Bilimsel Makale Nasıl Okunur?

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Daha önceki yazımda İngilizce öğrenmenin önemini anlatmıştım.

Kısaca, bilim tüm insanlık için yapılır ve dolayısıyla iletişim kurabilmek önemlidir. Bilimi üniversite öncesi okullarımızda kendi dilimizde öğretebiliriz, ama bu işi yapacaksanız tüm dünya ile iletişim şart.

Bilimin iletişim yollarından en önemlisi makalelerdir. Yaptığınız deneyleri, sonuçlarınızı ve düşüncelerinizi anlatırsınız. Bu makaleleri saygın, hakemli dergilere gönderirsiniz. Hakemler bu işi uzun süreden beri yapan, konusunda uzman bilim insanlarıdır. Onlar makalenizi okur, yorumlar yapar, bazen beğenmez, bazen birkaç deney daha önerebilirler. Genelde bir makale taslağı birden fazla hakeme gönderilir ve hakemlerin yorumlarına göre makaleniz o dergide basılır veya reddedilir.

Böyle saygın dergiler, yayınladıkları makaleler konusunda oldukça seçicidir. Dolayısıyla bu makaleleri zamanında taze taze okumak, konunuz ile ilgili bilgilerinizin artması ve güncel kalması açısından oldukça önemlidir. Hatta makale okumak deney yapmaktan daha önemlidir. Makale okuyarak geçirilen her bir saat, boşuna yapılan 10 saatlik deneyi önleyebilir. Eğer makale okumayı sevmiyorsanız, bu işi yapamazsınız. Başta sıkıcı gelecektir, ama zamanla seveceksiniz. Ben de bu yazımda size makale okumayı sevdirmek için elimden geleni yapacağım. Özellikle vurgulamak isterim, bu yazı deneysel bilimler alanındaki makalelere uygun olarak yazılmıştır.

Makaleyi açtınız (Kağıda basmaya karşıyız, çevreye saygı. Bilgisayarınızda açtığınızı farz ve umut ediyorum.). Başlık önemli, okumaya karar verdiğiniz makalenin ilginizi çekmesi için başlığa bakmanız lazım tabii. Bunun yanı sıra makaleden beklentinizi belirleyecek şey başlığıdır.

Başlığın altında genelde ‘’abstract’’ dediğimiz özet kısmı bulunur. Değişik öneriler var, okuyun veya okumayın şeklinde. Ben heyecandan çok, zaman kazanmaktan yanayım. Hemen okurum ki ona göre karar vereyim gerisini okuyup okumayacağıma.

Özet (Abstract) bölümü

Bu bölümde yazar genelde şu kalıpta yazar:

İlk cümle: konuyla ilgili dünyanın en çok bilinen şeyi. Örneğin “kanser için halihazırda kullanılan kemoterapi ilaçlarının çok ciddi yan etkileri vardır”. Yani konuyla ilgili iseniz, hatta değilseniz bile, bu cümle size pek bir şey öğretmeyecektir. Sadece size şunu söylüyor: Ben daha az yan etkisi olan bir kanser karşıtı kemoterapi ilacı ile ilgili bir makaleyim, yoksa neden böyle başlayayım?

Devamında ise daha da kalp kırıcı bazı istatistikler veya konuyla alakalı daha özel bir bilgi veya halihazırdaki çalışmalardan bahsedecek. Örneğin "kemoterapinin yan etkilerini azaltmaya yönelik son 20 yılda çok sayıda çalışma gerçekleşmiştir". Kısaca ilk cümlenin daha özele doğru devamı diyebiliriz. Burası en fazla iki cümledir, çok uzatmaya gerek yok.

Devamı: AMA CÜMLESİ. Bir şeyler hala eksik cümlesi. Konuyu anladınız, ama bu cümlede makalenin tam olarak neye cevap verdiğini görüyorsunuz. Örneğin "ancak genelde bu daha az yan etkili kemoterapi ilaçlarının kansere olan etkisi de düşüktür". Pek tabii ki ben bu örneklerde saçmalıyorum. Sadece söylemek istediğim, bu cümlede makalenin kendisini neden önemli saydığını görüyorsunuz, yani hangi ihtiyaca cevap vermiş olduğunu.

Akabinde, bu makalede tam olarak ne yapmışlar, onu söylerler. Bu benim “claim” cümlesi dediğim yer. Diyor ki örneğin "ama biz çok güzel bir ilaç bulduk, hem yan etkisi yok hem de çok etkili". Veya "biz düşündük ki, böyle yaparsak şöyle olur". Hipotezlerinden çok kısaca bahsederler. Bunun devamında kendi kullandıkları teknolojinin güzelliklerini veya kullandıkları tekniklerin üstünlüklerini anlatırlar. Tekniklerinin üstünde duruyorlarsa teknik makaledir, çok buluşa bakmıyorlardır. Hepsinin yeri ayrıdır, önemlidir.

Devamında belki kendini neyle karşılaştırdığını yazar. Örneğin "piyasada mevcut şu ilaca göre şu kadar daha az sağlıklı hücre öldürdüğünü gördük". Veya "çok iyi ilaç, hem şöyle hem böyle". Çok değil, iki üç cümle daha ballandırırlar. Bunların hepsi claim cümleleridir. Makalenin devamında bu claimleri hakikatten yaptığı deneylerde gösterip göstermediklerini göreceksiniz. Devamını okumaya değer mi diye karar verdiğiniz yerler bu noktalardır.

En son cümle, benim en sevdiğim, genelde en çok abartıldığı yer. Örneğin "bizim bulduğumuz bu ilaç, kanserle savaşan hastaların yaşam kalitelerini arttıracak". Tabii ki abartıyor, ancak büyük resim hakkında fikir verebilmek için bunlar gereklidir.

Özet bölümünü bitirdiğiniz an artık devamını okuyup okumayacağınıza karar verirsiniz. Ancak şunu aklınızdan çıkarmayın, bu bölüm her zaman aynen bu kalıbı izlemez. Bazen kendine özgü bir kalıbı olan bir makale görürsünüz, ama size yine de genel fikri verir, gayet açık anlarsınız. Bazen de çok saçma sapan olabilir bu özet bölümü, işte o makaleden pek bir şey beklemeyin. Kansere çare bulmuş olsalar bile maalesef bunu makalenin devamında anlatamayacaklar. Devam, öbür makaleye. Hiç gerek yok değerli zamanınızı harcamaya, makale okuma zevkinizi köreltmeye.

Giriş (Introduction) bölümü

Bu bölümde o makaleyi rahatlıkla okumanızı sağlayacak biraz bilgi vermenin yanı sıra makalenin önemini göstermek için önceki makalelerden, kendi tekniklerinin üstünlüklerinden (teknik makalesi ise) ve tam olarak ne yapıldığından bahsedilir. Genelde son paragraflarda hipotezden bahsedecektir. Hani “biz kendi ilacımıza şöyle bir şey ekledik. Bu eklediğimiz şeyin daha önceden bilinen şöyle böyle özellikleri var, zaten çalışılmış da, sadece hasta hücrelerle etkileştiği şu ve bu makalede. Biz de şöyle bir hipotez geliştirdik; biz bunu ilacımıza bağlarsak, ilacın hasta hücre seçiciliğini arttırırız. Daha az sağlıklı hücre ölümüne sebep oluruz, yan etkisi azalır. Daha önce bir ilaca bağlanmamış bir çalışma yapılmamış (bizim yeniliğimiz burada).”

Dolayısıyla şu sorulara cevap vermeniz gerekir bu bölümü okurken: “neden önemli”, “hipotez nedir” ve “ne yapmışlar”. Kimi zaman bu “ne yapmışlar” sorusunu grafik çizimi ile anlatırlar. Pek makbuldür.

Makalenin geri kalanında, yapılan deneyler teker teker anlatılır. Genelde makalenin figürleri üzerinden ama bir hikaye içinde. Öyle bir hikaye ki, her bir aşamada size neden o deneyin yapıldığı anlatılır. O deneyin tasarlanmasındaki ölçütler, sonuçlar ve tekrarlar anlatır. Deneyin nasıl yapıldığı; bir protokol (veya yemek tarifi) gibi tamamen anlatıldığı yer burası değildir genelde. Makalelerde “malzemeler ve metotlar” bölümünde ayrıntılar anlatılır. Bazen “destekleyici bilgiler” dosyası oluşturulur, makale ile aynı yerde bulabilirsiniz, ama ayrı bir dosyadır. Orada da ayrıntılara girilebilir. Merak ediyorsanız ayrıntıları, oraya bakabilirsiniz.

Burada önemli olan, her bir deneyin hangi mantıkla yapıldığını, kontrollerini ve sonuçlarını anlamak. Bazı dergiler sonuçları ve yorumları beraber ister. Bazıları ayrı ayrı başlıklar altında toparlar. Sonuçlarla yorumlar önemlidir. O yorumlara destekleyici diğer deneylerle sonuçlarının alakalarını incelersiniz. Bunların hepsi öğreticidir veya destekleyicidir.

Bitiriş (Conclusion) bölümü

Makale en son “Bitiriş" (conclusion) bölümüyle biter. Burada sonuçlar özetlenir, bulguların büyük resimle olan ilişkisine bakılır, yeni bilginin üstünde durulur, gelecekte bu bulguları destekleyecek neler yapılacağına değinilir. Konuyla ilgili geniş bilgi ve fikir barındıran kısımdır.


Makaleyi böyle okursanız keyif alırsınız, genel konuyu anlarsınız. Makaleyi neden okuduğunuza göre değişebilecek birkaç noktaya daha değinmek istiyorum. Eğer sadece konuyla ilgili bilgi almak istiyorsanız, yukarıdaki şekil yeterlidir. Ancak konuyla ilgili ayrıntılı bilgi topluyorsanız (teziniz veya kendi çalışmanız için), daha ayrıntılı not almanız gerekir. Kendi not sisteminizi geliştirmeniz gerekir, herkesin farklı bir tarzı var. Eğer konuyla ilgili teknik öğrenmek istiyorsanız o zaman malzeme ve metotlar kısmında daha fazla zaman geçirip o konuyla ilgili not alırsınız. 

Öğrenmek güzel şeydir. Hele de herhangi bir konuyla alakalı gündemi takip etmek çok keyiflidir. Ancak uyarayım, bilimsel çok fazla makale var. Hepsini okumanız mümkün değil. Dolayısıyla konunuzu erkenden seçmenizi tavsiye ederim. Bu nedenle daha seçici davranırsınız, gündemi daha iyi takip edebilirsiniz.

Yorumlarınızı ve sorularınızı beklerim. Twitter’dan bana ulaşabilirsiniz (@hndncr).

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  • Ana Görsel Kaynağı: LaTeX

Türler Arası Melezler Evrimde Hayati Bir Rol Oynuyor

Dağ kuyruksallayanı (Motacilla cinerea)

Yazar

Katkı Sağlayanlar

Şule Ölez

Şule Ölez

Editör

Konuyla Alakalı İçerikler
  • Anasayfa
  • Gece Modu

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim