Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Hedonizm: Hazcılık Felsefesi Nedir? Zevk ve Acı, İnsanlığın Ahlaki Rehberi Olabilir mi?

Hedonizm: Hazcılık Felsefesi Nedir? Zevk ve Acı, İnsanlığın Ahlaki Rehberi Olabilir mi?
Hazcılık (hedonizm) denince genelde bu tür kareler düşünülse de, iyi bir kitap okumak da hazcılığın parçasıdır.
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
9 dakika
3,732 Okunma Sayısı
Not Ekle
Reklamı Kapat
En güzel günlerinizi sıkıcı şeyleri dinleyerek, kaybetmeye mahkum olanı kurtarmaya çalışarak, kendinizi cahil, kaba, adi insanlara adayarak heba etmeyin. Bunlar çağımız hastalıklı amaçları, yanlış idealleri. Hayatınızı yaşayın! İçinizdeki o muhteşem yaşama sevincini açığa çıkarın! Hep yeni heyecanlar arayın. Yepyeni bir hedonizm; işte çağımızın ihtiyaç duyduğu şey budur. -Lord Henry Wotton, Dorian Gray'in Portresi

Hedonizm kelimesi, Yunancası hedone olan ve "zevk" anlamına gelen kelimeden türemiştir. Felsefenin kurucusu, aynı zamanda Kirene Okulu'nun da kurucusu ve Sokrates'in öğrencisi olan Aristippos'tur. Aristippos'un öğretisi, doğrudan hazzı temel alan bir öğretidir. Genelde Diyojen ile birlikte sözü geçen kinizm öğretisi, dünyaya sırtını dönüp bütün insani duyguları terk etmeyi amaçlarken, hedonizm öğretisi dünyadan zevk almayı amaçlar. Öyle ki bazı durumlarda bu zevk alma felsefesi, noktalara kadar gidebilmektedir. Bu nedenle bu öğretinin bazı kısımları fazlasıyla tartışılmıştır. Çünkü en nihayetinde hedonizmde ulaşılması gereken nihai nokta, hazdır.

Hedonizm öğretisinde zevkin, doğası gereği iyi; acının, doğası gereği kötü olduğu düşünülmektedir. Bu öğreti, bir bakıma zevkin acıya üstünlüğünü, mutluluk olarak tanımlar. Zevkleriniz acılarınızdan ne kadar uzaksa, o kadar mutlusunuz demektir. Bu nedenle bir hedonistin temel dürtüsü, zevkin peşinden koşup, acıdan kaçınmaktır.

Lord Henry Wotton ve Dorian Gray
Lord Henry Wotton ve Dorian Gray

Hedonizmin Türleri

Hedonistler arasında da çeşitli ayrımlar vardır. Niceliğe önem veren hedonistler ("nicel hedonistler"), zevkin refah için ne kadar değerli olduğunu, zevkin sadece miktarına bağlı olduğunu ve bu nedenle sadece süre ve yoğunluk gibi zevk değişkenleriyle ilgilenirler. Bu hedonizm kolu genellikle hayvansal, basit ve ahlaksız zevklere aşırı değer vermekle suçlanır.

Nitel hedonistler ise zevkin kalitesiyle ilgilenirler ve zevk kalitesinin zevk üzerinde büyük bir etkisi olacağını düşünürler. Kalite, zevkin ne kadar bilişsel veya bedensel olduğuna, zevkin kaynağının ahlaki durumuna veya miktarla ilgili olmayan başka bir boyuta dayanabilir. Hedonizmin bu kolu, niteliklerin seçimi keyfi veya geçici olduğu için çokça eleştiriye maruz kalmıştır.

Reklamı Kapat

Ancak bu nokta, hedonizmle ilgili önemli bir detayı da göstermektedir: Hedonizm (hazcılık), çılgın seks partilerinden ibaret bir felsefe olarak algılanmamalıdır; zira birçok kişi için haz, bu tür faaliyetlerle tanımlanmaz. Bir göl kenarında oturup kuş seslerini dinlemek, sahilde yürüyüş yapmak, iyi bir müziği dinlerken kılların diken diken olması (ki buna uygun bir şekilde "deri orgazmı" denir), arkadaşlarla entelektüel bir sohbet yapmak gibi faaliyetler hazcılığı motive eden davranışlardır.

Hedonizmin her türü seks ve çılgınlık ile ilgili değildir; size huzur, mutluluk ve dolayısıyla haz veren her davranış hedonizmin maksimize etmeye çalıştığı değerlerdir.
Hedonizmin her türü seks ve çılgınlık ile ilgili değildir; size huzur, mutluluk ve dolayısıyla haz veren her davranış hedonizmin maksimize etmeye çalıştığı değerlerdir.

Normatif hedonistler insanların tek veya ana motivasyonunun zevkler olması gerektiğini söylerler. Öte yandan motivasyonel hedonistler insanların yaptığı her ne varsa bunun motivasyonunun zevk ve acılar olduğunu vurgularlar.

Az sonra daha detaylı inceleyeceğimiz egoistik hedonizm, bir insanın karar alırken tek önemsemesi gereken şeyin kendi zevki olması gerektiğini söyler. Öte yandan altruistik hedonizm, bir faaliyetin veya kararın ahlâki olup olmadığına karar vermenin tek yolunun tüm insanlar için zevk yaratıp yaratmadığına bakmak olduğunu söylerler.

Bu kollar arasında her zaman keskin bir ayrım olmayabilir ve kişiden kişiye bunlar farklı kombinasyonlar halinde görülebilirler. Hedonizm, zevk temelli olduğu ve her insanın hayattaki zevkleri değişken olduğu için, ufak tefek farklılıklarla, kişiye özel tanımlar oluşturabilmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Geniş bir bakış açısıyla baktığımızda, işte bu kısımda, zevkin iyi, acının kötü olarak tanımlandığı yerde, bazı ahlaki sorunların oluşmaya başladığını rahatlıkla görebiliriz ve bu nedenle filozoflar hedonizmi kapsamlı bir şekilde eleştirmişlerdir. İlk etapta buraya kadar anlatılanlar bazı okurlar hoş görünmüş olabilir; ama hazcılıkta, doğası gereği bir bencillik de vardır. Kişiler, haz için kendi kişisel arayışlarına odaklanırlar ve kendilerini, başkalarının önüne koyarlar. Buna bağlı olarak, hazza ulaşma yolunda toplumsal sorumluluklarını ihmal ederler. Bu nedenle hedonizm genel geçer popülasyon için ahlaki bir rehber olduğunu söylemek güçtür; en nihayetinde hedonizm, toplum için önemli olan özgürlük ve adalet gibi diğer değerleri görmezden gelir. Ayrıca bazı psikologlar mutluluğu yalnızca hazcılık yoluyla bulmaya çalışmanın, uzun vadede anlamsızlık ve boşluk duygusuna yol açtığını da belirtiyorlar.

Dorian Gray'in Portresi romanının ana karakterlerinden biri olan Lord Henry Wotton, çok iyi bir hedonist örneğidir. Kendisi, diğer karakterlerin aksine, roman boyunca düşüncelerini değiştirmez, hedonizme sıkı sıkıya bağlıdır ve canı her ne isterse, onu yapar. Bu eylemleri sonucunda da gerçekten huzurlu ve mutlu biri izlenimi vermektedir. Lord Henry'nin düşünce biçimini kafamızda canlandırmak için şu alıntıya göz atabiliriz:

İnanıyorum ki, insanlar hayatlarını dolu dolu yaşar, her türlü duygunun hakkını verir, her türlü fikri ifade eder ve her hayalini gerçekleştirirse dünya öyle taze bir neşeyle dolar ki Orta Çağ'ın tüm o hastalıklı karanlığını unutup, Helenistik ideale tekrar kavuşabiliriz; hatta belki de Helenistik idealden bile daha muhteşem, daha zengin bir şey elde edebiliriz. Fakat en yüreklimiz bile, kendinden korkuyor. Vahşi yanımızı kesip atarak, kendi kendimizi inkar edip sakatladık ama o vahşi yanımız trajik bir hayatta kalma mücadelesi vermeye devam ediyor. İnkar ettikçe cezalandırılıyoruz. Boğarak öldürmeye çalıştığımız içgüdülerimiz, zihnimizi kuşatıp bizi zehirliyor. Beden bir kez günah işledi mi günahla ilişiğini keser çünkü eyleme geçmek bir arınma biçimidir.

Hedonistik Egoizm

Hedonistik egoizm, egoizmin hedonistik versiyonudur. Ahlaki olarak baktığımızda, sadece kendi çıkarlarımız için yapılması gereken en iyi şey ne ise onu yapmamız gerektiğini savunur. Bu düşüncenin en tartışmalı kısmı, hiç kimsenin, yaptığı şeylerin sonuçlarını kendisinden başkası için düşünmek zorunda kalmamasını söylemesidir. Eminiz ki bunun ucunun nerelere gidebileceği hemen aklınızdan geçmiştir. İşte burada, işin içerisine ahlaki değerler dahil olmaktadır.

On sekizinci yüzyılda yaşamış ve İngiliz bir filozof olan Jeremy Bentham, insanların motivasyonlarının bencil ve puslu doğasını kabul etti; ancak mutluluğu en üst düzeye çıkarmanın ahlaki davranış için doğru bir kriter olduğunu savundu. Buraya kadar faydacılık felsefesiyle benzerlik gösterdiğini görüyoruz. Bentham'ın en büyük mutluluk ilkesi, eğer yapılan eylemler, etkilenebilecek tüm insanların mutluluğunu en üst düzeye çıkarmıyorsa, o eylemlerin ahlaksız olduğunu belirtir. Yani yalnızca etkilenebilecek tüm insanların mutluluğunu en üst düzeye çıkaran eylem ahlaki olarak doğru eylemdir. Çalışmaları sonucunda Bentham, ilkesini kesin olarak kanıtlayamayacağını anladı; ama aynı zamanda bu ilkenin, eylemlerimizi değerlendirmek için var olan kriterlerden daha adil ve daha iyi olduğu için kabul edilmesi gerektiğini düşündü.

Reklamı Kapat

Henry William Pickersgill tarafından yapılmış Jeremy Bentham portresi
Henry William Pickersgill tarafından yapılmış Jeremy Bentham portresi
TLS

Bentham'ın zevklerin kaynağı konusundaki kayıtsız duruşu, başkalarının hedonizmi "domuz felsefesi" (Philosophy of Swine) olarak küçümsemesine neden oldu. Bentham'ın öğrencisi ve bir diğer filozof olan John Stuart Mill bile, tatmin olmuş bir domuzun tatmin olmayan bir insandan daha iyi bir yaşam sürdüğüne ya da tatmin olmuş bir aptalın tatmin olmamış bir Sokrates'ten daha iyi bir yaşam sürdüğüne inanmamız gerekip gerekmediğini sorguladı. Mill de aynı Bentham gibi, zevk ve acıdan kaçınma olarak tanımlanan mutluluğun peşinden koşmamız gerektiğini düşündü.

Mill'in savunduğu hedonizmin Bentham'ınkinden farklı olduğu yer, zevkin doğası konusunda fikirleridir. Mill, zevkleri bir bütün olarak değil de, daha düşük ve daha yüksek zevkler olmak üzere sınıflandırdı. Diğer hayvanlarla paylaştığımız ve bedenle ilgili olanları daha düşük zevkler olarak tanımlarken, insanlara özgü ve zihinle ilgili olduğu düşündüğü zevkleri daha yüksek zevkler olarak tanımladı. Mill, her iki zevk türünü de deneyimleyenlerin, daha yüksek zevklerin çok daha değerli olduğunu fark ettiklerini savunmalarına dayanarak bu ayrımın haklı olduğunu düşündü. Kendisiyle aynı fikirde olmayanların da daha yüksek zevklerin deneyiminden ya da bu tür deneyimleri gerçekleştirmek için gerekli kapasiteden yoksun olduğunu iddia etti.

Bir diğer İngiliz filozof olan George Edward Moore'un yaptığı hedonizm eleştirileri, ölümünden on yıllar sonra bile hedonizmi reddetmek için iyi nedenler olarak gösterildi. Moore'a kadar hedonizm ilginç fakat aynı anda kusurlu bir düşünce olarak görülüyordu. Moore, hedonizme karşı pislik yığını örneğini tasarladı. Bu örnekte Moore, okuyucudan biri son derece güzel ve diğeri iğrenç bir pislik yığını olan iki dünyayı hayal etmesini ister. Daha sonra okuyucuya hiç kimsenin bu dünyaları deneyimleyemeyeceğini düşünmelerini söyler ve güzel dünyanın pis olandan daha iyi olup olmadığını sorar. Beklediği gibi, çağdaşları, güzel dünyanın var olmasının daha iyi olacağı konusunda hemfikirdiler. Bu örneğe dayanarak, güzel dünyanın bir pislik yığınından daha değerli olduğu ve bu nedenle güzelliğin değerli olması gerektiği sonucuna vardı. Bu örnek 1970'lere kadar hedonizme itiraz etmek için nadiren kullanılmıştır; çünkü bu örneğin kapsamları yaşanan hayatlar değil, dünyadır.

Hedonistik egoizme ve hedonizm öğretisine bize çok da uzak olmayan, ülkemizde yayınlanan Doktorlar dizisinden duymuş olabileceğiniz Arslan İbrahimoğlu karakterini de örnek olarak gösterebiliriz. Kendisi haz almayı ön planda tutan, başkalarının düşüncelerini önemsemeyen, canı ne isterse onu yapan ve neredeyse narsist olarak tanımlayabileceğimiz bir karakterdir. Bununla beraber karakter, yukarıda da bahsettiğimiz mutluluğu yalnızca hazcılık yoluyla bulmaya çalışmanın verdiği duygusal boşluğu da taşır.

Reklamı Kapat

Arslan İbrahimoğlu Karakteri (Doktorlar)
Arslan İbrahimoğlu Karakteri (Doktorlar)

Epikür ve Stoacılık

Hedonizm'den bahsetmişken Epikür ve Stoa felsefesine değinmemek olmaz. Epikürizm öğretisi M.Ö 307 yılına kadar uzanır. Epikür'ün düşüncesinin temelinde mutluluk ve yaşama bağlılık yatar. Epikürizm, mutluluk anlayışında acının yokluğu ve basit bir yaşamı savunmasında farklılık gösterse de, bir hedonizm biçimi olarak düşünülebilir; fakat epikürizmi hedonizm ile eş değer tutmak hatalı bir düşünce olur. İzah edelim.

Epikür için mutluluk, bedensel ve özellikle de zihinsel acıların tamamen yokluğudur. Epikür, zevklerimizi belirli bir seviyede tutmamızı öğütlerken, hedonizm zevklerimizi en üst noktaya çıkarmamızı söyler.

Stoa felsefesinin amacı ise yine mutluluktur. Bu öğretinin temel kavramları; cesaret, adalet, bilgelik ve hedonizmin tamamen aksine, ölçülülüktür. Aşırı hiçbir şey yapmamak ve doğru şeyi, doğru miktarda, doğru şekilde yapmak bu öğretinin dayanak noktalarıdır. Çünkü Aristoteles'in de dediği gibi:

Biz tekrar tekrar yaptığımız şeyiz. Bu nedenle mükemmellik bir eylem değil, bir alışkanlıktır.

Sonuç

Hedonizm, tartışmaya çok açık bir öğretidir. Kimi insanlar bunun ahlaki olmadığını savunur, kimileri de bu öğretiye sıkı sıkıya sarılır. Bu tabii ki her insanın kendi ahlaki normlarına bağlıdır. Fakat şüphe götürmez bir gerçek vardır ki zevk ve acı hayatımızın vazgeçilmez parçalarıdır. Bunları ne ölçüde yaşayacağımız da tamamen bize bağlıdır. Acıdan olabildiğinde kaçınmak isteriz, fakat acıyı minimize ederken zevklerimizi gerekenden fazla yüceltmediğimizden de emin olmalıyız. Çünkü bütün doğada olduğu gibi, dengeyi bozarsanız, mutlaka bir karşı etki görürsünüz.

Şu dünyada acı çekmek dışında her şeyi anlayışla karşılayabilirim. Acı çekmeyi anlayabilmem mümkün değil. Acı çekmek kötüdür, çirkindir, karanlıktır. Çağımızın acıya duyduğu sempatide hastalıklı bir şey var. İnsan, yaşamının renklerine, güzelliğine, coşkusuna sempati duymalı. -Lord Henry Wotton, Dorian Gray'in Portresi
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • İnanılmaz 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • DailyStoic. What Is Stoicism? A Definition & 9 Stoic Exercises To Get You Started. (28 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 28 Aralık 2020. Alındığı Yer: Daily Stoic | Arşiv Bağlantısı
  • C. Wimble. What Is The Difference Between An Epicurean And A Hedonist?. (11 Temmuz 2017). Alındığı Tarih: 28 Aralık 2020. Alındığı Yer: Quora | Arşiv Bağlantısı
  • D. Weijers. Hedonism. (28 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 28 Aralık 2020. Alındığı Yer: IEP | Arşiv Bağlantısı
  • O. Wilde. (2018). Dorian Gray'in Portresi. Yayınevi: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  • S. Taylor. Why Hedonism Doesn't Lead To Happiness. (26 Ağustos 2017). Alındığı Tarih: 28 Aralık 2020. Alındığı Yer: Psychology Today | Arşiv Bağlantısı
  • PhilosophyBasics. Epicureanism. (28 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 28 Aralık 2020. Alındığı Yer: PhilosophyBasics | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/01/2021 12:42:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9780

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Tutarlılık
Amerika
Atmosfer
Tüy
Kanıt
Şüphecilik
Einstein
Zihin
Ölüm
Sinir
Genetik Mühendisliği
Yumurta
Santigrat Derece
Afrika
Kuyrukluyıldız
Homeostasis
Sars Virüsü
Botanik
Kadın Doğum
İnsanlık
Kimyasal
Enerji
Elektron
Sars
Toplum
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Tüm medeniyetler için iki olasılık vardır: Ya uzaya gidecekler, ya yok olacaklar.”
Carl Sagan
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku