224892. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. S. Book, et al. (2001). The Relationship Between Testosterone And Aggression: A Meta-Analysis. Aggression and Violent Behavior, sf: 579-599. doi: 10.1016/S1359-1789(00)00032-X. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Garcia-Falgueras, et al. (2010). Sexual Hormones And The Brain: An Essential Alliance For Sexual Identity And Sexual Orientation. Karger Publishers, sf: 22-35. doi: 10.1159/000262525. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Balthazart. (2011). Minireview: Hormones And Human Sexual Orientation. Endocrinology, sf: 2937-2947. doi: 10.1210/en.2011-0277. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. Neave, et al. (1999). Sex Differences In Cognition: The Role Of Testosterone And Sexual Orientation. Brain and Cognition, sf: 245-262. doi: 10.1006/brcg.1999.1125. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b A. S. Book, et al. (2001). The Relationship Between Testosterone And Aggression: A Meta-Analysis. Aggression and Violent Behavior, sf: 579-599. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Archer. (1988). The Behavioural Biology Of Aggression. ISBN: 978-0521347907. Yayınevi: Cambridge University Press.
  • ^ M. M. Stefan, et al. (2014). Testosterone Rapidly Increases Neural Reactivity To Threat In Healthy Men: A Novel Two-Step Pharmacological Challenge Paradigm. Biological Psychiatry, sf: 324-331. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Wikipedia. Age Of Majority. (28 Temmuz 2004). Alındığı Tarih: 1 Şubat 2022. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Wikipedia. Lgbt Rights By Country Or Territory. Alındığı Tarih: 1 Şubat 2022. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. F. Seltzer. Male Sexual Misconduct And The Testosterone Curse. (29 Kasım 2017). Alındığı Tarih: 1 Şubat 2022. Alındığı Yer: Psychology Today | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. M. Dabbs. (2019). Heroes, Rogues, And Lovers: Testosterone And Behavior. ISBN: 978-0071357395. Yayınevi: McGraw-Hill.
  • ^ S. Freud. (2019). Civilization And Its Discontents. ISBN: 978-0393304510. Yayınevi: W. W. Norton & Company.
  • R. M. Sapolsky. (2019). Behave: The Biology Of Humans At Our Best And Worst. ISBN: 978-1594205071. Yayınevi: Penguin Press.
  • R. L. Halper, et al. (2018). Feeling Powerful But Incompetent: Fear Of Negative Evaluation Predicts Men’s Sexual Harassment Of Subordinates. Sex Roles, sf: 247-261. | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Cinsiyetler, Üreme ve Cinsellik Yazı Dizisi

Bu yazı, Cinsiyetler, Üreme ve Cinsellik yazı dizisinin 31. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Cinsiyetlerin Evrimi: Cinsiyetler Neden, Ne Zaman, Nasıl Evrimleşti?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/05/2022 09:13:54 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7609

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Algı
Homo Sapiens
Obezite
Su
Psikiyatri
Evrim Ağacı Duyurusu
Fizik
Güve
Cinsel Yönelim
Hematoloji
Müzik
Bitki
Elementler
Türkiye
Epistemik
Fare
Nörobiyoloji
Yeme
Mars
Bebek Doğumu
Beslenme
Viroloji
Toplum
Küresel Salgın
Ölçüm
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et