Doppelgänger Etkisi: Yakın Akraba Bile Olmayan "İkizler", Neden Birbirine Bu Kadar Benziyor?

Doppelgänger Etkisi: Yakın Akraba Bile Olmayan "İkizler", Neden Birbirine Bu Kadar Benziyor?
Her ikisi de oyuncu olan Jessica Chastain ve Bryce Dallas Howard arası benzerlik oldukça meşhurdur.
Page Six
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı  DilanEmektar 2. Editör Dilan Emektar  DamlaŞahin 3. Editör Damla Şahin
12 dakika
3,321 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat

“Sana benzeyen birini gördüm!” Muhtemelen hayatımız boyunca en az bir defa bu cümleyi duymuşuzdur. Ya da çevremizdekiler tarafından birkaç kez başkalarına benzetildiğimiz olmuştur. Peki gerçekten bize tıpatıp benzeyen insanların olması mümkün mü, üstelik ikiz bir kardeşimiz yokken?

Yüzümüz, belki de en benzersiz özelliklerimizden biri. Çoğumuz, bizi diğerlerinden ayıran en güçlü parçamızın yüzümüz olduğuna inanıyoruz. Şimdilerde telefonumuzu dahi parolalar yerine yüzümüz ile açıyoruz. Belki de yakın bir gelecekte tüm güvenlik önlemleri için yüzümüzü tanımlayacağız. Ama yüzümüz, gerçekten eşsiz mi?

Doppelgänger Nedir?

Doppelgänger, Almanca kökenli bir kelime olup doppel (Tür: "çift", İng: "double") ve ganger (Tür: "yürüyen", İng: "walker") kelimelerinin birleşiminden meydana gelir. Türkçeye "çift-gezer" olarak çevrilebilen kelime, yaşayan bir kişinin hayaletimsi ikizi veya fiziksel olarak tıpatıp benzeri anlamına gelir. Geçmişte birçok edebiyat eserine de konu olan Doppelgänger, kurgu ve mitolojide kötü şansı temsil eden paranormal bir fenomen olarak anılmıştır. Birçok farklı gelenek ve anlatıda "kötü ikiz" anlamına gelecek şekilde yer almıştır. Günümüzde ise görsel ikizleri tarif etmek için kullanılmakta ve zaman zaman "yabancı ikizler" (İng: "twin stranger") şeklinde de ifade edilmektedir.

Reklamı Kapat

Akraba olmayanlar arası Doppelgänger etkisine bir örnek.
Akraba olmayanlar arası Doppelgänger etkisine bir örnek.
The Washington Post

Aslında sosyal medyanın hayatımıza girmesinden sonra bu kavramları daha fazla duymaya başladığımızı söyleyebiliriz. Çoğumuz, sosyal medyada herhangi bir ünlüye tıpatıp benzeyen birilerinin viral olduğu haberlere rastlamışızdır. Bir grup arkadaşın, dünyanın farklı yerlerinde kendilerine benzeyen insanları bulmak için başlattığı Twin Strangers Project adında bir proje dahi mevcuttur. İnandıkları bir teoriye göre, dünya üzerinde kendilerine benzeyen en az 7 kişi bulunmaktadır ve proje dahilinde bazı kişiler, şimdiden birden fazla Doppelgänger buldular bile!

Alakasız İnsanlar Neden Birbirine Benziyor?

Normalde birbirleriyle yakın akraba olan insanların yüzlerinin birbirini andırmasını bekleriz; çünkü en nihayetinde bir yüzün neye benzeyeceğini belirleyen yüz ölçülerinin genetik bir altyapısı olduğunu biliyoruz. Bu yüzden, normalde birbirine benzeyen insanların, hiç benzemeyen insanlara göre daha yakın akraba olmalarını bekleriz.

Benzer şekilde, aynı etnik kökene sahip insanların diğer gruplara kıyasla daha geniş ortak gene sahip olduğunu söyleyebiliriz. Güney Asyalıların genellikle koyu saçlı ve kahverengi tenli, İskandinavların ise daha çok sarı saçlı ve açık tenli olduğunu kolayca görebiliriz. Birbirine neredeyse tıpatıp benzeyen bir Asyalı ve Avrupalı bulabilmek imkansıza yakındır.

Temel Olasılıklar...

Ancak insan yüzleri, çok çeşitli olabilse de, sınırsız bir kombinasyon sayısına sahip değildir. İnsanın yüz özelliklerinin alabileceği değerlerin sayısı kısıtlıdır. Dolayısıyla birbiriyle yakın akraba olmayan insanların kardeş gibi, hatta bazen ikiz gibi gözükmelerinin nedeni, temel bir istatistiki olasılıktır. Aynı zaman diliminde yeryüzünde yaşayan kişilerin bir kısmının birbirine çok benzer olması, ilk etapta şaşırtıcı olabilse de, anlaşılırdır. Bunun benzer bir örneğini, hatalı bir şekilde "kusursuz bir eşsizlikte" olduğuna inanılan parmak izlerinde de görmekteyiz (çok daha nadiren olsa da).

Bunu sayısal olarak da hesaplamak mümkündür: New South Wales Üniversitesinde adli antropolog olan Dr. Teghan Lucas, 3982 kişinin antropometrik ölçümlerini içeren verilerle bir çalışma yürütmüştür. İnsanlar arasındaki benzerliğe ulaşabilmek için, her bir yüzün 8 ölçümü diğerleriyle karşılaştırmıştır. Bu yüz ölçüleri arasında gözbebeklerinin merkezleri arasındaki mesafe, baş çevresi ve kulak uzunlukları gibi antropomorfik ölçümler yer almıştır. Çalışmanın sonucunda Lucas, iki veya daha fazla kişinin yüzün 8 ölçümü ile eşleşme olasılığını trilyonda bir olarak tespit etmiştir. Ancak bu, tekil bir kişinin birebir benzerinin olma ihtimalidir. 7.4 milyar insanda bu, bir anda 135'te 1 oranına yükselmektedir. Yani insanlar yeni yavrular ürettikçe, kimi zaman birbirine benzer, hatta ürpertici derecede benzer insanların oluşması istatistiki olarak olasıdır. Nörobiyoloji ve davranış profesörü Michael Sheehan’ın söylediği gibi, yeterli sayıda insana sahip olursak, o kadar da farklı gözükmeyen birileriyle karşılaşmamız kaçınılmazdır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bindiği uçakta şans eseri yan koltuğunda Doppelgänger'i bulunan bir kişi.
Bindiği uçakta şans eseri yan koltuğunda Doppelgänger'i bulunan bir kişi.
The Guardian

Tabii bu hesap, kusursuz benzerlik için yapılmıştır. Lucas, iki insanın çıplak gözle çok benzer görünebileceğini ama ölçmeye başladığımızda aynı olmadıklarını anlayacağımızı da ekliyor. Yani yukarıdaki olasılık hesabı, iki kişinin birebir aynı olması için ölçülen 8 yüz özelliğinden hepsinin, mesela burun uzunluğunun tam olarak eşit, mesela tam olarak 60 milimetre olması gerektiğini varsaymaktadır. Ancak insanlar, ufak farkları ayırt etmekte o kadar da iyi değillerdir. Örneğin hiçbir insan, 59 milimetrelik bir burun 60 veya 61 milimetrelik bir burnu ayırt edemez. Dolayısıyla bu tür bir benzeşme, yukarıdaki matematiksel hesap için değil ama, insanlar için "tıpatıp aynı" olarak adlandırılacaktır. Dolayısıyla fiziksel özelliklerin bir kısmının bile örtüşmesi, kişilerin "kardeş" veya "ikiz gibi benzer" olduğunun düşünülmesine neden olacaktır.

Ayrıca iki insanın "ikizlik düzeyinde" benzerliği, sadece yüzlerle ilgili de değildir: İkizlerin vücut özellikleri de neredeyse birebir aynıdır; ancak doppelgängerların nadiren vücutları da benzer olmaktadır. Araştırmaya vücut ölçülerinin de dahil olduğu bir senaryoda, kişilerinin "Doppelgänger" seviyesinde benzerlik iddiasının ortadan kalkacağı rahatlıkla söylenebilir.

Benzer şekilde, Doppelgänger etkisinin ortalama yüz özelliklerine sahip kişilerde daha yaygın olacağını da söyleyebiliriz. Gerçekten de dünyanın farklı yerlerinde çekilen fotoğraflar ile ilgili yürütülen bir çalışmada, 1793 farklı burun fotoğraflandı. Bu fotoğrafların 1081’i erkek, 712’si kadın olmak üzere tüm burunlar 14 farklı gruba ayrıldı. Bu gruplandırma sonucunda %24,2 etli burunun en yaygın olduğu sonucuna ulaşıldı. Rockefeller Üniversitesinde yüz algısı üzerine çalışan Winrich Freiwald’ın dediği gibi ortalama bir yüze ne kadar yakınsanız Doppelgänger'inizi bulmanızın da o denli kolay olacaktır.

Yüz Benzerliği, Fazlasıyla Öznel Bir Deneyim!

Dahası da var: Yüz benzerliği konusu, birçok durumda öznel bir fikirdir. Yüzleri nasıl algıladığımız ve hangi yüzleri birbirine benzer bulduğumuz, kültürümüz ve geçmişimizle ilgilidir. Anadolu coğrafyasında doğan birinin Uzak Doğulu iki insanı birbirinden ayırt etmekte zorlanması, bu konuya ilişkin bir örnektir. Çevremizde o bölgeden insanları çok fazla görmediğimiz için bu yüzleri tanımakta daha az uzmanlaşmış durumdayız. Bu yüzden Uzak Doğulu biriyle karşılaştığımızda beynimiz en temel örüntü modelini oluşturur. Benzer şekilde, insan yüzlerini ayırt etmedeki başarıyı hayvan türleri üzerinde gösteremeyiz. Oysa mesleği herhangi bir hayvan türünü ayırt etmede uzmanlaşmak olan biri için bu oldukça basit olacaktır. Dolayısıyla yüzlerini ayırt etmekte zorlandığımız bir kültürden olan, hele ki aşina olmadığımız kişilerin bize gerçekte olandan daha benzer gelmesi oldukça anlaşılırdır.

Reklamı Kapat

Yüz tanıma uzmanı Daniele Podini, her birimizin insan yüzlerine ilişkin algısının kişisel deneyimler tarafından oluştuğunu düşünüyor. Bu da doppelgänger kavramını çok öznel bir hale getiriyor. Bilgisayar destekli yüz tanıma projesine katılan bir istatistikçi olan Nick Fieller, insanların birbirini tanıma esnasında çoğu kişinin saç çizgisi, kaş ve saç stili gibi yüzeysel özelliklere dikkat ettiğini ifade etmiştir. Bu konuda yapılmış başka çalışmalar sırasıyla göz, ağız ve buruna baktığımızı ortaya koymuştur.

Aynı zamanda Dr. Podini, farklı insanların farklı yüzleri farklı sıralarla okuduğunu ifade ediyor. Örneğin siz, baktığınız kişinin yüzünü göz, burun ve ağız sıralamasıyla okursanız o kişinin yüzünün bütününü gözlerin boyutu ve yerleşimi etkileyecektir. Ama başka biri bu yüzü farklı bir sırayla okuduğunda sonuç daha farklı olacaktır. Başka bir deyişle, yüzleri okuma şeklimiz birbirinden farklı olduğunda yüzler arasında bulduğumuz benzerlikler de değişecektir.

Başka bir olasılıkta ise örneğin saçını yeni kestirmiş bir arkadaşımızı tanımaya çalışırken beynimiz diğer parçaları birbirine bağlayacaktır. Yani bütüne ulaşırken aynı zamanda bazı ince detayları görmezden gelmemize izin verecektir. Belki de doppelgänger etkisine bizi yakınlaştıran şeylerden biri de budur.

Son olarak, popüler olan doppelgänger vakalarının birçoğu, kişilerin birbirine benzediğinin fark edilmesi sonrası, bu kişilerin özellikle birbirlerine (veya biri, diğerine) daha çok benzeyecek şekilde giyinmesi, saçlarını kestirmesi, makyaj yapması, sakal ve bıyık gibi belirleyici özelliklerini değiştirmesi durumu görülür. Bu da, ekstra bir algıda seçiciliğe sebep olur, çünkü bu değişimlere rağmen birbirine o kadar da benzemeyen kişiler popüler olmazken, sadece birbirine halihazırda benzeyen ve daha da fazla benzemesi için özel çaba sarf edilen kişiler popüler olur.

Reklamı Kapat

Jennifer Aniston'un doppelgänger'ı
Jennifer Aniston'un doppelgänger'ı
Page Six

Doppelgänger Etkisiyle İlişkili Diğer Kavramlar

Otoskopik Fenomenler

Otoskopi (İng: "autoscopy" veya "heautoscopy"), Yunanca autos (Tür: "kendi", İng: "self") ve skopeo (Tür: "bakmak", İng: "watcher") kelimelerinden türemiştir. Birçok antik ve modern toplumun ilgisini çekmiş, mitoloji ve anlatılara konu olmuştur. Otoskopi terimi, kişinin kendi görüntüsünü veya yüzünü bedeninin dışındaki farklı bir perspektiften ama bir aynadan olduğu gibi görmesi olarak tanımlanabilir.

Otoskopik deneyimler, ilk olarak Aristoteles tarafından tanımlandı, daha sonraları Ovid’in Metamorfozları’nın üçüncü kitabında Narcissus efsanesinde yer aldı. Bu bilgilerden de anlaşılacağı gibi otoskopinin, doppelgänger terimi gibi kurgu ve anlatılarda çifte ve ölüm temalarıyla ilişkilendirildiği söylenilebilir.

Terim, psikiyatri ve nörolojide "kişinin kendi vücudunu uzaktan görmesi" şeklindeki halüsinasyonlar için kullanılır ve şizofrenide bir semptom olarak ortaya çıkabilir. Negatif otoskopi, kişinin kendi vücudunu aynada algılayamadığı, yansımasını göremediği psikolojik bir fenomendir. Ayrıca birçok otoportre çalışmanın otoskopik fenomen olduğu da düşünülmektedir.

Doppelgänger etkisi korku filmlerinde de kullanılan unsurlardan biridir.
Doppelgänger etkisi korku filmlerinde de kullanılan unsurlardan biridir.
Mashable India

Beyinde Yüz Tanıma Nasıl İşliyor?

Kişileri tanıyabilme ve birbirinden ayırt edebilme yeteneğimiz, sosyal yaşamımızın şekillenmesi bakımından oldukça önemlidir. Var olduğumuz günden beri karşılaştığımız yüzleri ve yüzlerdeki duyguları algılamamız ve hatırlamamız, onları diğerlerinden ayırt ettiğimiz için yaşamımızı kolaylaştırmaktadır. Ayrıca evrimsel açıdan kişileri tanıdık ve yabancı olarak kategorilere ayırabilmemiz yaşam içinde güvenilir bir alan yaratmamıza da imkan sağlamıştır. Peki ama yüz tanıma nasıl gerçekleşir?

Beynin temporal lobu (şakak lobu), kısmen yüz tanıma kabiliyetinden sorumludur. Temporal lobdaki bazı nöronlar, yüzlerdeki belirli özelliklere yanıt verir. Fonksiyonel rezonans görüntüleme (fMRI) yöntemi ile yüz algılama esnasında üç beyin bölgesinin fonksiyon gösterdiği tespit edilmiştir. Bu üç bölge; fusiform yüz alanı (İng: "fusiform face area" veya kısaca "FFA"), oksipital yüz alanı (İng: "occipital face area" veya "OFA") ve superior temporal sulkus'un posterior (pSTS) alanlarıdır.

Yapılan araştırmalarda özellikle insan yüzlerine baktığımızda fusiform yüz alanının aktif hale geldiği; ev, araba gibi nesnelere dikkat ettiğimiz anlara göre daha fazla tepki verdiği tespit edilmiştir. Oksipital yüz alanının, diğer bölgelerden farklı olarak ayırt edici yüz hesaplamaları gerçekleştirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca yapılan çalışmalarla oksipital yüz alanının, ilk yüz seçici bölge olarak görev yaptığı gözler önüne serilmiştir.

Agora Bilim Pazarı
Çocuklar ve Gençler İçin Destanlar - Kutulu Set (3 Kitap)

Çocuklar ve Gençler İçin Destanlar

Dünya üzerinde her toplum zaman içinde kendi tarihini, inançlarını ve değerlerini ele alan sözlü ve yazılı anlatılar yaratmıştır. Bu büyük anlatılar iyi-kötü, doğru-yanlış, cesaret-korku, sevgi-nefret, yaşam-ölüm gibi zıtlıklara dair izler barındırır ve gücünü, kalıcığını bu zıtlıklar arasındaki çekişmelerden alır. Binlerce yıldır okunan, modern edebiyatı derinden etkilemiş destanlar bunların en önemli örnekleridir. Bu dizimizde, çocuk ve gençler için uyarlanmış, çizimlerle zenginleştirilmiş destanları okurlarıyla buluşturuyoruz.

İlyada // Homeros

İlyada’da Yunanistan’dan gelen Akhalarla bugünkü Çanakkale yakınlarında yaşayan Troyalılar arasındaki Troya Savaşı’nın son iki ayı anlatılır. Bir tercih yüzünden başlayan ve on yıl süren bu savaşa tanrılar da sık sık müdahale eder. Kahramanlık, cesaret, yaşamın değeri, savaşın yıkıcılığı üzerine güçlü izler barındıran bu büyük eser yaklaşık üç bin yıl öncesine ait olmasına rağmen hâlâ tüm dünyada okunmaktadır.

Odysseia // Homeros

Odysseia, Troya Savaşı’nın kahramanlarından Odysseus’un on yıl süren eve dönüş hikâyesidir. Odysseus, Troya düştükten sonra memleketi İthaka’ya doğru yola çıkar ama bu yolculuk başlı başına bir serüvene dönüşür. Bir deniz tanrıçası tarafından yıllarca alıkonur, efsanevi yaratıklarla mücadele eder ve nihayet evine varır. Ama bu sefer de onun yokluğunu fırsat bilip krallığını ele geçirmek isteyenlerle başa çıkmak zorunda kalır. Zekâsıyla meşhur Odysseus’un hikâyesi yaklaşık üç bin yıldır pek çok esere ilham kaynağı olmuştur.

Aeneis // Vergilius

Aeneis’te Troya Savaşı’nı sağ salim atlatan Aeneas’ın yurdundan ayrılıp İtalya topraklarına yaptığı yolculuk ve oraya vardıktan sonra Latinlerle girdiği savaş anlatılır. Aeneas Harpyler, Kikloplar ve deniz canavarları gibi efsanevi yaratıklarla karşılaşır, ölüler ülkesine iner ama en büyük mücadeleyi insanlara karşı verecektir. Yunan şair Homeros’un İlyadave Odysseia’sından bazı mitolojik öğelerin de yer aldığı bu eser aynı zamanda Roma İmparatorluğu’nun temellerinin atılışının destanıdır.

Yaş Grubu: 11+

Bu kampanya, Kolektif Kitap tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.

Devamını Göster
₺75.00 ₺115.00
Çocuklar ve Gençler İçin Destanlar - Kutulu Set (3 Kitap)

Oksipital yüz alanı; burun, ağız, göz gibi yüzün çeşitli bölgelerinden gelen bilgileri ayrı ayrı işler. Ancak bu bilgilerin konfigürasyonunda görev almaz. Bu; oksipital yüz alanının, fusiform yüz alanından önceki işleme adımında yer aldığını ifade eder.

Fusiform yüz alanı, yüzün bütüncül bir şekilde algılanmasında yer alır ve yüzün bölümlerinden gelen bilgilerin konfigürasyonundan sorumludur.

Superior temporal sulkus ise, dikkat ettiğimiz yüzlerdeki duygusal ifadeleri algılamaktan sorumludur. Örneğin bakmakta olduğumuz kişinin ifadesini oluşturan bakış yönü, dudak hareketleri gibi değişen ifadelerin algılanması bu bölge tarafından gerçekleştirilir.

Beynimiz, baktığımız yüzleri bütün bir resim olarak değil; burun, ağız, göz gibi yüzün bölgelerini ayrı ayrı kodlar ve ilgili nöronların uyarılması ile birlikte bir yüz şeması oluşturur.

Pareidolia Nedir?

İnternet üzerinde gördüğünüz yüz ile hiç ilgisi olmayan bazı nesneleri sanki bir insan yüzü gibi algıladığınızı fark etmişsinizdir. Buna pareidolia denir. Pareidolia, Yunanca hatalı, yanlış anlamlarına gelen "para" ve görüntü, biçim anlamlarına gelen "eidolon" kelimelerinden türetilmiştir. Basit tanımıyla bir şeyi, gerçekte olmadığı başka bir şeye benzetmektir. Amerikalı kozmolog ve yazar Carl Sagan, pereidolia’nın insanın hayatta kalmak için kullandığı bir araç olduğunu düşünmüştür. İnsanların içgüdüsel olarak yaklaşan bir canlının düşman mı yoksa dost mu olduğuna karar vermesini sağlarken ışık ve gölge gibi rastgele biçimlerin yüz olarak algılanarak yanlış yorumlanmasına neden olduğunu ifade etmiştir. Pareidolia hakkında daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.

Bu ağaç gövdesinde bir yüz yoktur; ancak beyniniz, gördüğünüzün bir yüz olduğunda ısrar eder. İşte buna, pareidolia denir.
Bu ağaç gövdesinde bir yüz yoktur; ancak beyniniz, gördüğünüzün bir yüz olduğunda ısrar eder. İşte buna, pareidolia denir.
How Stuff Works

Prosopagnozi

Prosopagnozi, Yunanca prósōpon (İng: "face", Tür: "yüz") ve agnosia kelimelerden türemiş; yüz körlüğü olarak bilinen nörolojik bir hastalıktır. Hastalığın derecesine göre bazı insanlar yalnızca tanıdık bir yüzü tanımakta zorluk çekebilirken, bazıları ise bilinmeyen yüzler arasında ayrım yapamayabilir ya da bir yüzü nesneden farklı olarak ayırt edemeyebilir. Hastalar yüzleri ayırt edemediği için genellikle ses veya giysi gibi fiziksel özelliklere dikkat ederek tanımlamalar yapmaya çalışır. Hastalık, aynı zamanda Alzheimer hastalığının ileri evrelerinde görülen yaygın belirtilerden biridir.

Prosopagnozinin, fusiform grytus bölgesindeki hasar veya bozulmalar sonucu ortaya çıktığı düşünülmektedir ve inme, beyin hasarı gibi bazı hastalıklardan kaynaklanabilmektedir. 2006’da yapılan bir araştırmaya göre dünya nüfusunun yaklaşık %2’sinde bu hastalığın görüldüğü tahmin ediliyor. Prosopagnozi hakkında daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.

Reklamı Kapat

Sonuç

Sonuç olarak, insanların yüzlerini ve iki insanın yüzleri arasındaki benzerliği algılama biçimimizi etkileyen bir dizi faktör vardır. Bunlar, temel olasılık ve istatistik kuralları ile bir arada işleyerek, belirli aralıklarla Doppelgänger olarak tanımlanan etkiye neden olabilir. Akraba olmayan kişiler arası benzerlik çoğu durumda anlaşılmaz gibi gelse de, bu temel kurallar çerçevesinde sanılandan çok daha beklendik olduğu söylenebilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 13
  • Bilim Budur! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/12/2021 14:08:05 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11092

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Oyun
Hastalıkların Tedavisi
Koaservat
Enzim
Diş
Nükleik Asit
Sürüngen
Yok Oluş
Karadelik
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Endokrin Sistemi
Entropi
Deri
Algı
Büyük
Tüy
İnfografik
Tedavi
Film
Türkiye
Sayı
Alan
Evrim Teorisi
Einstein
Zaman
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et