Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Samanyolu Galaksisi'nin Yeni Tarihi: Geçtiğimiz Yıllarda Astronomlar Galaksimizin Hikayesini Yeniden Yazdı!

Samanyolu Galaksisi'nin Yeni Tarihi: Geçtiğimiz Yıllarda Astronomlar Galaksimizin Hikayesini Yeniden Yazdı!
11 dakika
1,839
  • Galaktik Astronomi
  • Fiziksel Kozmoloji

Sahra Altı Afrika’daki Khoisan kabilesinin avcıları yıldızlı gökyüzüne baktıklarında bir kamp ateşinin küllerini, Polinezyalı denizciler benzer şekilde bulut yiyen bir köpek balığını ve Antik Yunanlılar da akan bir süt nehrini, yani "gala"yı, günümüzde "galaksi" olarak tanımladığımız oluşumu gözlemlemişlerdi.

20. yüzyılda gökbilimciler; galaksimizin, muazzam büyüklükteki bir yıldız adasının sadece bir parçası olduğunu keşfettiler ve galaksimizin kökeni hakkında fikirler ileri sürmeye başladılar. En basit deyişle gökbilimciler, Samanyolu Galaksisi’nin yaklaşık 14 milyar yıl önce devasa büyüklükteki gaz ve toz bulutlarının yerçekimi kuvveti altında birleşmesiyle oluştuğunu düşündüler. Zamanla bu oluşum için iki ana model ortaya atıldı: Geniş, küresel bir "hale" ve yoğun, parlak bir "yörünge". Bundan milyarlarca yıl sonra Güneş bu yörüngelerin içerisinde dönmeye başladı. Geceleri gökyüzüne baktığımızda akan yıldızları yani Samanyolu Galaksisi’nin yörüngelerinin yan perspektifini gözlemleyebiliyoruz.

Bu Reklamı Kapat

Yine de son iki yılda araştırmacılar, galaksimizin tarihinin neredeyse her ana bölümünü yeniden yazdılar ve neler yaşandığına dair çok daha net veriler elde ettiler.

Bu görselde, Samanyolu büyüklüğündeki bir galaksinin daha küçük bir galaksiyle çarpışması modellenmiştir. Gökbilimciler, Samanyolu Galaksisi’nin oluşum sürecinde de böyle bir çarpışmanın etkili olduğunu düşünüyorlar.
Bu görselde, Samanyolu büyüklüğündeki bir galaksinin daha küçük bir galaksiyle çarpışması modellenmiştir. Gökbilimciler, Samanyolu Galaksisi’nin oluşum sürecinde de böyle bir çarpışmanın etkili olduğunu düşünüyorlar.
Quanta Magazine

25 Nisan 2018’de; Gaia isimli Avrupalı bir uzay aracı, gökyüzü hakkında dünyaya şaşırtıcı miktarda bilgi gönderdi. Görev süresi boyunca yaklaşık olarak bir milyar yıldızın ayrıntılı hareketlerini gözlemledi. Önceki çalışmalarda kullanılan uzay araçları, yalnızca binlerce yıldızı gözlemleyebilmişti. Gönderilen bu veriler, galaksinin bilinmeyen yönleri hakkında bizlere halen ışık tutmaya devam ediyor. Strasbourg Astronomik Gözlemevi’nde bir gökbilimci olan Federico Sestito, Gaia’nın yeni bir çağ başlattığını düşünüyor.

Bu Reklamı Kapat

Gökbilimciler arasında, dinamik bir yıldız haritası oluşturabilmek için bir rekabet ortamı ortaya çıktı ve bunu bir keşif telaşı takip etti. Yörüngenin inanılmaz derecede eski görünen kalıntıları keşfedildi. Ayrıca Samanyolu Galaksisi’nin oldukça hareketli oluşum sürecini şekillendiren, büyük çaplı patlamalara dair kanıtlar ve beklenmedik şekilde patlamaların devam ettiğine dair bulgular da elde edildi. Birlikte ele alındığında bu bulgular, galaksimizin hareketli geçmişi ve sürekli gelişmeye devam eden geleceği hakkında yeni görüşler ortaya çıkardı. Edinburgh Üniversitesi gökbilimcilerinden Michael Petersen’in düşüncelerine göre Samanyolu Galaksisi hakkındaki fikirlerimiz son yıllarda kökten değişti. Galaksimiz durgun bir nesne değildir, aksine her şey sürekli değişim halindedir.

Gaia uydusu, 2013’te başlayan görevinden bu yana Samanyolu hakkındaki fikirlerimizi kökten değiştirdi.
Gaia uydusu, 2013’te başlayan görevinden bu yana Samanyolu hakkındaki fikirlerimizi kökten değiştirdi.
Quanta Magazine

İlk Yıldız Oluşumları

Galaksi oluşumunun ilk zamanlarını anlayabilmek için gökbilimciler o günlerdeki yıldızların yapısını araştırıyorlar. Bu yıldızlar kozmosun ham maddeleri olan helyum ve hidrojenden oluşuyordu. Şanslıyız ki küçük yıldızların ömürleri gözlem yapma şansı tanıyacak kadar uzun.

Onlarca yıl süren araştırmalardan sonra gökbilimciler, bu tür ultra metalce fakir yıldızlar olarak bilinen 42 yıldızın haritasını çıkardılar. (Gökbilimciler için helyumdan daha büyük herhangi bir atom metalik olarak nitelendirilir.) Samanyolu Galaksisi’nin yaygın bilinen geçmişine göre bu yıldızlar, galaksinin oluşacak ilk kısmı olan hale boyunca kümelenmiş olmalıdır. Buna zıt olarak kendilerini bulunmaları gereken yörüngeye sokmaları yaklaşık bir milyar yıl kadar süren yıldızlar, karbon ve oksijen gibi ağır elementler içermelidir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Samanyolu galaksimiz, yoğun bir yıldız diskine ve bir o kadar dağınık küresel bir haleye sahiptir. Macellan bulutları gibi cüce galaksiler, küresel kümeler olarak adlandırılan daha küçük yıldız topluluklarıyla birlikte bu hale içerisinde bulunur.
Samanyolu galaksimiz, yoğun bir yıldız diskine ve bir o kadar dağınık küresel bir haleye sahiptir. Macellan bulutları gibi cüce galaksiler, küresel kümeler olarak adlandırılan daha küçük yıldız topluluklarıyla birlikte bu hale içerisinde bulunur.
Quanta Magazine

2017 yılının sonlarında Sestito, Gaia’dan gelen sonuçlar ışığında metalce fakir yıldız kümelerinin davranışlarını anlamak için bir bilgisayar programı geliştirmeye başladı. Sestito’ya göre yıldızların küresel yörüngeleri, halelerin oluşumuna dair ipuçları içeriyordu.

Gaia’nın veri yayınlanmasını takip eden günlerde Sestito, tüm veriler arasından 42 yaşlı yıldız belirledi ve onların davranışlarını inceledi. Bu incelemeler sonucunda çoğu yıldızın hale boyunca kümelendiğini gözlemledi. Yaklaşık olarak yıldızların %25’i bu modele uymuyordu ve bu yıldızlar, Samanyolu’nun en son oluşmuş yörüngesinde takılı kalmışlardı.[1]

Takip eden araştırmalar, yıldızların yörüngelerin daimi üyeleri olduğunu ve şans eseri orada bulunmadıklarını ortaya koydu. Sestito ve meslektaşları son zamanlarda yapılan iki araştırmada, yaklaşık beş bin metalce fakir yıldızdan oluşan bir veri tabanı oluşturdu. Yıldızlardan birkaç yüz tanesi yörüngenin daimi üyesi olarak görünüyordu.[2] İkinci araştırma grubunda; bunlar arasından seçtiği 500 yıldızın %10’unun dairesel, güneş sistemimize benzer yörüngelerde bulunduğunu keşfetti.[3] Üçüncü bir araştırma grubu ise çeşitli metalik özelliklere sahip ve dolayısıyla çeşitli yaşlardaki yıldızların, düz yörüngelerde hareket ettiğini ortaya çıkardı.[4]

Sestito; belki de saf gaz ceplerinin, süpernovaların çağlar boyunca yaydığı metallerden uzak kalabildiğini ve daha sonrasında eski görünümlü yıldızlar oluşturmak için çöktüğünü ya da diskin planlanandan 1 milyar yıl önce halelerin yaptığı gibi kendi şeklini aldığını düşünüyordu.

Hangisinin daha muhtemel olduğunu anlamak için Setito; Almanya’nın Potsdam şehrindeki Leibniz Institute for Astrophysics’te görevli, dijital galaksi simülasyonları oluşturma konusunda uzmanlaşan Tobias Buck’la bağlantı kurdu. Birlikte yürüttükleri çalışmalar, beklendiği gibi ilk olarak haleleri ve daha sonra diskleri üretti. Ancak bunlar nispeten yüzeysel çalışmalardı.

Bu Reklamı Kapat

Buck, simülasyonların çözünürlüğünü on kat artırdı. Böyle bir çözünürlükte yapılan her çalışma yoğun hesaplamalar gerektiriyordu. Leibniz, Süper Bilgisayar Merkezinde bulunan cihazlarla çalışmasına rağmen bilgi işleme süreci yaklaşık üç ay sürüyordu. Buck, bu çalışmayı altı kez tekrarladı. Yapılan altı çalışmadan beşinde Samanyolu’na benzeyen galaksiler oluştuğu gözlemlendi. Bunlardan ikisi, çok sayıda metalce fakir yörünge yıldızı içeriyordu.

Gelin bu simülasyonlara bir bakalım: Aşağıdaki dijital simülasyonlarda, Samanyolu Galaksisi’nin geçmişten günümüze kadarki oluşumu ve 13.8 milyar yıl içerisindeki evrimi gösterilmektedir. En soldaki sütun, görünmeyen karanlık maddenin dağılımını; ortadaki sütun, gaz sıcaklığını (maviler soğuk, kırmızılar sıcak) ve en sağdaki sütun ise yıldız yoğunluğunu göstermektedir. Her sıra, farklı bir boyut ölçeğini temsil eder: en üst sıra, galaktik diskin yakınlaştırılmış versiyonunu; orta sıra, galaktik halenin orta mesafeden görünümünü; en alt sıra da galaksinin uzaklaştırılmış görüntüsünü temsil eder.

Yaşlı Yıldızlar Yörüngeye Nasıl Girdi?

Basitçe söylemek gerekirse bu yıldızlar; yörüngenin kalıcı yıldızları değil, yörüngede rastgele bulunan yıldızlardı. Bu yıldızlardan bazıları, Samanyolu’ndan önce oluşan galaksilerde doğmuşlardı. Daha sonra bu galaksiler, yıldızlarının bir kısmını Samanyolu’nun galaktik diskinin parçalarını oluşturacak olan yörüngelere yerleştirdiler. Diğer yıldızlar ise Samanyolu ile çarpışan cüce galaksilerden gelerek Samanyolu’nun yörüngesine yerleştiler.

2020 kasım ayında yayınlanan sonuçlar, daha önce bilinen galaksi oluşum modellerinin yetersiz kaldığını ortaya koyuyor.[5] Beklendiği gibi gaz bulutları, küresel haleler içerisine doğru çöküyordu. Bir yörünge ancak doğru açılardan gelen yıldızlar tarafından oluşturulabilirdi.

Bu Reklamı Kapat

Samanyolu’nun Dinamik Geçmişi

Gaia’nın gözlemleri ile birlikte gökbilimciler, galaksinin oluşum sürecinde büyük patlamaların etkili olduğunu kanıtladılar. Gökbilimciler, Samanyolu’nun oldukça hareketli bir geçmişi olduğunu düşünüyordu. Ancak New Jersey Princeton’daki Institute for Advanced Study’de bir gökbilimci olan Helmer Koppelman, Gaia verilerini kullanarak en büyük çarpışmalardan birinin kalıntılarını tespit etti.

Gaia’nın 2018 verilerinin bir çarşamba günü yayınlanmıştı ve bu içeriği indirmeye yönelik yoğun talep, websitesinin çökmesine yol açmıştı. Koppelman verileri perşembe günü inceleyebilmişti ve cuma günü de verilerin oldukça önemli olduğunun farkına vardı. Her açıdan Samanyolu’nun merkezinde tuhaf bir şekilde bir pinpon topu gibi ileri geri hareket eden fazla sayıda hale yıldızı saptandı. Bu durum tüm yıldızların cüce bir galaksiden geldiğine dair bir fikir oluşturdu. Koppleman ve meslektaşları pazar gününe kadar araştırma sonuçlarının raporunu hazırlamışlardı ve bu çalışmaları haziran ayında yapılan daha detaylı araştırmalar takip etti.[6], [7]

Galaktik kalıntılar tüm uzaya yayılmıştı. 60.000 ışık yılı uzaklıkta ve her yöne yayılan tüm bu yıldızların yarısı, Samanyolu’nun ilk yıllarında kütlesini %10 artıran büyük bir çarpışmadan gelmişti.

Bu görsel, Samanyolu’nun on milyar yıl boyuncaki oluşumunu ve gelişimini göstermektedir. Görüldüğü üzere birçok cüce galaksi, Samanyolu galaksisine dahil olmaktadır.
Bu görsel, Samanyolu’nun on milyar yıl boyuncaki oluşumunu ve gelişimini göstermektedir. Görüldüğü üzere birçok cüce galaksi, Samanyolu galaksisine dahil olmaktadır.
Quanta Magazine

Araştırma grubu, oluşan galaksinin adını Yunan kültürünün ilkel Tanrılarından birisi olan tanrıça Gaia ve Titan oğlu Enceladus’tan esinlenerek koydu. Cambridge’teki başka bir grup araştırmacı yine aynı galaksiyi bağımsız olarak keşfetti ve bazı yörünge haritalarındaki görünümü nedeniyle ona "Sosis" adını verdi.[8]

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
The Origin of Species (Charles Darwin)

On the Origin of Species published on 24 November 1859, is a work of scientific literature by Charles Darwin that is considered to be the foundation of evolutionary biology. Darwin’s book introduced the scientific theory that populations evolve over the course of generations through a process of natural selection. The book presented a body of evidence that the diversity of life arose by common descent through a branching pattern of evolution. Darwin included evidence that he had collected on the Beagle expedition in the 1830s and his subsequent findings
from research, correspondence, and experimentation.

Various evolutionary ideas had already been proposed to explain new findings in biology. There was growing support for such ideas among dissident anatomists and the general public, but during the first half of the 19th century the English scientific establishment was closely tied to the Church of England, while science was part of natural theology. Ideas about the transmutation of species were controversial as they conflicted with the beliefs that species were unchanging parts of a designed hierarchy and that humans were unique, unrelated to other animals. During “the eclipse of Darwinism” from the 1880s to the 1930s, various other mechanisms of evolution were given more credit. With the development of the modern evolutionary synthesis in the 1930s and 1940s, Darwin’s concept of evolutionary adaptation through natural selection became central to modern evolutionary theory, and it has now become the unifying concept of the life sciences.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺140.00
The Origin of Species (Charles Darwin)

Samanyolu ve Gaia-Enceladus 10 milyar yıl önce çarpıştıklarında, Samanyolu’nun diski büyük çaplı bir hasar görmüş olabilirdi. Samanyolu diskinin neden iki bölümden oluştuğuna dair tartışmalar sürmektedir. Bu bölümlerden ilki ince bir yörünge, diğeri ise yıldızların galaktik merkez etrafında dönerken yukarı-aşağı hareket ettiği daha kalın bir disktir. Di Matteo tarafından yürütülen bir araştırmada, Gaia-Enceladus’un çarpışma sırasında diskin çoğunluğunu şişirip patlattığı iddia edilmektedir.[9] Koppelman’a göre ilk disk oldukça hızlı bir şekilde oluşmuş ancak ardından Gaia-Enceladus tarafından yok edilmişti.

Küresel kümeler olarak bilinen yıldız kümelerinde, başka çarpışmaların da kalıntılarına rastlandı. Almanya'daki Heidelberg Üniversitesinde bir gökbilimci olan Diederik Kruijssen, küresel yıldız kümelerini detaylı inceleyebilen veri ağları geliştirebilmek için galaksi simülasyonlarını kullandı. Yıldızların yaşları, görünüşleri ve yörüngeleri üzerinde çalıştı. Bu verilerden yararlanarak galaksileri bir araya getiren çarpışmalar yeniden oluşturulabilir. Bu çarpışmaları yeniden oluşturabilmek için gerçek Samanyolu verilerinden yola çıkıldı. Geliştirilen program, Gaia-Enceladus gibi bilinen galaksilerin yanı sıra Kraken adı verilen daha eski bir galaksinin oluşumunu da yeniden yarattı.

Ağustos ayında Kruijssen ve ekibi Samanyolu ve onu oluşturan cüce galaksilerin birleşme geçmişi haritasını yayınladı.[10] Bununla haritaya göre gelecekteki gözlemlerle doğrulanmasını umdukları on tane daha çarpışmanın yaşanmış olduğunu düşünüyorlar.

Tüm bu gelişmeler sonucunda gökbilimciler, halenin neredeyse tamamının yalnızca diskte rastgele bulunan yıldızlardan oluştuğunu düşünmeye başladılar.[11] 1960’lar ve 70’lerdeki modeller, Samanyolu halesinin yörüngedeki kalıcı yıldızlardan oluştuğunu tahmin ediyordu. Daha fazla sayıda yabancı yıldız tanımlandıkça gökbilimciler, yıldızların yörüngede kalıcı olmalarının gerekmediğini fark ettiler.

Büyüyen Bir Galaksi

Samanyolu, olağan çarpışmaların dışında son zamanlarda nispeten hareketsizdi. Güney Yarım Küre’de gökyüzüne bakanlar, büyük ve küçük Macellan Bulutları’nı çıplak gözle görebilirler. Gökbilimciler uzun bir süredir bu bulutların, Samanyolu’nun uyduları gibi belirli bir yörüngede döndüğünü düşünüyorlardı.

Sonra, 2006-2013 yılları arasında Hubble Uzay Teleskobu ile yapılan bir dizi gözlem, galaksilerin bulutlarının yaklaşan göktaşları gibi göründüğünü gözlemledi.[12] Virginia Üniversitesinde bir gökbilimci olan Nitya Kallivayalil bu bulutların beklenenden yaklaşık iki kat hızlı, yani 330 km/sn hızla birbirlerine doğru yaklaştığını gözlemledi.

Büyük ve küçük Macellan Bulutları, Endonezya’daki Bromo Semeru Tengger Ulusal Parkı’nda bulunan Bromo Dağı’nın üzerinde görülüyor.
Büyük ve küçük Macellan Bulutları, Endonezya’daki Bromo Semeru Tengger Ulusal Parkı’nda bulunan Bromo Dağı’nın üzerinde görülüyor.
Quanta Magazine

Edinburg Kraliyet Gözlemevi’nde bir gökbilimci olan Jorge Peñarrubia önderliğindeki bir çalışma grubu birkaç yıl sonra yıldızların sayısını tekrar hesapladıklarında, hızlı olarak nitelendirilen galaksilerin aslında oldukça yavaş, hatta düşünülenden 10 kat daha yavaş, olduklarını gördüler.

Çeşitli çalışma grupları beklenmedik bir şekilde Samanyolu’nun cüce galaksiler tarafından sürüklendiğini ileri sürdü ve bu yıl Peñarrubia ile Petersen bu tezi doğrulamak için bir araya geldiler.

Galaksi boyutunda bir nesnenin hareketini gözlemlemekteki sorun, Samanyolu’nun, gökbilimcilerin bir kar tanesinden gözlemlemeye çalıştığı şiddetli bir kar fırtınası olmasıdır. Böylelikle Peñarrubia ve Petersen, karantina döneminin çoğunu Dünya ve Güneş’in hareketlerini nasıl etkisiz hale getireceklerini çözmeye ayrıca diskin sabit sınırlarını çizebilmek için yıldızların hareketlerinin ortalamasını çıkarmaya çalıştılar.

Elde ettikleri verileri düzenlediklerinde; Dünya’nın, Güneş’in ve bulundukları diskin geri kalanının tek bir yönde uzandığını keşfettiler. Bu yön büyük Macellan galaksisinin şu anki değil, bir milyar yıl sonraki konumuna doğru uzanmaktaydı. Daha sonra bu çalışmalar, Nature Astronomy dergisinde yayınlandı.[13]

Diskin haleden uzaklaşması, Samanyolu’nun durgun bir yapıya sahip olduğu varsayımını çürütür. Samanyolu uzay boşluğunda dönüp hareket edebilir ancak disk ve hale milyarlarca yıl sonra kararlı bir yapı oluşturmuştur.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Quanta Magazine | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/06/2022 16:40:05 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9893

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Yağ
Entomoloji
Yeme
Göğüs Hastalığı
Yas
Karar Verme
Teknoloji
Araştırma
Entropi
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Çalışma
Kalori
Sağlık Personeli
Elementler
Ağız Sağlığı
Deniz
Güneş Sistemi
Akciğer
Mühendislik
Kimyasal Bağ
Uluslararası Uzay İstasyonu
Kuantum Fiziği
Işık
Yangın
Sperm
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.