Plüton’da Organik Mineralli Bir Yer Altı Okyanusu Olabilir mi?

Uluslararası bir grup araştırmacı, Plüton’un yüzeyinde amonyak izine rastladı. Bu bulgu son zamanlarda jeolojik olarak gözlemlenen buz volkanlarının da bir göstergesi olabilir. ABD SETI Enstitüsünden Cristina Dalle Ore ve ekibi 29 Mayıs 2019 tarihli bir çalışmayla Science Advances adlı bilim dergisinde bu konuyu bilim camiasına duyurdu. Araştırmacılar, Plüton'un yüzeyinde saptanmış olan buz püskürten volkanların bir yer altı okyanusunu gizleyebileceğini ve hatta bu okyanusun karmaşık ve muhtemelen organik kimyasallara sahip olabileceğini düşünmektedirler.

Temmuz 2015’te New Horizons adlı uzay aracı muhteşem bir Plüton manzarasını bizlere sunmuştu. Ancak bu fotoğraflar dikkatli incelendiğinde, manzaranın daha ilginç olduğu anlaşıldı çünkü buzlu cüce gezegenin yüzeyi üzerinde çok farklı yer şekilleri bulunmaktaydı. Görüntülerde keşfedilen yapıların çoğu, aktif kriyovolkanizmaya ve kabuk altında gizlenmiş bir okyanusa işaret etmekteydi. Bu yer şekilleri yalnızca toprak bileşimi ve kimyasal bileşim açısından değil, aynı zamanda cüce gezegenin yaşı açısından da önemli ölçüde farklılıkların olduğunu göstermekteydi.

NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Southwest Research Institute

2019 tarihli çalışmanın verileri, SETI Enstitüsünden astronom Prof. Dr. Dalle Ore ve meslektaşları tarafından New Horizons uzay aracının spektral verileri analiz edilerek elde edildi. Araştırmacılar su ve amonyak sıvı karışımının kabuktaki çatlaklar ve kırılmalarla yüzeye doğru taşındığından şüpheleniyorlar.

Amonyak bakımından zengin su buzu, cüce gezegenin yüzeyinde, Plüton'un büyük kalp şeklinin batısındaki tektonik bir yapı olan “Virgil Fossa” adlı büyük bir çatlak etrafında toplanmaktadır. Ekip bu çatlağın, bir zamanlar muhtemelen bir kriyovolkanizma* (İng. cryovolcanism) ile ilişki içinde sıvı su akan bir çatlak olduğunu düşünüyor. Burası, gezegenin yüzeyine püsküren bir kriyolava (buz volkanı eriyiği) kaynağı olabilir. Araştırmacılar, kriyolavanın renkli bir bileşen olup bir çeşit organik madde olduğunu düşünmektedirler. [*Kriyovolkanizma: Yeryüzü sıcaklıklarında katı halde olması gereken sıvıların, bir çesit yüksek deformasyonu olarak tanımlanmaktadır. Güneş Sistemi içerisinde Satürn gezegeni uydusu Enceladus’ta ve Neptün uydusu Triton’da ve son olarak Jüpiter’in uydusu Europa’da bu tür bir aktivite yoluyla sıvı suya rastlanmıştır.]

Earth & Space Science News

Plüton'un yüzeyinde bulunan amonyağın, normal şartlarda, uzaydan gelen ultraviyole ışınların etkisi altında 400 milyon ile bir milyar yıl içinde tamamen ayrışması beklenir. Ancak gezegenin yüzeyinde saptanmış olması, onun jeolojik olarak kısa bir zaman önce yer yüzeyine çıkmış olduğuna işaret etmektedir.

Yüzeyde yeterli miktarda amonyağın bulunuşu, aynı zamanda antifriz işlev görerek, suyun donma noktasını 100 santigrat derece seviyesine düşürmektedir. Bu durum, muhtemelen, Plüton yüzeyinin altında 100 santigrat dereceyi aşmış bir sıcaklığın olduğuna işaret etmektedir. Eğer öyleyse, Plüton’un yüzeyinde donmuş olarak bulunan su bileşeni, şu anda yer altında sıvı halde olabilir.

Özetlemek gerekirse, cüce gezegenin derinliklerinde bir okyanus hala mevcut olabilir ve su ile amonyak karışımı kimyasal, buz volkanları üzerinden yüzeye taşınıyor olabilir. Plüton’un eksi 230 santigrat derecelere varan yüzey sıcaklığına rağmen yüzey altındaki suyun nasıl sıvı halde kaldığı sorusunun cevabı ise gezegen çekirdeğinin uğradığı radyoaktif bozunmanın, bu karışımı 100 santigrat derece altına düşürmesi ve sıvı hale dönüştürmesi olarak düşünülmektedir. [Yazarın Notu: Radyoaktif bozunma, atom çekirdeğinin, tanecikler veya elektromanyetik ışımalar yayarak kendiliğinden parçalanmasına denir. Çekirdek tepkimesi sırasında ortaya çıkan bir enerji türüdür. İnsan vücudunun da, birçok nesnenin de içinden geçebilir. Yalnızca toprağın, kayaların ve özellikle kurşunun içinden rahatça geçemez. Radyasyon yayan nesneler, radyoaktif olarak adlandırılır.]