Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Deontoloji Argümanları, Nörobilim ve fMRI Çalışmaları ile Çürütülebilir mi?

Nörobilim, Ahlaki Eylemlere Dair Bize Ne Söyleyebilir?

Deontoloji Argümanları, Nörobilim ve fMRI Çalışmaları ile Çürütülebilir mi? Pixabay
İnsan beyni (temsili)
10 dakika
1,656
  • Etik (Ahlak Felsefesi)

Ahlaken çelişkili bir eyleme dair karar verme sürecinde beynimiz nasıl çalışıyor? Farklı ahlaki duruşlar sergilediğimizde beynimizde farklı mekanizmalar devreye giriyor mu? Eğer öyleyse, bu durum ahlak teorilerine dair bir yargıda bulunmak için yeterli gerekçeyi sağlıyor mu?

Joshua Greene ve beraberinde bir araştırmacı ekibi, 2000'li yılların başından itibaren, farklı ahlaki karar verme süreçlerinin insan beyninde farklı mekanizmalara işaret edip etmediğini inceleyen bir araştırma yürüttüler.

Tüm Reklamları Kapat

Bu araştırmanın neticesinde ortaya çıkan makaleler dizisinde, yapılan deneylerin sonucunda "deontolojik", yani görev odaklı karar verme süreçlerinin, insan beyninde "sonuççu", yani sonuç odaklı karar verme süreçlerine kıyasla daha farklı mekanizmaları devreye soktuğuna işaret eden bulgular paylaştılar. Bu bulgulara dayanarak, sonuççuluğun deontolojiden daha kuvvetli karar verme süreçlerine zemin oluşturduğunu iddia ettiler.

Örneğin, bu iddiaya göre ekibin, "hırsızlık yapmamayı" salık veren bir ahlaki ödevi veya bir sezgisi olan ve bu sebeple hırsızlık yapmakla yapmamak arasında kaldığı zaman hırsızlık yapmamayı seçen bir insanın, "hırsızlık yaparsa zarar görebileceğini" düşünen ve yalnızca bu sebeple hırsızlık yapmayan bir insana kıyasla daha "az rasyonel" düşündüğünü söylemek mümkün. Ahlak felsefesi açısından bu iddianın güçlü bir argümana dayandığını söylemek oldukça zor; fakat bu konuya daha sonra değineceğiz.

Tüm Reklamları Kapat

Nörobilim, ahlaki davranışlarımıza dair bize ne söyleyebilir?
Nörobilim, ahlaki davranışlarımıza dair bize ne söyleyebilir?
Pixabay

Yazımızın konusu olan ahlaki meşrulaştırma tartışmalarına geçmeden evvel, Greene ve diğerlerinin fMRI çalışmalarının ardından, ahlak psikolojisi alanındaki birçok bilim insanının fMRI yöntemini kullanmaya başladığını söylemekte fayda var. Bilim insanlarınca yapılan bu çalışmaların konuları arasında (yalnızca burada ifade edilenlerle sınırlı olmamak üzere) kültürel faktörlerin ahlaki muhakeme üzerindeki etkileri, felsefi temeldeki farklı etik karar türleriyle ilişkili farklı nörolojik bağlantılar, ahlaki muhakemede benliğin rolü, beyin uyarımı yoluyla sosyal norm uyumluluğunun nasıl değişiklik göstereceği gibi meseleler yer alır.[9], [10], [11], [12] Hatta kimi araştırmacılar nörobilim ile ahlaki eğitim arasındaki ilişkiyi de incelemeye başlamıştır.[13], [14]

Deontoloji - Sonuççuluk

Deontoloji, ahlak felsefesinde "ödev ahlakı" olarak da bilinen bir ahlaki değerlendirme/meşrulaştırma zeminidir. Çoğu zaman Immanuel Kant'ın ahlak felsefesine işaret eder. Bir diğer deontolojist olan David Ross’un çalışması ise “kural koyucu” önermelere nasıl erişeceğimize dair daha az kapsayıcı bir teorik çerçeve sunduğu için, deontoloji başlığı altında ikincil bir bahis olarak kalmaktadır.

Yazının geri kalanında da yer yer görülebileceği üzere, deontoloji kavramı muğlaklık taşımaktadır. Tartışmayı yürüten araştırmacıların maksadı deney yoluyla elde edilen bulgular üzerinden ahlak teorisine dair çıkarımlarda bulunmak olduğu için, bu tartışmada deontoloji kavramını normatif etik çerçevesinin dışında değerlendirmek pek mümkün değildir. Bu sebeple, deontolojinin genel hatlarıyla neye tekabül ettiğini hatırlamanın en kolay yolu, Kantçı ahlak teorisine dair birkaç noktaya değinmek olacaktır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kant'ın deontolojisi, rasyonel varlıklar arasında kendi başına değerli olan tek şeyin "iyi niyet" olduğunu iddia eder. Burada "kendi başına değerli" kavramını kısaca açmamız gerekir: Bir şey, eğer herhangi bir dışsal etmene bağlı olmaksızın değerli ise, o zaman (ve ancak o zaman) o şey kendi başına değerlidir. Örneğin, altın madeni yalnızca şu an sahip olduğumuz dünya düzeninde ve bu düzendeki binlerce farklı etmene bağlı olarak "değerli"dir. Tek başına ve her koşulda değerli değildir; altının değerli olmadığı bir olası dünya ne mantıksal ne de fiziksel olarak imkansızdır. Öyleyse, altın dışsal veya araçsal değere sahiptir.

İyi niyet ise Kant'a göre kendi başına değerlidir. Dolayısıyla, bir eylemi ahlaken meşru kılacak koşullar da iyi niyet üzerine inşa edilir. Bir eylemin sonucunun faydalı olup olmaması da haliyle ahlaken önemli değildir. Bu açıdan ahlak, motivasyonlarımıza odaklanır.

Sonuççu (İng: "consequentialist") gelenekte ise bu durum neredeyse tam tersidir: Deontolojinin aksine onlarca farklı teoriyi barındıran sonuççu gelenekte, bir eylem ancak ve ancak sonuçları iyi ise ahlaken meşrudur. Bu geleneğin önemli bir kısmını ise "hazcı" değer sistemleri kaplar. Haliyle, çoğu sonuççuya göre iyi sonuç, toplam hazzı arttıran sonuçtur. Çoğumuzun bildiği utilitaryanizm (veya "faydacılık") de bu tarz sonuççuluğun en popüler temsilcisidir. Adından da anlaşılacağı üzere, hazcı değer sisteminde kendi başına değerli olan şey hazdır.

Bu noktada, haz kelimesiyle kastedilen şeyin "mevcut halinizi daha iyiye taşıyan" herhangi bir şey olabileceğini unutmamakta fayda vardır. Haz yerine refah vurgusu yapan, bu ikisini birleştiren ve hatta birbirinin yerine kullanan, hatta ikisini de kullanmayan çok çeşitli teoriler olduğunu da belirtmek gerekir. Az sonra bahsedeceğimiz deneyde atıfta bulunulan sonuççuluk ise, bir önceki paragrafta verdiğimiz tanımın ötesine geçmemektedir. Başka bir deyişle, bu deney "sonuçları gözeterek" verilen ahlaki kararlarla "prensipleri gözeterek" verilen ahlaki kararları karşılaştırmak için kullanılan bulguları ortaya koyar.

Deney Zamanı!

Greene ve diğer araştırmacıların yürüttüğü çalışma neticesinde, az önce bahsettiğimiz farklı ahlaki değerlendirme yöntemleri takip edildiği zaman insan beyninin farklı mekanizmalarının devreye girdiği iddiası ortaya atılmıştır. Bir ahlaki çıkmazla karşılaştıkları vakit deneklerin benimsediği ahlaki değerlendirme yöntemleriyle bu esnada uygulanan görüntüleme tekniklerinin sunduğu veri bir araya getirilmiş ve benimsenen ahlaki değerlendirme yöntemleriyle deneklerin beyinlerinde işlem yoğunluğu artan bölgeler arasında bir korelasyon gözlemlenmiştir. Bu bulgu, deneklerin deontolojik değerlendirme ve yargı kurma sürecinde beynin "duygusallıkla" bağdaştırılan bölgelerinin daha yoğun çalıştığını, sonuççu değerlendirme ve yargı kurma sürecinde ise bu durumun gözlemlenmediğini ve hatta beynin "rasyonellikle" bağdaştırılan kısımlarının daha aktif olduğunu ortaya koymuştur.

Tüm Reklamları Kapat

Bu deneyin (hatta deneyler dizisinin) işaret ettiği korelasyona dayanarak Greene, sonuççuluğun deontolojiye kıyasla daha üstün olduğunu, çünkü ahlak teorilerinin rasyonel bir zemini zorunlu kıldığını ve deontolojik eğilimlerin deneyle desteklenmiş bir şekilde bu zeminden uzak olduğunu söylemiştir. Greene'e göre deontolojik yaklaşımlar, arka planlarında duygusal ve sezgisel mekanizmalar taşıdıkları için kıymetsizdir. İlerleyen paragraflarda Greene'in argümanını daha detaylı inceleyeceğiz.

Ahlak psikolojisi açısından ilgi çekici olan bu deneyin, ahlak felsefesinde süregelen tartışmalara katkı sağlayıp sağlamayacağı konusunda tartışmalar vardır. Greene üzerinden incelediğimiz bu düşünce, günümüz literatüründe "dual-process theory" (Tür: "çifte-işlem teorisi") olarak yer bulur. Çifte-işlem teorisini ve nöroetik yaklaşımları ahlak teorisi açısından önemli bulan akademisyen Peter Königs, Greene'in argüman(lar)ının ikna edici olmadığı konusunda başka akademisyenlerle hemfikir olsa da yapılan deneyi ve deneyin işaret edebileceği noktaları kıymetli bulmaktadır. Richard Dean gibi felsefeciler ise söz konusu bu bakış açısına mesafeli kalmayı seçmişlerdir.

Bu Deney Felsefi Olarak Neye İşaret "Etmiyor"?

Ahlak felsefesinin rasyonel bir zemin üzerine inşa edildiği konusunda ne Kantçılar, ne de sonuççular şüpheye düşer. Kant'ın felsefi projesi zaten insan aklı üzerine kurulmuştur; sonuççular içinse ahlaki değerlendirme tamamen akılcı ve tarafsız olmalıdır. Greene'in argümanındaki problem, esasında gizli bir öncüle dayanır. Şimdi, bu öncül üzerinden çifte-işlem teorisi ve bu teoriye dayanarak ortaya konan deontoloji karşıtı argümana dair genel bir itirazı dile getirdikten sonra, Greene'in argümanına dair spesifik problemlere değineceğiz.

Greene, insan beynindeki mekanizmaların hangi koşullar altında aktive olduğunun felsefi açıdan kıymetli bir noktaya işaret edebileceğini, insan beyninin mevcut çalışma şekline bakarak olması gereken ahlaki değerlendirme yönteminin anlaşılabileceğini (bu kısma dair daha detaylı bir açıklama ilerleyen paragraflarda mevcuttur) ve dolayısıyla eğer bir değerlendirme yöntemi insan beyninin rasyoneliteyle ilişkilendirilen mekanizmalarını yeterince aktive etmiyorsa o zaman o değerlendirme yönteminin yeterince rasyonel olamayacağını varsaymıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Rasyonel Meşrulaştırma İtirazı

Halbuki bir ahlaki değerlendirme yöntemini rasyonel kılan şey, o yöntemin insan beyninde aktive ettiği bölgelerin rasyonel düşünme eylemiyle ilişkilendirilip ilişkilendirilmemesi değil, o yöntemin rasyonel bir şekilde meşrulaştırılmış olmasıdır. Dolayısıyla, deontolojik düşünme yönteminin sonuççuluğa kıyasla daha zayıf olduğunu göstermek için bu yöntemin iç yapısına dair argümanlar üretmek gerekir.

Örneğin, eğer Kant'ın ahlak teorisi genel itibariyle sonuççuluğa kıyasla daha çok iç çelişki barındırıyor, ahlaki çıkmazlar karşısında daha zayıf kalıyor ve karşı-sezgisel yargılara işaret ediyorsa, o zaman sonuççu teorilerin deontoloji karşısında avantaj sağlayabileceğini savunmak mümkündür. Bu cümlenin yalnızca bir örnek barındırdığını ve bu koşulların çeşitlenebileceğini de unutmamak gerekir. Önemli olan, bu teorilerin rasyonel bir zeminde inşa edilmiş olmaları ve rasyonel araçlarla sınanmaları gerektiğidir.

Benzer bir karşı çıkışı 2009 senesinde felsefeci Richard Dean ortaya koymuştur. Dean, Greene'in argümanını üzerine inşa ettiği deneyin ve ahlak psikolojisindeki benzer üretimlerin deontoloji-sonuççuluk çekişmesinde anlamlı olmayacağını, aradaki mantıksal bağın kurulamayacağını iddia etmiştir. Felsefeci Selim Berker ise deontolojik ve sonuççu eğilimlerimize dair ortaya konan bu iddianın bir çelişkiye yol açtığını ve problemli olduğunu söylemiştir.[15]

Königs'in İtirazı

Öte yandan, çifte-işlem teorisini ahlak teorisi açısından kıymetli bulmasına rağmen Greene'in argümanını dayandırdığı diğer argümanları zayıf bulan akademisyenler de vardır. Bir önceki kısımda adını andığımız Peter Königs'in itirazını inceleyerek aynı zamanda Greene'in argümanının detaylarına da bir göz atmış olacağız.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Komik Yer İsimleri Oteli

Nerede yaşıyorsun? Küçük Horultu’da mı yoksa Kaşınan Popo’da mı? Canavarlı mısın yoksa Sidikliköylü mü? İnanmayacaksın ama bu yerlerin hepsi gerçekten var!

Komik Yer İsimleri Oteli’ne hoş geldin! Dünyanın dört yanından tatile gelen kuşlar, otelde havuz keyfi yaparken tuhaf bir ortak noktaları olduğunu fark ediyorlar: Hepsi komik isimli yerlerden geliyor. Sence hangi kuşun memleketi tam bir Saçmalık? Peki Tavuk’tan gelen hangisi? Hiçbir Yer’de yaşayan kuşu tahmin edebildin mi?

“Yoook artık!” dedirten yer isimleri ve kahkahaya boğulan kuşlarla dolu bir kitap bu.

Not: Hâlâ bu yer isimlerine inanamıyorsan, kitabın son sayfasına bir göz at.

Devamını Göster
₺75.00
Komik Yer İsimleri Oteli

Königs'e göre Greene'in deontoloji karşıtı iddiası üç ayrı argümanla desteklenmektedir. Bunlardan ilki evrimsel tarih argümanıdır. Bu argümana göre, deontolojik düşünme eğilimi doğal seçilim neticesinde ortaya çıkmıştır. Doğal seçilim "doğruyu" arayan bir süreç olmadığı için de deontolojik yargılarımızdan doğruya ulaşmaya çalışmak makul değildir. İkinci argüman ise ahlaken alakasız faktörler argümanıdır. Bu argümana göre ise deontolojik değerlendirme süreci ahlaken alakalı olmayan faktörlerden etkilenebilmektedir. Bu da deontolojik yargıları güvensiz kılar. Üçüncü argüman ise Königs'in tabiriyle işlevci argümandır. İşlevci argümana göre sonuççuluğu ön plana çıkarmamız gerekir, çünkü deontolojik değerlendirme kabiliyetimiz yeni ve bilinmeyen problemleri çözme konusunda işlev görecek bir şekilde evrimleşmemiştir.

Königs'e göre ilk argümanın problemi, sonuççuluğun neden daha tercih edilesi olduğunu açıklamamasıdır. İkinci argümanın problemi, çifte-işlem teorisiyle veya bu yazıya konu edindiğimiz deneyle alakalı olmamasıdır. Üçüncü argümanın problemi ise insanın karşılaştığı ahlaki problemleri fazla basite indirgemesi ve dolayısıyla ikna edici olmamasıdır.

Literatürdeki tartışma takip edildikçe ahlak felsefesindeki en popüler deontolojik teori olan Kantçı teorinin, Greene'in atıfta bulunduğu sezgilere dayanarak inşa edilmediğinin ve dolayısıyla bir istisna olarak kalabileceğinin iddia edildiğini görmek de mümkündür. Yazımızın bu kısmının başında ortaya koyduğumuz karşı argüman da bu düşünceyle paraleldir.

Sonuç

Bu tartışmanın, "olan" ile "olması gereken" arasında mantıksal bir bağ kurmanın imkansızlığına bir kez daha işaret ettiğini söylemek de oldukça mümkündür. Zira David Hume, tanımlayıcı yargılardan kural koyucu yargılara ulaşmanın imkansızlığını çok benzer örnekler üzerinden kurar. Elbette, Greene'in argümanını burada tartıştığımız kadar basit görmek de bir hata olacaktır. Dahası, yapılan deneyle ortaya konan bulguların pek çok farklı açıdan kıymetli noktalara işaret edebileceği de ortadadır. Bu ve benzeri argümanların gerçekten güçlü olup olmadığına dair kanaatimizi ise ancak birincil kaynağa başvurmak ve birincil kaynakta (ve onu takip eden literatürde) ortaya atılan argümanları rasyonel bir değerlendirmeye tabi tutmak suretiyle kurabiliriz.

Bu sebeple, nöroetiğe ilgi duyan herkesin Greene’in makalelerine bir göz atmasını tavsiye ederiz. Greene'in iddiasına getirilen eleştirilerin deontoloji savunusu anlamına gelmediğini, yalnızca bu iddianın ahlak felsefesindeki deontoloji - sonuççuluk ayrılığına dair anlamlı bir iddia olmadığını iddia ettiğini de hatırlatmak isteriz.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
9
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/02/2023 23:56:48 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11487

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kişilik
Galaksi
Evrenin Genişlemesi
Uydu
Kuşlar
Süpernova
Kuantum
Astrofotoğrafçılık
Covıd-19
Mikrobiyoloji
Antropoloji
Teori
Kimyasal
Değişim
Sinek
Damar
Korku
Sağlık Bakanlığı
Kuantum Fiziği
Kök Hücre
Mit
Manyetik Alan
Öğrenme Teorileri
Allah
Orman
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
B. Ö. Nayır, et al. Deontoloji Argümanları, Nörobilim ve fMRI Çalışmaları ile Çürütülebilir mi?. (24 Şubat 2022). Alındığı Tarih: 7 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11487
Nayır, B. Ö., Beyter, T. (2022, February 24). Deontoloji Argümanları, Nörobilim ve fMRI Çalışmaları ile Çürütülebilir mi?. Evrim Ağacı. Retrieved February 07, 2023. from https://evrimagaci.org/s/11487
B. Ö. Nayır, et al. “Deontoloji Argümanları, Nörobilim ve fMRI Çalışmaları ile Çürütülebilir mi?.” Edited by Taner Beyter. Evrim Ağacı, 24 Feb. 2022, https://evrimagaci.org/s/11487.
Nayır, Beşir Özgür. Beyter, Taner. “Deontoloji Argümanları, Nörobilim ve fMRI Çalışmaları ile Çürütülebilir mi?.” Edited by Taner Beyter. Evrim Ağacı, February 24, 2022. https://evrimagaci.org/s/11487.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.