Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Deontoloji Argümanları, Nörobilim ve fMRI Çalışmaları ile Çürütülebilir mi?

Nörobilim, Ahlaki Eylemlere Dair Bize Ne Söyleyebilir?

Deontoloji Argümanları, Nörobilim ve fMRI Çalışmaları ile Çürütülebilir mi? Pixabay
İnsan beyni (temsili)
10 dakika
1,235
  • Etik (Ahlak Felsefesi)

Ahlaken çelişkili bir eyleme dair karar verme sürecinde beynimiz nasıl çalışıyor? Farklı ahlaki duruşlar sergilediğimizde beynimizde farklı mekanizmalar devreye giriyor mu? Eğer öyleyse, bu durum ahlak teorilerine dair bir yargıda bulunmak için yeterli gerekçeyi sağlıyor mu?

Joshua Greene ve beraberinde bir araştırmacı ekibi, 2000'li yılların başından itibaren, farklı ahlaki karar verme süreçlerinin insan beyninde farklı mekanizmalara işaret edip etmediğini inceleyen bir araştırma yürüttüler.

Bu Reklamı Kapat

Bu araştırmanın neticesinde ortaya çıkan makaleler dizisinde, yapılan deneylerin sonucunda "deontolojik", yani görev odaklı karar verme süreçlerinin, insan beyninde "sonuççu", yani sonuç odaklı karar verme süreçlerine kıyasla daha farklı mekanizmaları devreye soktuğuna işaret eden bulgular paylaştılar. Bu bulgulara dayanarak, sonuççuluğun deontolojiden daha kuvvetli karar verme süreçlerine zemin oluşturduğunu iddia ettiler.

Örneğin, bu iddiaya göre ekibin, "hırsızlık yapmamayı" salık veren bir ahlaki ödevi veya bir sezgisi olan ve bu sebeple hırsızlık yapmakla yapmamak arasında kaldığı zaman hırsızlık yapmamayı seçen bir insanın, "hırsızlık yaparsa zarar görebileceğini" düşünen ve yalnızca bu sebeple hırsızlık yapmayan bir insana kıyasla daha "az rasyonel" düşündüğünü söylemek mümkün. Ahlak felsefesi açısından bu iddianın güçlü bir argümana dayandığını söylemek oldukça zor; fakat bu konuya daha sonra değineceğiz.

Bu Reklamı Kapat

Nörobilim, ahlaki davranışlarımıza dair bize ne söyleyebilir?
Nörobilim, ahlaki davranışlarımıza dair bize ne söyleyebilir?
Pixabay

Yazımızın konusu olan ahlaki meşrulaştırma tartışmalarına geçmeden evvel, Greene ve diğerlerinin fMRI çalışmalarının ardından, ahlak psikolojisi alanındaki birçok bilim insanının fMRI yöntemini kullanmaya başladığını söylemekte fayda var. Bilim insanlarınca yapılan bu çalışmaların konuları arasında (yalnızca burada ifade edilenlerle sınırlı olmamak üzere) kültürel faktörlerin ahlaki muhakeme üzerindeki etkileri, felsefi temeldeki farklı etik karar türleriyle ilişkili farklı nörolojik bağlantılar, ahlaki muhakemede benliğin rolü, beyin uyarımı yoluyla sosyal norm uyumluluğunun nasıl değişiklik göstereceği gibi meseleler yer alır.[9], [10], [11], [12] Hatta kimi araştırmacılar nörobilim ile ahlaki eğitim arasındaki ilişkiyi de incelemeye başlamıştır.[13], [14]

Deontoloji - Sonuççuluk

Deontoloji, ahlak felsefesinde "ödev ahlakı" olarak da bilinen bir ahlaki değerlendirme/meşrulaştırma zeminidir. Çoğu zaman Immanuel Kant'ın ahlak felsefesine işaret eder. Bir diğer deontolojist olan David Ross’un çalışması ise “kural koyucu” önermelere nasıl erişeceğimize dair daha az kapsayıcı bir teorik çerçeve sunduğu için, deontoloji başlığı altında ikincil bir bahis olarak kalmaktadır.

Yazının geri kalanında da yer yer görülebileceği üzere, deontoloji kavramı muğlaklık taşımaktadır. Tartışmayı yürüten araştırmacıların maksadı deney yoluyla elde edilen bulgular üzerinden ahlak teorisine dair çıkarımlarda bulunmak olduğu için, bu tartışmada deontoloji kavramını normatif etik çerçevesinin dışında değerlendirmek pek mümkün değildir. Bu sebeple, deontolojinin genel hatlarıyla neye tekabül ettiğini hatırlamanın en kolay yolu, Kantçı ahlak teorisine dair birkaç noktaya değinmek olacaktır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kant'ın deontolojisi, rasyonel varlıklar arasında kendi başına değerli olan tek şeyin "iyi niyet" olduğunu iddia eder. Burada "kendi başına değerli" kavramını kısaca açmamız gerekir: Bir şey, eğer herhangi bir dışsal etmene bağlı olmaksızın değerli ise, o zaman (ve ancak o zaman) o şey kendi başına değerlidir. Örneğin, altın madeni yalnızca şu an sahip olduğumuz dünya düzeninde ve bu düzendeki binlerce farklı etmene bağlı olarak "değerli"dir. Tek başına ve her koşulda değerli değildir; altının değerli olmadığı bir olası dünya ne mantıksal ne de fiziksel olarak imkansızdır. Öyleyse, altın dışsal veya araçsal değere sahiptir.

İyi niyet ise Kant'a göre kendi başına değerlidir. Dolayısıyla, bir eylemi ahlaken meşru kılacak koşullar da iyi niyet üzerine inşa edilir. Bir eylemin sonucunun faydalı olup olmaması da haliyle ahlaken önemli değildir. Bu açıdan ahlak, motivasyonlarımıza odaklanır.

Sonuççu (İng: "consequentialist") gelenekte ise bu durum neredeyse tam tersidir: Deontolojinin aksine onlarca farklı teoriyi barındıran sonuççu gelenekte, bir eylem ancak ve ancak sonuçları iyi ise ahlaken meşrudur. Bu geleneğin önemli bir kısmını ise "hazcı" değer sistemleri kaplar. Haliyle, çoğu sonuççuya göre iyi sonuç, toplam hazzı arttıran sonuçtur. Çoğumuzun bildiği utilitaryanizm (veya "faydacılık") de bu tarz sonuççuluğun en popüler temsilcisidir. Adından da anlaşılacağı üzere, hazcı değer sisteminde kendi başına değerli olan şey hazdır.

Bu noktada, haz kelimesiyle kastedilen şeyin "mevcut halinizi daha iyiye taşıyan" herhangi bir şey olabileceğini unutmamakta fayda vardır. Haz yerine refah vurgusu yapan, bu ikisini birleştiren ve hatta birbirinin yerine kullanan, hatta ikisini de kullanmayan çok çeşitli teoriler olduğunu da belirtmek gerekir. Az sonra bahsedeceğimiz deneyde atıfta bulunulan sonuççuluk ise, bir önceki paragrafta verdiğimiz tanımın ötesine geçmemektedir. Başka bir deyişle, bu deney "sonuçları gözeterek" verilen ahlaki kararlarla "prensipleri gözeterek" verilen ahlaki kararları karşılaştırmak için kullanılan bulguları ortaya koyar.

Deney Zamanı!

Greene ve diğer araştırmacıların yürüttüğü çalışma neticesinde, az önce bahsettiğimiz farklı ahlaki değerlendirme yöntemleri takip edildiği zaman insan beyninin farklı mekanizmalarının devreye girdiği iddiası ortaya atılmıştır. Bir ahlaki çıkmazla karşılaştıkları vakit deneklerin benimsediği ahlaki değerlendirme yöntemleriyle bu esnada uygulanan görüntüleme tekniklerinin sunduğu veri bir araya getirilmiş ve benimsenen ahlaki değerlendirme yöntemleriyle deneklerin beyinlerinde işlem yoğunluğu artan bölgeler arasında bir korelasyon gözlemlenmiştir. Bu bulgu, deneklerin deontolojik değerlendirme ve yargı kurma sürecinde beynin "duygusallıkla" bağdaştırılan bölgelerinin daha yoğun çalıştığını, sonuççu değerlendirme ve yargı kurma sürecinde ise bu durumun gözlemlenmediğini ve hatta beynin "rasyonellikle" bağdaştırılan kısımlarının daha aktif olduğunu ortaya koymuştur.

Bu Reklamı Kapat

Bu deneyin (hatta deneyler dizisinin) işaret ettiği korelasyona dayanarak Greene, sonuççuluğun deontolojiye kıyasla daha üstün olduğunu, çünkü ahlak teorilerinin rasyonel bir zemini zorunlu kıldığını ve deontolojik eğilimlerin deneyle desteklenmiş bir şekilde bu zeminden uzak olduğunu söylemiştir. Greene'e göre deontolojik yaklaşımlar, arka planlarında duygusal ve sezgisel mekanizmalar taşıdıkları için kıymetsizdir. İlerleyen paragraflarda Greene'in argümanını daha detaylı inceleyeceğiz.

Ahlak psikolojisi açısından ilgi çekici olan bu deneyin, ahlak felsefesinde süregelen tartışmalara katkı sağlayıp sağlamayacağı konusunda tartışmalar vardır. Greene üzerinden incelediğimiz bu düşünce, günümüz literatüründe "dual-process theory" (Tür: "çifte-işlem teorisi") olarak yer bulur. Çifte-işlem teorisini ve nöroetik yaklaşımları ahlak teorisi açısından önemli bulan akademisyen Peter Königs, Greene'in argüman(lar)ının ikna edici olmadığı konusunda başka akademisyenlerle hemfikir olsa da yapılan deneyi ve deneyin işaret edebileceği noktaları kıymetli bulmaktadır. Richard Dean gibi felsefeciler ise söz konusu bu bakış açısına mesafeli kalmayı seçmişlerdir.

Bu Deney Felsefi Olarak Neye İşaret "Etmiyor"?

Ahlak felsefesinin rasyonel bir zemin üzerine inşa edildiği konusunda ne Kantçılar, ne de sonuççular şüpheye düşer. Kant'ın felsefi projesi zaten insan aklı üzerine kurulmuştur; sonuççular içinse ahlaki değerlendirme tamamen akılcı ve tarafsız olmalıdır. Greene'in argümanındaki problem, esasında gizli bir öncüle dayanır. Şimdi, bu öncül üzerinden çifte-işlem teorisi ve bu teoriye dayanarak ortaya konan deontoloji karşıtı argümana dair genel bir itirazı dile getirdikten sonra, Greene'in argümanına dair spesifik problemlere değineceğiz.

Greene, insan beynindeki mekanizmaların hangi koşullar altında aktive olduğunun felsefi açıdan kıymetli bir noktaya işaret edebileceğini, insan beyninin mevcut çalışma şekline bakarak olması gereken ahlaki değerlendirme yönteminin anlaşılabileceğini (bu kısma dair daha detaylı bir açıklama ilerleyen paragraflarda mevcuttur) ve dolayısıyla eğer bir değerlendirme yöntemi insan beyninin rasyoneliteyle ilişkilendirilen mekanizmalarını yeterince aktive etmiyorsa o zaman o değerlendirme yönteminin yeterince rasyonel olamayacağını varsaymıştır.

Bu Reklamı Kapat

Rasyonel Meşrulaştırma İtirazı

Halbuki bir ahlaki değerlendirme yöntemini rasyonel kılan şey, o yöntemin insan beyninde aktive ettiği bölgelerin rasyonel düşünme eylemiyle ilişkilendirilip ilişkilendirilmemesi değil, o yöntemin rasyonel bir şekilde meşrulaştırılmış olmasıdır. Dolayısıyla, deontolojik düşünme yönteminin sonuççuluğa kıyasla daha zayıf olduğunu göstermek için bu yöntemin iç yapısına dair argümanlar üretmek gerekir.

Örneğin, eğer Kant'ın ahlak teorisi genel itibariyle sonuççuluğa kıyasla daha çok iç çelişki barındırıyor, ahlaki çıkmazlar karşısında daha zayıf kalıyor ve karşı-sezgisel yargılara işaret ediyorsa, o zaman sonuççu teorilerin deontoloji karşısında avantaj sağlayabileceğini savunmak mümkündür. Bu cümlenin yalnızca bir örnek barındırdığını ve bu koşulların çeşitlenebileceğini de unutmamak gerekir. Önemli olan, bu teorilerin rasyonel bir zeminde inşa edilmiş olmaları ve rasyonel araçlarla sınanmaları gerektiğidir.

Benzer bir karşı çıkışı 2009 senesinde felsefeci Richard Dean ortaya koymuştur. Dean, Greene'in argümanını üzerine inşa ettiği deneyin ve ahlak psikolojisindeki benzer üretimlerin deontoloji-sonuççuluk çekişmesinde anlamlı olmayacağını, aradaki mantıksal bağın kurulamayacağını iddia etmiştir. Felsefeci Selim Berker ise deontolojik ve sonuççu eğilimlerimize dair ortaya konan bu iddianın bir çelişkiye yol açtığını ve problemli olduğunu söylemiştir.[15]

Königs'in İtirazı

Öte yandan, çifte-işlem teorisini ahlak teorisi açısından kıymetli bulmasına rağmen Greene'in argümanını dayandırdığı diğer argümanları zayıf bulan akademisyenler de vardır. Bir önceki kısımda adını andığımız Peter Königs'in itirazını inceleyerek aynı zamanda Greene'in argümanının detaylarına da bir göz atmış olacağız.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Zekâ Tuzağı

“Birçok insan düşündüğünü sanır; aslında yaptıkları, sadece önyargılarını yeniden düzenlemektir.”

WILLIAM JAMES Yüksek zekâlı insanların sonuca varmadan önce eldeki verileri bizlerden daha donanımlı bir şekilde değerlendirdiğini varsayarız. Muhakeme yeteneklerine güvenir, önyargılardan uzak olduklarını düşünürüz. Ama durum pek de öyle değil.

Çok zeki insanlar çok mantıksız kararlar alabiliyor. Nobelli bir fizikçi Arjantin sınırından iki kilo eroin geçirmek üzere kandırılabiliyor, Sherlock gibi bir zihni yaratan Arthur Conan Doyle iki ergen tarafından oyuna getirilebiliyor. Bilgi ve uzmanlık, insanları önyargılarına hapsederek yanlış düşüncelerin kök salmasına neden olabiliyor. David Robson’ın sözünü ettiği “Zekâ Tuzağı” tam da bu. Thomas Edison’dan NASA’ya, Nokia’dan İngiltere milli futbol takımına kadar zekâsına güvendiğimiz pek çok isim ve kurum bu tuzağa düşmüş, düşmeye de devam ediyor.

Peki bu kadar zeki olduğunu düşündüğümüz insanlar böyle yanlışlara düşebiliyorsa bizim de düşmemiz kaçınılmaz değil mi? Pek değil. David Robson, zekâ ve deneyim konusunda yakın dönemlerde ortaya atılmış stratejik cehalet, meta-unutkanlık ya da işlevsel aptallık gibi yaklaşımlardan yola çıkarak, bir yandan zekâsına çok güvendiğimiz insanların nasıl ve neden mantıksız kararlar alabildiklerini irdeliyor, bir yandan da bizlere de benzer tuzaklardan kaçınmak için basit ve uygulanabilir yöntemler sunuyor. İster zekilerden olun ister biz diğer fanilerden, soru bombardımanının kesilmediği bu karmaşık yüzyılda, Zekâ Tuzağı bilişsel potansiyelinizi tümüyle kullanabilmeniz ve daha doğru kararlar alabilmeniz için yepyeni bir alet çantası.

Bilgiler ve Uyarılar:

  1. Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
  2. Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
  3. Bu kampanya, Domingo Yayınevi tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺50.00
Zekâ Tuzağı

Königs'e göre Greene'in deontoloji karşıtı iddiası üç ayrı argümanla desteklenmektedir. Bunlardan ilki evrimsel tarih argümanıdır. Bu argümana göre, deontolojik düşünme eğilimi doğal seçilim neticesinde ortaya çıkmıştır. Doğal seçilim "doğruyu" arayan bir süreç olmadığı için de deontolojik yargılarımızdan doğruya ulaşmaya çalışmak makul değildir. İkinci argüman ise ahlaken alakasız faktörler argümanıdır. Bu argümana göre ise deontolojik değerlendirme süreci ahlaken alakalı olmayan faktörlerden etkilenebilmektedir. Bu da deontolojik yargıları güvensiz kılar. Üçüncü argüman ise Königs'in tabiriyle işlevci argümandır. İşlevci argümana göre sonuççuluğu ön plana çıkarmamız gerekir, çünkü deontolojik değerlendirme kabiliyetimiz yeni ve bilinmeyen problemleri çözme konusunda işlev görecek bir şekilde evrimleşmemiştir.

Königs'e göre ilk argümanın problemi, sonuççuluğun neden daha tercih edilesi olduğunu açıklamamasıdır. İkinci argümanın problemi, çifte-işlem teorisiyle veya bu yazıya konu edindiğimiz deneyle alakalı olmamasıdır. Üçüncü argümanın problemi ise insanın karşılaştığı ahlaki problemleri fazla basite indirgemesi ve dolayısıyla ikna edici olmamasıdır.

Literatürdeki tartışma takip edildikçe ahlak felsefesindeki en popüler deontolojik teori olan Kantçı teorinin, Greene'in atıfta bulunduğu sezgilere dayanarak inşa edilmediğinin ve dolayısıyla bir istisna olarak kalabileceğinin iddia edildiğini görmek de mümkündür. Yazımızın bu kısmının başında ortaya koyduğumuz karşı argüman da bu düşünceyle paraleldir.

Sonuç

Bu tartışmanın, "olan" ile "olması gereken" arasında mantıksal bir bağ kurmanın imkansızlığına bir kez daha işaret ettiğini söylemek de oldukça mümkündür. Zira David Hume, tanımlayıcı yargılardan kural koyucu yargılara ulaşmanın imkansızlığını çok benzer örnekler üzerinden kurar. Elbette, Greene'in argümanını burada tartıştığımız kadar basit görmek de bir hata olacaktır. Dahası, yapılan deneyle ortaya konan bulguların pek çok farklı açıdan kıymetli noktalara işaret edebileceği de ortadadır. Bu ve benzeri argümanların gerçekten güçlü olup olmadığına dair kanaatimizi ise ancak birincil kaynağa başvurmak ve birincil kaynakta (ve onu takip eden literatürde) ortaya atılan argümanları rasyonel bir değerlendirmeye tabi tutmak suretiyle kurabiliriz.

Bu sebeple, nöroetiğe ilgi duyan herkesin Greene’in makalelerine bir göz atmasını tavsiye ederiz. Greene'in iddiasına getirilen eleştirilerin deontoloji savunusu anlamına gelmediğini, yalnızca bu iddianın ahlak felsefesindeki deontoloji - sonuççuluk ayrılığına dair anlamlı bir iddia olmadığını iddia ettiğini de hatırlatmak isteriz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/05/2022 15:00:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11487

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Zehirli Mantar
Makine
Hominidae
Gen
Kimya Tarihi
Nükleer Enerji
Ağız
Doğal
Bilişsel
Balık Çeşitliliği
Sars Virüsü
İlaç
Küresel Isınma
Kelebek
Halk Sağlığı
Eczacılık
Tüy
Bakteriler
Element
Dinozor
Amerika
Asteroid
Kanser
Maskeler
Deri
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Alıntı Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et