Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Kant Epistemolojisi: Bilgi Nasıl Ortaya Çıkar?

Kant Epistemolojisi: Bilgi Nasıl Ortaya Çıkar?
13 dakika
3,006
  • Bilgi Felsefesi (Epistemoloji)
  • Felsefe Tarihi

Kant'ın metafizik eleştirisini, felsefede yaptığı devrimle birlikte ele almak daha uygundur. Metafiziğin kendisini bilim olarak gördüğünü, fakat diğer bilimler gibi ilerleme kaydetmediğini söyleyen Kant, bu durumun oldukça gülünç olduğunu ifade etmiştir.[4] Onun amacı ise, metafiziği bir bilim olarak ortaya koymaktır, bu sebepten dolayı ilk olarak bilgi konusundaki anlayışı değiştirerek işe başlamıştır.

Saf Aklın Eleştirisi adlı kitabında, bugüne dek tüm bilgimizin kendini nesnelere uydurması gerektiğinin varsayıldığını, fakat bunun bilgimizi genişletme girişimlerinde başarısız olduğunu dile getirmiştir. Kant, bunun yerine nesnelerin kendilerini bilgimize uydurmaları gerektiğini varsayarak metafiziğin görevinde iyi sonuç alıp alamayacağımızı sınamamız gerektiğini vurgulamıştır.[3] İşte o, böyle bir değişimi "Kopernik Devrimi"ne benzetir. Çünkü Kopernik, Ptolemaios evren modelini değiştirerek, merkeze Dünya yerine Güneş'i yerleştirmiştir, yani Güneş ve Dünya'nın yerini değiştirmiştir. Kant'ın kendi değişimini Kopernik devrimine benzetmesindeki sebep, onun da nesne ve öznenin yerini değiştirmesi sebebiyledir.

Bu Reklamı Kapat

Şimdi sorulması gereken soru, metafiziğin nasıl bir bilgi olarak ortaya konulabileceğidir. Cottingham, Kant'ın Copernicus devriminden şu şekilde bahseder:[1]

Nasıl Kopernikus, Güneşin ve yıldızların günlük hareketlerini, dönme durumunda olanın Güneş ve yıldızlar değil, dünyanın kendisi olduğunu öne sürerek açıkladıysa, Kant da dünya hakkındaki bilgimize "kendinde şeyin" varsayılan bilgisiyle başlayarak değil, ama kavrama yetisinin dünyaya kabul ettirdiği (dayattığı) kendi yapısından başlamamız gerektiğini öne sürmüştür.

Kant, öncelikle bir bilginin bilim olarak ortaya konulması için, her şeyden önce onu diğer bilgilerden ayıranın belirlenmesi gerektiğini söyler; aslında bilimlerin sınırlarını çizen şey de nesne alanlarının belirli oluşudur.[4] Metafiziğin görevi, yani onun asıl işi, "sentetik a prioriönermelerin nasıl olanaklı olduğunu araştırmaktır. İşte Kant bu tür önermelerin nasıl olanaklı olduğunu açıklamak amacıyla "transandantal yetiler kuramı"nı ortaya koyar. Yetiler öğretisini ele almadan önce yargı türlerini ele almak daha yararlı olacaktır.

Bu Reklamı Kapat

Yargı türleri, "analitik" ve "sentetik" olmak üzere ikiye ayrılır. Analitik yargılar, yüklemi öznede içerilen yargılardır, bu yargılar açıklayıcı yargılardır ve bilgiyi genişletmezler. Örnek olarak "Bekar, evli olmayandır." ve "Bütün cisimler yer kaplar." önermeleri verilebilir. Örneklere bakıldığında görüleceği üzere, aslında bu tür önermeler bir tür eşiklik ortaya koyar; bekar, zaten evli olmayan demektir; aynı şekilde cisim yer kaplayan şey olarak tanımlanır. Analitik yargıların deneyime başvurmaksızın doğrulanabilmesi sebebiyle tümünün a priori olduğu söylenebilir.

Diğer yargı türü olan sentetik yargılar ise bilgimizi genişleten, yüklemi öznede içerilmeyen yargılardır. Kant, sentetik yargıları kendi içinde a priori ve a posteriori olmak üzere ikiye ayırır. Kant'ın felsefe tarihinde yaptığı önemli yeniliklerden biri de budur. Öncellerinin aksine o, sentetik a priori yargıların var olduğunu söylemiştir ve bunun nasıl olanaklı olduğunu göstermeye çalışmıştır.

Kant, tüm deney yargılarının, tüm matematik yargılarının ve tüm hakiki metafizik yargıların sentetik olduğunu söyler. Örneğin matematiksel bir yargı olan "7+5=12" eşitliğini ele alırsak, ne "7" rakamında, ne de "5" rakamında 12 sayısının içerilmediği görülür.[4] Başka bir deyişle "7+5" öznesini düşündüğümde bununla "12" yüklemini de düşünmüş olmam. Ama aynı zamanda bu yargının bir kesinliği vardır, bu sebeple matematiksel yargıların tümü "sentetik a priori" yargılardır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sentetik bir yargı, totoloji olmanın ötesine geçmekte ve dünya hakkında içerikli bilgi sağlamaz, dolayısıyla "Tüm bekârlar 2.50 metreden daha kısa boya sahiptir." yargısı, sentetik bir yargıdır ("2.50 metreden daha kısa olma" özelliği, "bekâr olma" kavramının içinde değildir).[1] Metafiziğin görevi, sentetik a priori bilginin nasıl mümkün olduğunu göstermektir. Metafizik, ancak bunu yaparsa bir bilim olarak ortaya konulabilir. Bu noktadan sonra ele alınması gereken bilginin oluşum sürecidir.

Transandantal Yetiler

Metafiziğin bir bilim olarak ortaya konulabileceğini göstermek için, öncelikle sentetik a priori önermelerin nasıl olanaklı olduğunun gösterilmesi gerekir. O, sentetik a priori önermelerin nasıl olanaklı olduğu sorusunun cevaplanmadan, metafiziğin bir bilim olarak ortaya konulamayacağını ve metafizik hakkında öne sürülecek her iddianın boş bilgelik ve temelsiz felsefe ürünü olacağını söylemiştir.[4] Bu önermelerin olanaklılığının gösterilmesi için, öncelikle deneyim zemininin kurulması gerekir. İşte bu zemin, "transandantal yetiler kuramı"nda hayat bulur.

Kant, aklın teorik kullanımında hissetme, hayal gücü ve düşünme yetisi olmak üzere üç temel yeti ayırt etmiştir.[2] İlk olarak bakılması gereken, hissetme (duyusallık) yetisidir. Çünkü hissetme yetisinin formları olan uzay ve zaman, duyusallığın yani hissetme yetisinin ön şartlarıdır, ama her ikisi de duyusallığın nesnesi değildirler ve olamazlar. Hissetme yetisini ele almadan önce "transandantal felsefe"nin temel kavramlarından biri olan "temsil" kavramının açıklığa kavuşturulması daha uygun olacaktır.

Temsil, bilginin ortaya çıkması için gereklidir, yani temsil bilgiyi önceler, bilgi ise temsili gerektirir demek doğru olur. Aynı zamanda şunu da belirtmek gerekir ki, temsil tanımlanamaz, çünkü bunun için yeni temsillere ihtiyaç duyulur.[2] Buradan temsilin daha fazla açıklanamayan temel bir kavram olduğu sonucunu çıkarmak mümkündür. Burada sorulması gereken soru, temsilin bilgiyi neden öncelediği sorusu ya da temsilin bilginin ortaya çıkışındaki rolünün ne olduğu sorusudur. Temsil, kendinde şeyin transandantal yetilere uygun olarak temsilidir ve transandantal yetilerin nesneyi idrak ve tesis etmeye dönük olan tüm faaliyeti, temsiller üzerinden yapılan bir faaliyettir.[2]

Hissetme (Duyusallık) Yetisi

Kant, Saf Aklın Eleştirisi adlı kitabının "Transandantal Estetik" bölümünün ilk kısmında, uzay ve zamanın deneyim yoluyla edinilmediklerini, yani deneyim yoluyla bize verilmediklerini söyler.[3] Hissetme yetisinin formları olan uzay ve zaman bu yetinin nesneleri değil, koşuludur.[2] Daha açık bir şekilde söylemek gerekirse, uzay ve zaman deneyimden çıkmamakla birlikte, onun "transandantal zemini"ni oluştururlar ve deneyimi olanaklı kılarlar. Kant'a göre, insanın tüm bilgisi görülerle başlar. Bu kısımda, Kant felsefesinde temel kavramlardan biri olan görünün ele alınması gerekir.

Bu Reklamı Kapat

Kant Saf Aklın Eleştirisi'nde görüye iki anlam atfeder. Ona göre temsil olarak, bir şeyi düşünme fiiline önceliği olan görüdür veya düşünmeye öncelikli olarak verilen her temsile "görü" denir.[2] İlk tanım "saf görü"ye denk düşer, yani temsillerin ortaya çıktığı mekâna gönderim yapar. İkinci tanım ise, mekânda ortaya çıkan temsillere gönderim yapar. Her temsil bir görüdür; fakat her görü bir temsil değildir; bu ikisi arasında özdeşlik değil, kapsanma ilişkisi vardır. Çünkü görüsel karşılığı olmayan temsiller de vardır. Buna örnek olarak "saf ben" gösterilebilir.[2]

Akledilir görü yoktur, bu yüzden görü duyusaldır ve ona malzemesini veren hissetme yetisidir. Görü, ancak ve ancak bu yolla mümkündür, yani hissetme yetisinin ona malzeme sağlamasıyla olanaklı hale gelir. Hissetme yetisi daha önce de belirtildiği üzere, deneyimi alarak bilginin oluşum sürecini başlatan yetidir. Ama daha öncesinde, deneyim zemininin kurulması gerekir, yani şeylerin temsil edildiği mekânın kurulması gerekir. Hissetme yetisinin formları olan uzay ve zaman tam olarak bu zemini kurar.

Kant'ın Uzay Argümanları

Kant, Saf Aklın Eleştirisi'nde uzay için dört argüman vermiştir. Bu argümanlardan ilk ikisi uzayın tecrübenin a priori koşulu olduğunu göstermeyi hedeflerken, diğer ikisi ise düşünme yetisinin değil, duyusallığın formu olduğunu iddia etmektedir:[2]

  • İlk argümanda, uzayın tecrübe yoluyla yani deneyim yoluyla elde edilmediği öne sürülür. Uzay, deneyim ve tecrübeyi olanaklı kıldığı için, onun a priori bir temsil olarak deneyime zemin olması gerekir.
  • İkinci argüman uzayın tüm dış görülerin temelinde yatan zorunlu a priori bir temsil olduğunu söyler. Aynı zamanda, boş bir uzay düşünmek mümkündür; fakat uzay olmadan nesneleri düşünmek imkânsızdır.
  • Üçüncü ve dördüncü argümanlar ise bir tek uzayın olduğu söyler. Farklı farklı uzaylar, sonsuz bir uzayın içindedirler, yani onun parçalarıdırlar ve sonsuz ve sınırsız uzayın sınırlı olan parçalarıdırlar.

Uzay hakkında son olarak şunun söylenmesi gerekir ki geometri, Kant'a göre uzayın özelliklerini sentetik a priori olarak belirleyen bilimdir ve böyle bir bilginin ortaya çıkışı için, uzayın köken olarak, görü olması gerekir.[3] Geometrinin olanağı da tam olarak buna bağlıdır, yani uzayın saf bir görü olması aynı zamanda geometrinin sebep şartıdır.

Bu Reklamı Kapat

Kant'ın Zaman Argümanları

Hissetme yetisinin bir diğer formu olan zaman için ise Kant beş argüman öne sürer:

  • İlk argüman, tıpkı uzayın açıklanışı gibi onun tecrübeden çıkmadığı, yani empirik bir kavram olmadığını iddia eder. Kant'a göre eğer zaman temsili a priori bir zaman olarak işlev görmezse, ne eşzamanlılık ne de ardışıklık algıya dahil olabilir.[3]
  • İkinci argüman yine tıpkı uzay hakkında öne sürülen ikinci argüman gibi onun da tüm görülerin temelinde bulunan zorunlu bir temsil olduğu iddia eder. Zaman a priori olarak verilmiştir ve görünüşlerin ortaya çıkabilmesinin koşuludur. Aynı şekilde uzaydan nesneleri kaldırdığımızda dâhi bir uzayın oluşu gibi, zamandan da görünüşleri kaldırırsak yine zaman var olmaya devam edecektir. Buradan şu sonuç çıkarılabilir: Nesneler ve görünüşler olmasa dâhi uzay ve zaman mevcuttur, yani varlıkları nesnelere ya da görünüşlere bağlı değildir, fakat nesnelerin ve görünüşlerin zemini uzay ve zamandır.
  • Üçüncü argümana bakıldığında, zaman temsilinin, zamansal ilişkileri mümkün kıldığı söylenir. Buradan zamanın yine tecrübeden çıkmayıp, tecrübeyi mümkün kıldığı sonucu çıkarılabilir.
  • Dördüncü argümanda farklı farklı zamanların, tek bir zamanın içinde bulunduğunu, yani onun parçaları olduğu belirtilir. Bu madde yine uzay argümanına paralel bir argümandır.
  • Beşinci ve son argümanda ise Kant, zamanın sonsuz verili bir nicelik veya büyüklük olarak temsil edildiğini savlayarak, zamanın metafiziksel teşhirini, yine uzayın teşhirindeki değerlendirmeyle bitirmektedir.[3]

Sonuç olarak bakıldığında, uzayın ve zamanın saf görüler olduğunu ve deneyimin zeminini kurduğunu söylemek mümkündür. Bu kısımdan sonra bakılması gereken "hayal gücü yetisi"dir.

Hayal Gücü Yetisi

Önceki bölümlerde de bahsedildiği üzere, insanın tüm bilgisi görülerle başlar. Hissetme yetisinin görevi ya da işlevi, deneyim edinmektir, daha açık bir biçimde söylemek gerekirse, temsilleri edinmektir. Fakat hissetme yetisi, nesneyi tek başına kuramaz. Nesneye kavramlar aracılığıyla birlik vererek onu kuran "anlama yetisi"dir.[2] Bu iki yeti (hissetme ve düşünme yetisi) birbirlerine indirgenememekle birlikte, birinin faaliyeti olmadan diğeri de kurulamaz.

Kant, "Görüsüz kavramlar boş, kavramsız görüler kördür." derken tam olarak bu noktayı işaret eder. Ne hissetme yetisinin saf a priori formlarında anlama yetisiyle ilgili bir yan vardır, ne de anlama yetisinde duyusallıkla ilgili bir yan vardır. İkisi tamamen farklı yetilerdir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Modern Dünya Küresi: Fiziki, 26 cm, Işıklı

Yeryüzü dağlarını, ovalarını, nehirlerini, kısaca fiziki durumunu gösteren ürünümüzü, hem gerçek bir eğitim materyali hem de şık bir aksesuar olarak kullanabilirsiniz.

ESTETİK: Modern seri ürünlerimiz grafik, eksen ve ayak tasarımlarıyla bütüncül ve yeni bir estetik yaklaşıma sahiptir. Geliştirmiş olduğumuz yeni üretim teknolojimiz sayesinde demonte yapıya sahip olan yeni serimizde ekvator çizgisinin ışıklandırılması tasarımın güzelliğini ön plana çıkarmaktadır.

ÇEVRE DOSTU: Gürbüz Yayınları olarak tüm ürünlerimizde orijinal ham madde kullanarak sebep olunabilecek çevresel sorunları kendi bünyemizde minimize ettiğini taahhüt ediyoruz. Aynı zamanda modern seri ürünlerimizin demonte yapısı sayesinde, paketleme ve stoklama organizasyonlarında daha az karton ambalaj kullanarak yeşili koruyan çevre dostu bir tutumu destekliyoruz.

  • Harita Türü: Fiziki
  • Çap: 26 santimetre
  • Işık Durumu: Işıklı
Devamını Göster
₺255.00
Modern Dünya Küresi: Fiziki, 26 cm, Işıklı

Burada sorulması gereken soru şudur: Birbirlerine hiçbir şekilde indirgenemeyen bu iki yeti nasıl oluyor da bilgiyi ortaya çıkarabiliyor? Bu iki yeti arasında bağlantı kurabilmek için, ikisini birbirine bağlayan bir yetiye daha ihtiyaç vardır. Bu yeti, Kant'ın temel yeti olarak gördüğü "hayal gücü yetisi"dir. Hayal gücü, iki yeti arasında bağlantı kurma işini, zaman formu üzerinden yapar.[2] Hayal gücü zaman üzerinde ileri geri giderek, yani sürekli geçmiş ve geleceğe giderek "yeniden üretme faaliyeti"ni gerçekleştirir.

Kant, hayal gücünü "kendisi bizzat mevcut olmayan bir görüsel karşılığı görüde temsil etme yetisi" olarak tanımlamaktadır.[2] Hayal gücünün asli görevi "sentezleme" yapmaktır. Sentezleme sayesinde görüden kavramlara geçiş sağlanabilir. Burada hayal gücünün işlevi, birbirinden ayrı olan iki yetiyi sentez yoluyla birleştirmektir.

Daha açık bir biçimde ifade edilirse, görü hissetme yetisi sayesinde alınır, görüsel malzemeye birlik veren anlama yetisinin faaliyeti sonucunda kavramlaştırma gerçekleşir, hayal gücü yetisi sayesinde de birbirine indirgenemeyen ve birbirinden farklı olan bu iki öge ve yeti arasında bağlantı kurulur.

Düşünme Yetisi

Kant'ın diğer yetilere göre merkezi bir konuma yerleştirdiği düşünme yetisi, üçe ayrılmaktadır: Anlama yetisi, yargı gücü ve akıl. Anlama yetisi, nesneyi kurmaya yönelik olan düşünce fiilidir. Yargı gücü, tikel olanı tümel altında toplamaktadır ve akıl ise anlama yetisinin yargılarını birbirine bağlama işlevi görür ve mantıksal sonuçlar çıkarabilmenin olanağını oluşturur. Düşünme olmaksızın bilgi ortaya çıkmaz, ama bilginin ortaya çıkışı için düşünce de tek başına yeterli değildir. Aynı zamanda nesnenin de görüsel bir karşılığının olması gerekir.

Anlama yetisi, hissetme yetisi vasıtasıyla gelen temsilleri hayal gücü aracılığıyla sentezleyen, kayıt ve koşullar altına alan, bu yolla da nesneyi ve görüsel karşılığını tesis eden yetidir.[2] Anlama yetisinin tüm fiilleri, yargılara indirgenebilmektedir ve yargı, düşünme fiilidir. Düşünmeyle birlikte temsiller bilinçte birleşirler, fakat temsillerin bu birleşimi kendilerinden gelmemektedir, yani temsillerde bu vasıf yoktur, kendiliğinden birleşmeleri olanaksızdır. Bu birleştirmeyi yapan "yargı"dır, yani temsilleri birleştirerek onlara birlik veren, yargı fiilidir. Bu birliğin ve birleştirmenin kaynağı "Apperzeption" fiilidir, bu anlamda anlama yetisi, apriori olarak bir araya getirme ve verilen temsilleri Apperzeption'un birliği altına götürme yetisidir.[2] Yargı, bu fiile dayanırsa mümkün hale gelmektedir. Anlama yetisinin yargılarının tümü sentetik yargılardır.[2]

Anlama yetisinin ve akılın birbirinden ayrılması gerekmektedir. Nitekim Kant, bu ikisini birbirinden ayırmış, bir ve aynı şey olmadıklarını dile getirmiştir. Anlama yetisi malzemesini hissetme yetisinden almaktadır, bu da deneyime dönük bir yeti olduğunu göstermektedir. Akıl ise malzemesini anlama yetisinden alır, yani anlama yetisi akıl için malzeme sağlamaktadır. Akıl, deneyimin ortaya çıkmasına olanak veren koşulların bütününü kuşatmaktadır.[2] Aynı zamanda aklın da mantıksal ve düzenleyici olmak üzere iki tür kullanımı vardır. Aklın düzenleyici kullanımı, önceki paragrafta bahsedilen konuya işaret etmektedir. Akıl bu kullanımında, anlama yetisisinin malzemesini düzenlemektedir ve onu bir bütünlüğe ulaştırmaktadır. Aklın mantıksal kullanımında ise, akıl yargının tümel koşuluna yönelmektedir ve onu keşfetmeye çalışmaktadır.

Sonuç olarak bir bilginin ortaya çıkışı, üç temel yeti sayesinde gerçekleşmektedir. Hissetme yetisinin deneyimi edinmesi, yani temsilleri edinmesiyle bilgisel süreç başlamakta, hayal gücü yetisi ise düşünme yetisiyle bağlantıyı kurmaktadır ve düşünme yetisiyle birlikte bilgisel süreç tamamlanmaktadır. Düşünme yetisinin anlama yetisi olan tarafı hissetme yetisinden malzemeleri almakta, yargı gücü tekil olan bu temsilleri yani görüleri genel temsiller olan kavramlar altına koymaktadır. Akıl ise kategorileri aracılığıyla, anlama yetisine birlik vererek onu düzenlemektedir.

Bu süreç bilginin ortaya çıkış süreci olmakla birlikte, "Sentetik a priori önermeler nasıl olanaklıdır?" sorusunun da yanıtı olan bir süreçtir. Daha önce bahsedildiği gibi Kant bilginin her zaman sentetik a priori olduğunu dile getirmiştir. Metafiziğin işi ise, bu sorunun yanıtını aramaktır. Bu sebeptendir ki bu süreç aynı zamanda metafiziğin olanağının gösterilme süreci olaraktan görülebilir. Kant, bu şekilde insan aklına sınır çizmiş, bilgi sürecinin bu şekilde işlediğini söylemiştir.

Peki çizilen bu sınırın dışına çıkıldığında ne olmaktadır? Akıl bu sınırın dışına çıktığında kaçınılmaz olarak kuruntuya düşmektedir. Bu ideler ruh (psikolojik), evren (kozmolojik ide), Tanrı (teolojik ide) ve özgürlük olmak üzere dört tanedir. Bu ideler, insan aklını çelişkiye düşürerek, antinomiler meydana getirmektedir. Kant, bu dört ide arasında özgürlük idesini ayrı bir konumda değerlendirmektedir. Bu ide, diğerlerinden farklı olarak nesnesine indirgenebilmektedir. Bu ide, aynı zamanda saf akıldan pratik akla geçmeyi sağlayan idedir demek mümkündür.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 3
  • Tebrikler! 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ a b J. Cottingham. (2003). Akılcılık. Yayınevi: Doruk Yayıncılık.
  • ^ a b c d e f g h i j k l m n H. B. Gözkân. (2018). Kant'ın Şemsiyesi. Yayınevi: Yapı Kredi Yayınları.
  • ^ a b c d e I. Kant. (2010). Arı Usun Eleştirisi. Yayınevi: İdea Yayınevi.
  • ^ a b c d I. Kant. (2015). Gelecekte Ortaya Çıkabilecek Her Metafiziğe Prolegomena. Yayınevi: TFK Yayınları.
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/10/2022 18:20:21 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11189

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Atmosfer
Kuyrukluyıldız
Antik
Göç
Çocuklar İçin Bilim
Uluslararası Uzay İstasyonu
Hekim
Coğrafya
Risk
Kemik
Beyaz
Samanyolu Galaksisi
Beslenme Bilimi
Balık
Meteor
Yakınsak Evrim
Hayvanlar Alemi
Kuş
Su
Karar Verme
Evrim Ağacı
Maske
Çiftleşme
Ekonomi
Anksiyete
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.