Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Ayın Depremi: 22 Ocak 2024 Uçturfan Depreminin Özellikleri

Ayın Depremi: 22 Ocak 2024 Uçturfan Depreminin Özellikleri Twitter
22 Ocak'ta Çin-Kırgızistan sınırında meydana gelen depremin yerini gösteren bir görsel
3 dakika
88
  • Blog Yazısı
Blog Yazısı
Tüm Reklamları Kapat

İtalya'daki doktora eğitimimin ilk senesinde doktora programının katılımcılarından biri olan Uluslararası Teorik Fizik Merkezi (ICTP) enstitüsünde derslerimi aldım. Enstitü yapısı gereği gelişmekte olan veya gelişmemiş ülkelerden gelen, kendi ülkelerinde yüksek lisans eğitimi almış öğrencileri Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) standartlarına doktora eğitimine hazırlamak için bir yıllık diploma programı sunuyor. Enstitünün yer bilimleri ayağına genelde inşaat mühendisi, matematikçi ve fizikçiler geliyor. Bu öğrencilerin dünyanın çeşitli bölgelerindeki tektonik yapıyı ve deprem oluşum süreçlerini anlamaları için her hafta bir öğrenciye geçen hafta olan bir depremi seçip önce kısaca depremi sonrasında da depremin olduğu bölgenin jeolojik ve jeofizik özelliklerini anlatması isteniyor. Bu konsept ben öğrenciyken çok hoşuma gitmişti. Her ne kadar benim bu egzersize katılmam beklenmese de (Türkiye'den gelen bir yer bilimci kağıt üstünde bütün bu bilgiye hakimdir) ben her hafta katılır ve zevkle dinlerdim. Bu konsepti Evrim Ağacı üzerinden haftalık olmasa da aylık olarak yapma fikrim böyle doğdu.

6 Temmuz 1960’dan 22 Ocak 2024’e kadar bölgede meydana gelmiş depremler. Yuvarlaklar kaydedilmiş depremlerin büyüklüğüyle orantılı ve renkler farklı derinlikleri işaret ediyor
6 Temmuz 1960’dan 22 Ocak 2024’e kadar bölgede meydana gelmiş depremler. Yuvarlaklar kaydedilmiş depremlerin büyüklüğüyle orantılı ve renkler farklı derinlikleri işaret ediyor
EMSC

Bu ayın depremi olarak 22 Ocak 2024 Pazartesi günü Türkiye saatiyle 20:09’da Çin ile Kırgızistan sınırında meydana gelen Uçturfan depremini seçtim (Şekil 1). Deprem Tanrı Dağları’nda meydana geldi. Derinliği ise ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) tarafından 13km [1] Avrupa-Akdeniz Sismoloji Merkezince ise 9.1km olarak bulundu [2]. Tanrı Dağları ve çevresi karışık bir jeolojiye sahip olup Avrasya levhası ile Hint levhasının çarpışması sonucu ortaya doğmuş dağ silsilesinin bir parçasıdır. Tanrı Dağları’nın hemen güneyinde Çin’in en büyük doğalgaz ve petrol yataklarının olduğu Tarım baseni bulunur.[3] Tarım baseninin de güneyinde az önce bahsettiğim iki levhanın çarpışması sonucu ortaya çıkan Himalayalar ve Tibet platosu bulunur. Çarpışmanın etkisiyle kuzeye doğru kaymaya çalışan bu bölge Avrasya levhasıyla güneyde Himalayaların kuzeyde ise Tanrı Dağları’nın oluşmasına neden olur. Bölgede bulunan hassas GPS istasyonları Tanrı Dağları’nda yılda yaklaşık 4 ila 6mm arasında bir gerilmenin biriktiğini ortaya çıkarmıştır (Şekil 2).[4]

Avrasya levhası sabit kabul edildiğinde haritada gösterilen GPS noktalarının yanal yöndeki görece yer değiştirmeleri.
Avrasya levhası sabit kabul edildiğinde haritada gösterilen GPS noktalarının yanal yöndeki görece yer değiştirmeleri.
Geodesy and Geodynamics

Uçturfan depremi ise biriken bu enerjinin sonucunda ortaya çıkmış ve 7 büyüklüğünde bir deprem meydana getirmiştir. Tanrı dağlarının da yerden yükselmesine sebep olan bu sıkışma bölgesinde meydana gelen bu deprem ters faylanma ile oluşmuştur. Yani kırılan fayın bir tarafı diğerine göre yukarı doğru hareket etmiştir. Şekil 3’de gösterilen odak mekanizması çözümleri çeşitli deprem izleme merkezlerinin bu depremin mekanizmasını nasıl çözdüğünü gösteriyor. İstasyonlar her nerede olursa olsun deprem hep ters faylanma olarak çözülmüş. Çok basitçe anlatmak gerekirse bu topçukların ortasının siyah yanlarının beyaz olması kırılan fayın ilk hareketinin yerden yukarı bir yönde oluşması sonucu ilk hareketin yukarı doğru olduğunu gösteriyor. Beyazlarsa ilk hareketin aşağı yönde olması demek.

Tüm Reklamları Kapat

Uçturfan depreminin fay mekanizması çözümleri
Uçturfan depreminin fay mekanizması çözümleri
EMSC

Bu topçuklar kırılan fayın bir noktaymış gibi varsayılmasıyla üretilir. Ama gerçekte depremler, özellikle de bu deprem gibi büyük olanlar, bir noktayı değil bir alanı kırarlar. Şekil 4’te ise bu kırılan fayın USGS’in hızlı doğrusal kaynak çözüm algoritması tarafından oluşturulan fay yapısını görüyorsunuz. Bu çözüme göre deprem yatay eksende yaklaşık 70km’lik ve yerin içine doğruysa yaklaşık 30km’lik bir alanı kırdı ve en büyük yer değiştirme yerin yaklaşık 5km derinliğinde ve 2.3m olarak modellendi. Fayın kırılması yaklaşık 17s sürerken enerjinin büyük bir kısmı 7 ve 15 saniyeleri arasında meydana geldi.

USGS tarafından hazırlanan depremin kırıldığı alanın yer yüzündeki iz düşümü ve kayma miktarları. Sağ alttaki görsel depremde açığa çıkan enerjinin zamanın bir fonksiyonu olarak gösterimi.
USGS tarafından hazırlanan depremin kırıldığı alanın yer yüzündeki iz düşümü ve kayma miktarları. Sağ alttaki görsel depremde açığa çıkan enerjinin zamanın bir fonksiyonu olarak gösterimi.
USGS
Okundu Olarak İşaretle
2
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Raporla
Mantık Hatası Bildir
Yukarı Zıpla

Bu yazımızda sözü edilen akademik makalenin yöntemi veya sonuçları ile ilgili bir sorunuz veya sorununuz mu var? Aşağıda, akademik makalenin yazarlarının iletişim adreslerini bulabilirsiniz.

Evrim Ağacı sadece bilimsel bir çalışmayı duyurmak ile mükelleftir; araştırmayı, araştırmacıları veya araştırmanın sonuçlarını savunmaz. Akademik bir makalenin sonuçlarını geçersiz kılmanın ana yöntemi, orijinal çalışmanın yöntemi, sonuçları veya tartışması ile ilgili hatalı noktaları tespit etmek ve bunu hakemli dergilerde yayınlamaktır. Bu yapılacak olursa, Evrim Ağacı o çalışmaları da memnuniyetle duyuracak ve/veya bu çalışmayı güncelleyecektir.

Makalenin Yazışmadan Sorumlu Yazarı:
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/06/2024 03:00:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/16822

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Carl Sagan
Kafatası
Makina
Temel
Ses Kaydı
Enerji
Yüzey
Malzeme
Homeostasis
Yanlış
Avrupa
Biyografi
Toplumsal Cinsiyet
Hukuk
Yumurta
Kuantum
Doğa Olayları
Gezegen
İklim Değişikliği
Periyodik Cetvel
Ölümden Sonra Yaşam
Arı
Anatomi
Halk Sağlığı
Çin
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close