Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Bitkisel Süt Nedir ve Hangi Bitkilerden Üretilir? "Bitki Sütleri", Hayvan Sütüne Alternatif Olabilir mi?

Bitkisel Süt Nedir ve Hangi Bitkilerden Üretilir? "Bitki Sütleri", Hayvan Sütüne Alternatif Olabilir mi? Posta Gazetesi
12 dakika
3,603
  • Ekoloji
  • Beslenme Bilimi

Süt, memeli hayvanların meme bezlerinden salgılanan, besin değeri son derece yüksek olan, sıvı haldeki besin maddelerine verilen genel bir isimdir. Henüz katı gıdaları sindirebilecek özellikleri geliştirmemiş memeli bebekleri için süt, temel besin kaynağıdır.[1] Özellikle de doğumdan sonraki 4-5 gün içinde üretilen erken dönem laktasyon sütü (yani kolostrum sütü), bol miktarda antikor içererek yavrunun hastalanma riskini azaltır. Bunun haricinde süt içerisinde bol miktarda protein ve laktoz şekeri bulunur.[2] İnsanlar, sadece kendi sütlerini değil, diğer hayvanların sütlerini de tüketirler. Türler-arası süt tüketimi olarak bilinen bu davranışı sergileyen tek tür insan değildir; ama küresel ölçekte, sistemli ve düzenli olarak bunu yapabilen tek tür Homo sapiens türüdür.[3], [4], [5], [6] Süt tüketiminin önemi, sağlık faydaları ve riskleri hakkında daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan alabilirsiniz.

Bitki sütleri (veya bitkisel sütler, bitki-temelli sütler, alternatif sütler, vegan sütleri), tanım gereği, "süt" değildir ve olamazlar; daha ziyade, hayvansal olmayan ürünlerden (yani bitkisel ürünlerden) elde edilen özütlerin suyla karıştırılarak, süt-benzeri bir görünüme, damak tadına, aromaya ve kıvama getirilmesiyle elde edilen ürünlerdir.[7], [8], [9] Bitki-temelli sütler, gerçek anlamıyla süt olmadıkları için, örneğin Avrupa Birliği'nde "süt" olarak pazarlanmaları yasaktır.[10] Buna karşılık bitkisel sütler, birazdan göreceğimiz gibi birçok avantajı dolayısıyla hayvansal sütlere iyi bir alternatif oluşturmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Hayvansal Gıdalara Bir Alternatif Arayışı...

Her şeyden önemlisi, hayvansal gıdaların üretimlerinde en büyük sorunlardan biri, sürdürülebilirliktir. Çünkü besi hayvancılığının doğa üzerindeki etkileri, kültür bitkilerininkinden birçok açıdan daha fazladır ve bu durum, doğal olarak, sürdürebilirliği olumsuz yönde etkilemektedir. Sadece doğa verdikleri zararlar değil, aynı zamanda hayvansal gıdaların insan sağlığına etkileri, ekolojik zararları ve etik gerekçelerle de Dünya çapında bitkisel gıdalara olan talep artmaktadır.[11]

Günümüzde hayvansal gıdaların içerdikleri doymuş yağların ve kolesterol moleküllerinin vücudumuza olan etkileri konusunda giderek artan sayıda araştırmalar yayınlanmaktadır. Bu araştırmalar, genel olarak, yoğun bir biçimde hayvansal gıda tüketen geniş kitleler üzerinde yapılmaktadır ve bu kitlelerin hayvansal gıda tüketimlerinden kaynaklanan sağlık sorunlarına işaret etmektedir. Araştırmaların sonuçları, genel erişime açık bilimsel platformlarda yayınlanmaktadır ve buna bağlı olarak da hayvansal gıda karşıtı insanların sayısı giderek artmaktadır. Öyle ki vegan hareketler ilk başladığı 2014 yılından itibaren Dünya çapında 5 kat büyümüş durumdadır ve en güncel Birleşmiş Milletler (UN) verilerine göre, 2021 yılında Dünya'da yaklaşık 79 milyon vegan olduğu tahmin edilmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Durum böyle olunca vegan insanların besin alışkanlıklarını karşılayabilmek için hayvansal kaynaklı besinlerin bitkisel kaynaklı ''vegan'' alternatifleri üretilmeye başlanmıştır. Özellikle günümüzde gıda endüstrisinde bu alternatiflerin ciddi bir paya sahip olduğunu söyleyebiliriz.

Peta

Hayvansal kaynaklı gıdalar dendiği zaman insanların aklına ilk olarak doğrudan bir canlının hayatına son verilerek elde edilen et ürünleri ve etik olarak bir canlının hayatına son verildiği düşünülen yumurta gelse de, doğrudan bir canlının hayatına son verilmeden elde edilen süt ürünlerinin de bu sınıfa girdiği ve vegan insanlar tarafından tüketilmediğini unutmamak gerekir. O yüzden bitkisel kaynaklı sütler de giderek artan miktarlarda üretilmektedir.

Hangi Bitkilerden Süt Üretilebilir?

Bitkisel süt üretiminde kullanılan bitki türleri arasında temel olarak şu kategoriler vardır:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  • Buğdaygiller: arpa, fonyo, mısır, darı, beyaz yulaf, pirinç, çavdar, sorgum, tef, tritikal, kavuzlu buğday, buğday
  • Sahtetahıllar: Amaranthus, karabuğday, kinoa
  • Baklagiller: acı bakla, bezelye, yer fıstığı, soya
  • Kuruyemişler: badem, Brezilya fındığı, kaju, orman fındığı (veya kısaca "fındık"), Macadamia, pikan cevizi, Antep fıstığı, ceviz
  • Tohumlar: çiya tohumu, keten tohumu, kendir tohumu, kabak çekirdeği, susam tohumu, ayçiçeği tohumu
  • Diğer: Hindistan cevizi, patates, yer bademi

Bu bitkisel ürünler tek başlarına kullanılabileceği gibi, birden fazlası karıştırılarak karışım (İng: "blend") adı verilen sütler de üretilebilmektedir. Örneğin en sık karıştırılan ürünler badem ile Hindistan cevizi veya badem ile kaju sütleridir.

Bitkisel Sütlerin Ekolojik Faydaları

Buradaki kritik nokta şudur: Bu sütlerin hemen hepsi, hayvansal sütlerden (özellikle de en yaygın olarak tüketilen inek sütünden) çok daha ekolojik ve çevre dostudur. Örneğin 2018 yılında yapılan bir araştırma, sadece süt ve süt ürünlerinin üretiminin sera gazlarına katkısının, bitkilerden üretilen sütlere kıyasla 3 kat fazla olduğu tahmin edilmiştir ve hayvansal gıda üretiminin durdurulması halinde önümüzdeki 100 yıl içinde karbondioksit salımının 221 milyar ton azalacağı gösterilmiştir.[12]

İnek sütünün küresel ısınmaya katkı sağlama potansiyeli (ki bu, sütün litresi başına düşen karbondioksit miktarıyla ölçülür), Avustralya ve Yeni Zelanda'daki 1.14 düzeyi ile Afrika'daki 2.50 değeri arasında değişmektedir; öte yandan badem sütü ve Hindistan cevizi sütü için bu değer 0.42, soya sütü içinse bu oran 0.75 düzeyindedir.[13] Ayrıca genel olarak hayvansal süt ürünlerinin üretilmesi için bitkisel sütlere kıyasla 9 kat daha fazla alan gerekmektedir. Her bir inek sütü litresi için Dünya'da 8.9 metrekare alan kullanılmaktadır; bu alan, yulaf sütünün litresi başına 0.8, soya sütü için 0.7, badem sütü için 0.5, pirinç sütü için 0.3 metrekare düzeyindedir.

Tabii ki bu ürünlerden süt elde edilirken kurutma, ezme ve parçalama gibi fiziksel işlemler gerçekleştirilmektedir ve bu süreçte özellikle su tüketimi oldukça yoğun bir şekilde yapılmaktadır. Buna rağmen, bitkisel sütleri üretmek için kullanılan su miktarı, inek sütünden çok daha azdır: İnek sütünün 1 litresini üretmek için toplam 628 litre su harcanırken, badem sütü için bu miktar 371 litre, pirinç için 270 litre, yulaf sütü için 48 litre, soya sütü içinse 28 litredir.

Bitkisel Süt Türleri

Dünya'nın kaynaklarının azalmakta olduğu göz önüne alınacak olursa, farklı bitkisel sütlerden hangilerinin en düşük kaynak tüketimine sebep olduğunu tespit etmek, sürdürülebilirlik açısından önem arz etmektedir. Gelin farklı bitkisel süt türlerine tek tek bakalım.

Bu Reklamı Kapat

Kuruyemiş Sütleri

Neredeyse tüm kuruyemişlerden süt yapılabilir; ancak badem, fındık ve Hindistan cevizi bu alanda en popüler olan bitkisel sütlerdir. Kabuklu yemiş sütleri genellikle daha küçük arazi alanlarına ihtiyaç duymakla kalmaz, üzerinde büyüdükleri ağaçlar karbonu emer ve ömürlerinin sonunda faydalı odunsu biyokütle üretirler. Yine de, çeşitli kabuklu yemiş ağaçlarının yetiştirildiği coğrafi koşullarda büyük farklılıklar vardır.

Badem Sütü

Badem sütü, diğer bitkisel sütler arasında en düşük sera gazı emisyonuna sahip bitkisel süttür. Ama aynı zamanda rakipleri arasında en çok su tüketen üründür.[14] Araştırmalara göre yalnızca tek bir bardak badem sütü üretebilmek için yaklaşık 65 litre su harcanmaktadır. Kaliforniya, badem sütünün en yoğun üretildiği yerdir (hemen sonrasında Avustralya gelmektedir). Kaliforniya'da yetiştirilen bir badem için ortalama 12 litre su harcanmaktadır.[15] Yani su ayak izinizi azaltmaya çalışıyorsanız, badem sütü tek başına iyi bir tercih olmayacaktır.

Badem sütü üretimiyle ilgili en büyük endişe kaynağı arı popülasyonlarının azalmasıyla ilgilidir. Arılar, badem bitkisinin tozlaşmasını mümkün kılan hayvandır; ancak özellikle de glifosatlara maruz kalmaları ve endüstriyel tarımcılık pratikleri dolayısıyla, arı popülasyonları özellikle ABD'de ciddi tehdit altındadır.[16], [17], [18], [19], [20] Öte yandan Avustralya'da badem bahçeleri çok daha küçük ve daha az endüstriyel oldukları için, arılar konusunda şu anda bir problem yaşamamaktadırlar. Oradaki problem ise yangınlar, kuraklık, seller, duman ve aşırı sıcaklıklar dolayısıyla arı popülasyonları üzerinde oluşan yoğun seçilim baskısıdır.

Hindistan Cevizi Sütü

Aslında daha önceden "diğer" altında saymış olsak da, Hindistan cevizini de bir çeşit kuruyemiş olarak görmek mümkündür. Protein açısından olmasa da potasyum, magnezyum ve fosfor mineralleri açısından oldukça zengindir. Aynı zamanda lif içeriği sayesinde hızlı bir biçimde doyuma ulaşmanızı sağlayarak kilo vermenize de yardımcı olabilir. Genel olarak Hindistan cevizi sütü üretmek için oldukça az su kullanılmaktadır ve bu ağaçların sayısının artırılması sayesinde karbondioksit tutumu artırılabilmektedir.[21]

Bu Reklamı Kapat

Pixabay

Ancak Hindistan cevizini endüstriyel olarak yetiştirebilmek için ne yazık ki geniş alanlar özellikle de tropik yağmur ormanlarının tahrip edilmesi gerekmektedir.[22] Bu durum, çok geniş yaşam alanlarının yok edilmesine sebep olmaktadır. Üstelik Hindistan cevizi sütünün karbon ayak izi de soya kadar düşük değildir. Bu nedenlerle, Hindistan cevizine ve sütüne olan talep arttıkça, doğal yaşam ve yaban hayat üzerindeki baskıların da artması beklenmektedir.

Fındık Sütü

Arılar konusundaki problemlerden ötürü badem sütüne alternatif arayışı, fındık sütüne olan ilgiyi zaman içinde artırmıştır; çünkü fındık bitkisi arılarla değil, rüzgarla tozlaşan bir bitkidir. Bu da fındığı çevre açısından daha iyi bir seçenek haline getirmektedir.

Fındık; Karadeniz, Güney Avrupa ve Kuzey Amerika'da yağmurun yüksek olduğu bölgelerde yetişir ve badem ağaçlarından çok daha az su kullanır. Yeryüzündeki en büyü fındık üreticisi Türkiye olduğu için, ülkemizin bu artan ilgiden fayda görmesi mümkündür.[23] Çünkü fındık sütü halihazırda piyasada bulunmaktadır, talebi ve üretimi de artmaktadır; ancak bu bitkilerin endüstriyel boyutlarda üretimine henüz geçilmemiştir ve bu nedenle çevreye zarar vermeksizin üretimi artıracak teknolojilerin geliştirilmesi için geniş bir AR-GE alanı yaratmaktadır.

Baklagil Sütleri

Soya sütü Çin'de bin yıldır kullanılmaktadır ve Batı'da da halihazırda yaygın olarak tüketilmektedir; ancak baklagil sütleri arasında yer alan kenevir/kemdir alternatifi, nispeten yenidir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Türkiye Kabartma Haritası: Fiziki, 35x50 cm

Türkiyenin Fiziki Haritasını eşdeğer yükseltileriyle 3 boyutlu olarak dokunarak keşfedin. Masaüstü öğrenci boyutu ile şık bir kabartma haritasıdır.

Devamını Göster
₺35.00
Türkiye Kabartma Haritası: Fiziki, 35x50 cm

Tüm baklagiller, azot bağlayıcı özellik göstermektedir; yani bu bitkilerin dokularında yaşayan bakteriler, azot üretirler. Bu da toprak verimliliğini artırır ve gübre ihtiyacını azaltır. Baklagiller ayrıca özellikle badem ve süt ürünleri ile karşılaştırıldığında, su açısından daha verimlidir.

Soya Sütü

Soya sütü, bitkisel kaynaklı süt dendiği zaman ilk akla gelen süt olabilir; çünkü diğer bitkisel sütlerden daha uzun zamandır hayatımızda ve gerek tat gerek doku gerekse de besin ögesi içeriği bakımından bitkisel sütler arasından inek sütüne en çok benzeyenidir. Aslında sürdürülebilirlik açısından da bu yarışın kazananı soya sütüdür; çünkü ürünün üretimi ile ilişkilendirilen sera gazı (GHG) emisyonu, araştırmalarca alanın en düşük değerlerine sahip badem ve bezelye sütü ile çok yakındır. Ve önemli bir artı olarak onların yalnızca onda biri kadar su kullanır.

Pixabay

En büyük üreticileri arasında ABD ve Brezilya bulunan soya sütünün eksi yanlarına ise soya bitkisinin yetiştirilmesi için çok geniş alanlara ihtiyaç duyulması yazılabilir.[24] O kadar ki Dünya'nın en büyük yağmur ormanlarından Amazon'un bir kısmı yakılıp tahrip edilerek, soya tarımına açılmıştır. Bu alanların önceden Dünya'nın oksijen kaynakları olduğunu ve birçok canlıya ev sahipliği yaptığını düşünürsek, soya tarımının hayata etkileri daha iyi anlaşılabilir.

Soya tarımını bu kadar popüler kılan tek unsur, süt üretimi veya insan tüketimi değildir. Soya, yaygın kullanılan bir besi hayvanı gıdasıdır. Dünya genelindeki et ve hayvansal gıda tüketiminin azalmasına bağlı olarak soya üretiminin de azalması ve ekolojik etkilerinin daha da pekiştirilmesi beklenmektedir. Ne yazık ki henüz bu yönde dikkate değer bir değişim yaşanmış değildir; hatta genel olarak et tüketimi de artış göstermektedir.[25]

Kenevir (Kendir) Sütü

Kenevir sütü, çevresel faydaları bakımından rakipsizdir.[26] Tohumları yağ ve süt için işlenir, ancak aynı zamanda bitkinin kendisi de çok yönlü olarak kullanılabilmektedir: Bitkinin neredeyse tüm parçaları yapı malzemesi, tekstil elyafı, kağıt hamuru ve kağıt veya kenevir bazlı plastik olarak kullanılabilir.

Kökleri derin bir alana yayılacak şekilde büyür, bu da toprak yapısını iyileştirir ve mantarların varlığını azaltır. Aynı zamanda kenevir, hastalıklara karşı dirençlidir ve yabani otların büyümesini engelleyen çok fazla gölge üretir. Bu da herbisit ve böcek ilacı ihtiyacını azaltır.

Kenevir, soyadan daha fazla, ancak badem ve sütten daha az su gerektirir. Özellikle Avrupa'da kullanılan en eski mahsullerden biri olmasına rağmen, kenevir günümüzde (belki de şaşırtıcı olmayan sebeplerle) çok düşük miktarlarda üretilmektedir.

Buğday Sütleri

Neredeyse tüm tahıllardan bitki bazlı süt üretebiliriz, ancak pirinç ve yulaf bu konuda en popüler olan ürünlerdir. Ancak buğday sütleri, fındık sütlerine göre daha fazla toprağa ihtiyaç duyarlar ve su sarfiyatı bakımından da (özellikle pirinç sütü örneğinde) ciddi problemlere sahiplerdir.

Pirinç Sütü

Oxford Üniversitesi'nde yapılan çalışmalara göre pirinç sütü, besleyici değeri en düşük olan ve en çok sera gazı emisyonu üreten vegan sütlerdendir. Badem sütünden daha az su tüketse de bitkisel sütler arasında su kullanımı sıralamasında ikinci sıradadır. Ayrıca çeltik tarlaları bataklıklarda bulunduğu için atmosfere metan gazı salınmasına da neden olur ve bu da sera gazı emisyonunun artmasına neden olur. Bazı durumlarda pirinç sütlerinin kabul edilemez düzeyde arsenik içerdiği de tespit edilmiştir.[27]

Yulaf Sütü

Yulaf sütünün besleyici değeri pirinç ve badem sütlerinden yüksek olsa da soya ve Hindistan cevizi kadar yüksek değildir.[28] Üretimi için inek sütüne kıyasla %60 daha az enerji harcanır ve %80 daha az sera gazı emisyonuna sahiptir. Yulaf yetiştiriciliği için de daha az alan gerekir. Ama yulaf tarımında, hasattan önce glifosat bazlı kimyasallar kullanılır. Glifosat ile kontamine olmuş yulaflar genellikle ayırt edilemez ve süt üretiminde kullanılır. Glifosat tüketimi, insanlarda kanser gelişimi ile ilişkilendirilmiştir. O yüzden yulaf sütü tüketiminde kullanılan yulafın organikliğinden emin olunmalıdır.

Bu Reklamı Kapat

Sonuç

Görebileceğiniz gibi hayvansal sütlere alternatif yaratabilecek çok sayıda bitki çeşidi vardır ve bunların hepsinin kendince avantajları ve dezavantajları vardır. Unutmamak gerekiyor ki iklim krizi gibi bir problemle mücadele, ancak ve ancak çok yönlü yaklaşımlarla ve çözüm yollarıyla mümkün olacaktır. Bu tür büyük problemlerin tek bir çözüm yolu bulunmamaktadır; dolayısıyla bitkisel sütlerin sağladığı faydaları en etkili şekilde avantaja dönüştürmek, bu zorlu problemle mücadelemizde bize önemli araçlar sunmaktadır.

Ayrıca eğer bu konuya ilgi duyuyorsanız, market sütleri ile açık sütler arasındaki farkları da buradan öğrenebilirsiniz. Son olarak, laktoz intoleransı hakkında bilgi almak için buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Umut Verici! 5
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Bilim Budur! 2
  • Üzücü! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/08/2022 05:13:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10404

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Hayvanlar Alemi
Kuyruksuz Maymun
Diyet
Koronavirüs
2019-Ncov
Beslenme
Toplum
Genom
Mucize
Genel Görelilik
Köpekgil
Genel Halk
Lipit
Tedavi
Organ
Entropi
Öğrenme
Astronomi
Uzun
Robot
Yaşamın Başlangıcı
Cinsellik Araştırmaları
Dünya Dışı Yaşam
Samanyolu Galaksisi
Araştırma
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.