Amerikan Sağlık Sistemi, Siyahi Amerikalıları Etik Olmayan Şekillerde Yıllarca İstismar Etti!

Çoğu Siyahi Amerikalı, COVID-19 Aşısı Olma Konusunda Endişeli. Bu Endişenin Nedeni, Siyahilere Yönelik Uzun Bir Tıbbi İstismar Geçmişi!

Amerikan Sağlık Sistemi, Siyahi Amerikalıları Etik Olmayan Şekillerde Yıllarca İstismar Etti!
Siyahi kadınlar sağlık hizmetleri alma konusunda çekingen olabiliyor.
Photos.com
Yazar Eshter Jones Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
9 dakika
1,388 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Koronavirüse karşı aşı olacaklarını belirten tüm ırksal ve etnik gruplar arasında, aşıya en az meyilli olanı Siyahi Amerikalılar.[1] Aşıyı "yüksek ihtimalle" veya "kesinlikle" olacağını belirten siyahi insanların oranı zamanla artıyor; fakat Birleşik Devletler'de acil kullanımına izin verilen iki COVID-19 aşısı olmasına rağmen, Ocak ayının ikinci yarısına kadar, ankete katılan siyahi katılımcılardan yalnızca %35'i aşıyı olabildiğince çabuk bir şekilde olacağını veya aşıyı zaten olduğunu belirtti.[2], [3], [4]

Kaiser Aile Vakfı, "FDA (Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) onaylı bir COVID-19 aşısını ne zaman ücretsiz bir şekilde edinebileceğinizi düşünüyorsunuz?" sorusunu sorarak, yetişkin Amerikanlara bir anket uyguladı. Siyahi katılımcılar, aşıyı zaten olduklarını veya olabildiğince erken şekilde olmayı umduklarını en az ifade eden gruptu. "Bekleyip görelim." diye düşünenleri ise beyaz yetişkinlerdense (%26), çoğunlukla siyahi yetişkinler (%43) oluşturdu.
Kaiser Aile Vakfı, "FDA (Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) onaylı bir COVID-19 aşısını ne zaman ücretsiz bir şekilde edinebileceğinizi düşünüyorsunuz?" sorusunu sorarak, yetişkin Amerikanlara bir anket uyguladı. Siyahi katılımcılar, aşıyı zaten olduklarını veya olabildiğince erken şekilde olmayı umduklarını en az ifade eden gruptu. "Bekleyip görelim." diye düşünenleri ise beyaz yetişkinlerdense (%26), çoğunlukla siyahi yetişkinler (%43) oluşturdu.

Ayrıca Amerikan toplumunda COVID-19, beyaz bireylere nazaran siyahilere, yerli Amerikalı halka ve diğer renkten insanlara orantısız bir şekilde zarar verdi.[5] Beyaz Amerikalılar'dan hastaneye kaldırılma açısından 2.9 kat ve COVID-19 kaynaklı ölüm oranı açısından 1.9 kat daha yüksek risk altında olan siyahi Amerikalılar'ın, aşı olma fırsatı bulur bulmaz, hemen uzun kuyruklar oluşturacaklarını sanıyor olabilirsiniz.

Ancak siyahi halkın güvensizliğinin, ABD hükümetinin COVID-19 tutumuna yönelik çelişkili söylemlerinin de ötesinde bazı sebepleri var.[6] Ve bu, yalnızca veya basitçe bir yanlış eğitim sorunu da değil. Irk ve cinsiyet sağlığı eşitsizliklerini anlamak için tarih, etik ve edebiyat üzerinde çalışan bir tıbbi-hümanist ve biyo-etikçi olan Esther Jones, araştırmalarında siyahi Amerikalıların, sağlık kurumları bünyesinde aldıkları etik dışı ve istismarcı tedavilerin tarihini inceliyor.[7], [8] Geçmiş tecrübelerine dayanarak, siyahi insanların aşı olma konusunda aceleci olmamak için mantıklı sebepleri var.

Reklamı Kapat

Sancılı Bir Geçmiş

Amerikan sağlık sektörünün, siyahi araştırma denekleri üzerindeki etik dışı tedaviler konusunda köklü bir geçmişi bulunuyor. Tıbbi-etikçi Harriet A. Washington, "Medical Apartheid" (Tıbbi Irk Ayrımı) adlı kitabında en dikkat çekici örneklerden bazılarını detaylandırıyor.[9]

Tuskegee Frengi Deneyi

Bunlardan birisi, artık oldukça kötü bir şöhrete sahip olan, devlet yönetimi tarafından frengi tedavisi gördükleri yönünde yanlış bilgilendirilen ama aslında hiç tedavi görmemiş erkek siyahi hastaların bulunduğu Tuskegee frengi deneyi...[10] Bu çalışma, 1940'larda frengi hastalığının tedavisinin bulunmasından sonra dahi, toplamda 40 yıl sürdü.

Resmî adı "Siyah Erkekler Üzerinde Tedavi Edilmeyen Frengiye Yönelik Tuskegee Deneyi" olan bu araştırma, ABD Halk Sağlığı Servisi ve Hastalıkla Mücadele ve Önlem Merkezi (CDC) tarafından düzenlenen, etik olmayan bir araştırmaydı.[11] Araştırmanın amacı, tedavi edilmeyen frenginin nasıl seyredeceğini gözlemekti. Cinsel yollarla aktarılan ve Treponema pallidum türü bakterilerden kaynaklanan frengi, bilinen 4 evresinden (birincil, ikincil, gizli, üçüncül evrelerinden) içinde bulunulan evreye bağlı olarak semptomlar gösteren; üçüncül evrede gumma adı verilen, yumuşak ve kanserli olmayan büyümeler gösteren, nörolojik sorunlara ve kalp rahatsızlıklarına neden olabilen bir hastalıktır.[12] İşte bu hastalığın evrelerini daha yakından inceleyebilmek için bir grup Afro-Amerikalı erkeğe, ABD federal hükümetinin onlara ücretsiz frengi tedavisi vereceği söylendi; ancak araştırmacılar bilerek, hiçbir tedavi uygulanmadı.[13]

Deney, 1932 yılında o zamanki adı Tuskegee Enstitüsü olan Tuskegee Üniversitesi'nin katkılarıyla başladı. Bu üniversite seçilmişti, çünkü Alabama'daki enstitü geleneksel olarak siyah öğrenci ağırlıklıydı. Araştırmacılar, Alabama'nın Macon ilçesinden yeterince beslenmemiş 600 Afro-Amerikalı'yı deneye katılmaya ikna ettiler. Bunlardan 399'unda gizli frengi vardı, 201'inde ise frengi yoktu ve kontrol grubu olarak kullanıldılar. Deneye katılmaya teşvik etmek için araştırmacılara ücretsiz tıbbi tedavi önerildi; ancak bu tamamen bir kandırmacaydı ve frengi olduğu bilinen erkeklere bu teşhis asla söylenmedi bile...[14]Buna ek olarak, hastalara "tedavi verileceği" söylenmesine rağmen gizli plasebo uygulaması yapıldı.[15], [16]

Deney süresi konusunda da yalanlar söylendi: Katılımcılara başta söylenen, deneyin 6 ay süreceğiydi; ancak tam 40 yıl sürdü! Bu absürt süre, sadece sürenin uzunluğu bakımından dehşete düşürücü değil; aynı zamanda bu 40 yıllık süre zarfı içerisinde, 1947 yılında, penisilin icat edilmiş ve yaygın bir şekilde erişilebilir hale gelmişti - ki penisilin, frengiyi etkili bir şekilde tedavi edebildiği için standart bir frengi tedavisi olarak görülüyordu.[17] Yani bu Afro-Amerikalılar'a frengileri olduğu söylense, dışarıda herhangi bir kliniğe gidip, basitçe tedavi olabilirlerdi! Bunun yerine, frenginin vücudu nasıl harap ettiğini gözlemek isteyen araştırmacılar, tedavinin işlemediği ama üzerinde uğraştıkları gibi yalanlar söyleyerek yüzlerce Afro-Amerikalı'yı hastalığa mahkum etmeyi sürdürdüler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Hükümet gözetimindeki deney, 1972 yılında nihayet deneyin detayları basına sızdığında, o yılın 16 Kasım'ında sonlanmak zorunda kaldı.[18] Deney, 128 katılımcının ölümüne neden oldu vfe Amerikan tarihindeki en berbat biyomedikal araştırmalardan biri olarak tarihe geçti.[19], [20]

Marion Sims'in Kadınlar Üzerindeki Anestezi Deneyleri

Siyahileri rızaları dışında denek olarak kullanan ve onları aldatan deneylerden belki de en az popüler olanı, J. Marion Sims'in "jinekolojinin babası" unvanını almasını sağlayan, 1800'lü yıllarda Birleşik Devletler'de esir edilmiş kadınlar (köleler) üzerinde yaptığı, etik dışı ve yetkisiz deneylerdi.[21] Sims, kadınlar üzerinde, anestezi ve o zamanlarda doktorlar tarafından uyulması gereken genel bakım standartları dahi olmadan, deneysel olarak vezikovajinal fistül ameliyatları yapmıştı.[22] Bu ameliyatlarda amaç, idrar kesesi ("vesica") ile vajina arasına, normalde olmasından fazla uzanan fistülün sebep olduğu kontrolsüz idrar yapmanın düzeltilmesini hedefler.[23]

Sims, 17 yaşında bir köle olan Anarcha üzerinde, 30'dan fazla deney yapmıştı. Anestesi kullanmama kararı, tıp uzmanları arasında geçerliliğini koruyan ve ırkçı bir varsayım olan, siyahi insanların akranları olan beyaz insanlara göre daha az acı çektiği düşüncesinden kaynaklanıyordu.[24] Tarihçi Dreidre Cooper Owens, bu olayı ve siyahi kadın bedenlerinin başka ne şekillerde denek olarak kullanıldığını "Medical Bondage" (Tıbbi Esaret) adlı kitabında ayrıntılı bir şekilde işlemiştir.[25]

Henrietta Lacks ve HeLa Hücreleri

Siyahilere yönelik ayrımcılık öylesine yüksek boyutlara varmıştı ki, tıbbi alandaki suistimal ve görevi kötüye kullanmalar, 2. Dünya Savaşı ve sonrasında insanlığa karşı işlenmiş suçların yargılandığı mahkemelerden sonra geliştirilen ve tıbbi birtakım etik prensipleri de içeren Nürnberg Kuralları'nın ilanından sonra bile devam etti![26]

Reklamı Kapat

1951'de doktorlar Henrietta Lacks adında siyahi bir kadından, izni olmadan rahim ağzı hücreleri aldılar.[27] Araştırmacılar, bu hücreleri ilk ölümsüz hücre kültürü üretmek için kullanmaya devam ettiler ve Henrietta Lacks'in soyundan gelen kişileri, rızaları olmadan yıllarca devam eden bu çalışmalara dahil ettiler.[28] Araştırmacı gazeteci Rebecca Skloot, gittikçe artan etik ihlâllerini "Henrietta Lacks'in Ölümsüz Hayatı" (The Immortal Life of Henrietta Lacks) adlı kitabında detaylı bir şekilde anlatıyor.[29]

Henrietta Lacks'in torununun çocuğu, onun fotoğrafıyla poz veriyor.Tıbbi araştırmalarda kullanılan HeLa hücre çizgisi, Lacks'ten alınan dokudan elde edildi.
Henrietta Lacks'in torununun çocuğu, onun fotoğrafıyla poz veriyor.Tıbbi araştırmalarda kullanılan HeLa hücre çizgisi, Lacks'ten alınan dokudan elde edildi.
Getty Images

Kitabın basımından sonra artan farkındalığa rağmen, etik dışı bu şiddetler, bir grup bilim insanının HeLa genomunu ailenin bilgisi ve rızası dahilinde olmadan haritalandırması ile devam etti.[31]Henrietta Lacks ve öyküsü hakkında daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan alabilirsiniz. Ayrıca hücre hattı araştırmalarıyla ilgili daha fazla bilgi için buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Irk Temelli Bilim Safsatası

Genom bilimindeki gelişmeler, hala "ırklarla ilgili" bilim teorilerine güç kazandırma amacıyla kullanılmaktadır. Örneğin, 2007 yılında yapılan ve şimdilerde çürütülen bir çalışma, yerli Maori erkeklerindeki sözde "savaşçı gen" olarak adlandırılan bir geni ayırmak gerektiğini ve bu insanların şiddete genetik olarak yatkın olduğunu iddia etti.[30] Birleşik Devletler'deki bilim insanları ve haber kaynakları da birden konuya balıklama atladı ve siyahi erkekler ile Latin erkeklerin çete faaliyetlerine genetik olarak yatkın olduğunu iddia etmeye başladılar.[31]

Bir hukuk uzmanı olan Dorothy E. Roberts, Ölümcül İcat (Fatal Invention) adlı kitabında, bu gibi olayların ırk temelli bilimlerin zararlarını nasıl kalıcı hale getirdiğini açıklıyor.[32] Biyolojik verilerin kullanılması ve ırksal kalıplar dolayısıyla ortaya çıkmış yanlış kanılar, siyahi insanlar hakkındaki ırkçı düşünceleri körüklüyor. Bu düşünce sadece ve sadece biyolojik faktörlere dayanıyor ve olumsuz ve adaletsiz sağlık sonuçları doğuran sistematik faktörleri göz ardı ediyor. Modern tıpta devam etmekte olan ırka dayalı kategorizasyon safsatasıyla ilgili daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.

Reklamı Kapat

Sağlık sektöründeki ırkçılık ile ilgili bu gerçekleri ortaya çıkaran çok fazla bilimsel araştırma olsa da, siyahi Amerikanların başkalarının tecrübe ettikleri sağlık suistimallerini duymaları için tek yapması gereken, bir yemek masası etrafında aileleri ve arkadaşları ile bir araya gelmek...

Sağlık Hizmetlerindeki Irkçılığın Devamı

Her ne kadar siyahi kadınların çilesi sayesinde J. Marion Sims gibi araştırmacılar modern jinekolojideki merkezi keşifleri yapmayı başarmışlarsa da, günümüzde siyahi kadınlar, bu tıbbi gelişmelerden, beyaz kadınlarla aynı ölçüde yararlanamıyor. Örneğin siyahi kadınlar, jinekolojik kanserlerle ve doğumdan kaynaklanan olumsuz sonuçlarla ve ölümle, orantısız bir şekilde daha fazla yüzleşmek zorunda kalıyorlar.[33], [34]

Anne sağlığı ve ölüm istatistikleri siyahi kadınlar için akranlarından daha kötü durumda.
Anne sağlığı ve ölüm istatistikleri siyahi kadınlar için akranlarından daha kötü durumda.
Getty Images

Ünlü tenis yıldızı Serena Williams, doğum yaptığında, sağlık sektöründe siyahi kadınlara karşı olan ilgisizliği bizzat deneyimledi. Doğumu sonrasında kendisini ilgisiz sağlık personellerine karşı savunmasaydı, aşırı kanamadan hayatını kaybetmiş olabilirdi.[35]

Siyahi insanlar, sağlık sektöründeki bu ırkçılık geçmişinin ve ırkçılığın günümüzde hem bireysel hem de toplu olarak devam ettiğinin son derece farkındalar. Siyahi hastalar hakkındaki kalıplar, -üstü kapalı veya aleni önyargılar fark etmeksizin- bu hastaların aldıkları sağlık hizmeti ve bunların doğurduğu tıbbi sonuçları etkilemeye devam ediyor. Ankete katıldıklarında, siyahi Amerikanlar sağlık personellerinin kendilerine inanmadıklarını, ağrı kesici dahil, gerekli tedaviyi uygulamadıklarını ve sağlık problemlerinden kendilerini sorumlu tuttuklarını tekrar tekrar ifade ediyorlar.[36]

Irkçılık ile hastalık ve ölüm vakalarının artışı arasındaki ilişki, COVID-19 salgısı süresince de varlığını koruyor.[37]

Bu Zorlukları Aşmak

COVID-19 aşıları hakkında devam eden güvensizlik meselesi de Birleşik Devletler'deki ırksal sağlık eşitsizliğinin en son göstergesidir.

Yine de ırksal COVID-19 sağlığı ve ölüm oranları arasındaki büyük uçurumu kapatmanın yolları var.[37] Öteki türlü, siyah insanların aşılanma oranları, nüfus oranlarıyla karşılaştırıldığında yetersiz kalmaya devam edecektir.[38]

Sağlık hizmetleri çalışanları ve politikacıların atacağı ilk önemli adım, bu sancılı geçmişi öğrenmek ve siyahi Amerikalıların karşı karşıya kaldığı sistematik ırklığını fark ederek, bu yönde stratejiler geliştirmek olacaktır.[39] Benzer şekilde, bütün ülkelere düşen, kendi ülkelerindeki azınlıkların benzer geçmişlerinden haberdar olmak, bu sorunları kabullenmek ve bunlara yönelik dürüst, samimi ve bilimden gücünü alan adımlar atmaya başlamaktır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Korkutucu! 7
  • Grrr... *@$# 3
  • Tebrikler! 2
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. Funk, et al. Intent To Get A Covid-19 Vaccine Rises To 60% As Confidence In Research And Development Process Increases. (03 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 27 Mart 2021. Alındığı Yer: Pew Research Center Science & Society | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. Hamel, et al. Kff Covid-19 Vaccine Monitor: December 2020. (15 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 27 Mart 2021. Alındığı Yer: KFF | Arşiv Bağlantısı
  • ^ E. Edwards. A 'Constant Flow' Of Vaccine: Pfizer's Covid-19 Shots Begin Massive Rollout. (14 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 27 Mart 2021. Alındığı Yer: NBC News | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. Hamel. Kff Covid-19 Vaccine Monitor: January 2021 - Vaccine Hesitancy. (27 Ocak 2021). Alındığı Tarih: 27 Mart 2021. Alındığı Yer: KFF | Arşiv Bağlantısı
  • ^ CDC. Cases, Data, And Surveillance. (12 Mart 2021). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: Centers for Disease Control and Prevention | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. Garrett. (2020). Covid-19: The Medium Is The Message. The Lancet, sf: 942-943. doi: 10.1016/S0140-6736(20)30600-0. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ E. L. Jones. (2016). Medicine And Ethics In Black Women’s Speculative Fiction. ISBN: 9781137514691. Yayınevi: Springer.
  • ^ S. K. Gertz. (2018). Diversity And Inclusion In Higher Education And Societal Contexts: International And Interdisciplinary Approaches. ISBN: 9783319701745. Yayınevi: Palgrave MacMillan.
  • ^ H. A. Washington. (2008). Medical Apartheid: The Dark History Of Medical Experimentation On Black Americans From Colonial Times To The Present. ISBN: 9780767915472. Yayınevi: Anchor.
  • ^ A. M. Brandt. (2006). Racism And Research: The Case Of The Tuskegee Syphilis Study. JSTOR, sf: 21. doi: 10.2307/3561468. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ CDC. Tuskegee Study - Timeline. (10 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: Centers for Disease Control and Prevention | Arşiv Bağlantısı
  • ^ CDC. Std Facts - Syphilis (Detailed). (23 Eylül 2019). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: Centers for Disease Control and Prevention | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. M. Reverby. (2009). Examining Tuskegee: The Infamous Syphilis Study And Its Legacy. ISBN: 9780807833100. Yayınevi: University of North Carolina Press.
  • ^ The Washington Post. ‘You’ve Got Bad Blood’: The Horror Of The Tuskegee Syphilis Experiment. (16 Mayıs 2017). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: The Washington Post | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Heller. Syphilis Victims In U.s. Study Went Untreated For 40 Years. (26 Temmuz 1972). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: The New York Times | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Heller. Black Men Untreated In Tuskegee Syphilis Study. (10 Mayıs 2017). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: Associated Press | Arşiv Bağlantısı
  • ^ B. Duff-Brown. The Shameful Legacy Of Tuskegee Syphilis Study Still Impacts African-American Men Today. (06 Ocak 2017). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: Stanford Health Policy | Arşiv Bağlantısı
  • ^ V. A. Matt, et al. “I Didn’t Want To Believe It”: Lessons From Tuskegee 40 Years Later. (15 Kasım 2012). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: Planned Parenthood Advocates of Arizona | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. N. Magner, et al. (2017). A History Of Medicine. CRC Press. doi: 10.1201/9781315113814. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. V. Katz, et al. (2008). The Legacy Of The Tuskegee Syphilis Study: Assessing Its Impact On Willingness To Participate In Biomedical Studies. Journal of Health Care for the Poor and Underserved, sf: 1168-1180. doi: 10.1353/hpu.0.0067. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. S. Sartin. (2004). J. Marion Sims, The Father Of Gynecology: Hero Or Villain?. Southern Medical Association, sf: 500-505. doi: 10.1097/00007611-200405000-00017. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Stamatakos, et al. (2014). Vesicovaginal Fistula: Diagnosis And Management. Indian Journal of Surgery, sf: 131-136. doi: 10.1007/s12262-012-0787-y. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ W. Kochakarn, et al. (2007). A New Dimension In Vesicovaginal Fistula Management: An 8-Year Experience At Ramathibodi Hospital. Asian Journal of Surgery, sf: 267-271. doi: 10.1016/S1015-9584(08)60037-8. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ K. M. Hoffman, et al. (2016). Racial Bias In Pain Assessment And Treatment Recommendations, And False Beliefs About Biological Differences Between Blacks And Whites. Proceedings of the National Academy of Sciences, sf: 4296-4301. doi: 10.1073/pnas.1516047113. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. C. Owens. (2017). Medical Bondage: Race, Gender, And The Origins Of American Gynecology. ISBN: 9780820351346. Yayınevi: University of Georgia Press.
  • ^ J. D. Moreno, et al. (2017). The Nuremberg Code 70 Years Later. JAMA, sf: 795-796. doi: 10.1001/jama.2017.10265. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Mahon. The Story Of Henrietta Lacks Sheds Light On Ethical Considerations In Genetic Testing. (28 Nisan 2017). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: ONS Voice | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. Skloot. (2010). The Immortal Life Of Henrietta Lacks. ISBN: 9781400052172. Yayınevi: Crown Publishing Group.
  • ^ R. Skloot. The Immortal Life. Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: Rebecca Skloot | Arşiv Bağlantısı
  • ^ NZ Herald. Scientist Debunks 'Warrior Gene'. (11 Eylül 2009). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: NZ Herald | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b E. Callaway. 'Gangsta Gene' Identified In Us Teens. (19 Haziran 2009). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: New Scientist | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. Roberts. (2012). Fatal Invention: How Science, Politics, And Big Business Re-Create Race In The Twenty-First Century. ISBN: 9781595588340. Yayınevi: The New Press.
  • ^ K. M. Doll. (2018). Investigating Black-White Disparities In Gynecologic Oncology: Theories, Conceptual Models, And Applications. Gynecologic Oncology, sf: 78-83. doi: 10.1016/j.ygyno.2017.10.002. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Colarossi. Eliminating Racial Disparities In Maternal Health. (08 Aralık 2019). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: Boston University | Arşiv Bağlantısı
  • ^ K. Morgan-Smith. Serena Williams: ‘Doctors Aren’t Listening’ So Black Women Are Dying. (10 Mart 2018). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: TheGrio | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. Hamel. Kff/The Undefeated Survey On Race And Health - Main Findings. (14 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: KFF | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b G. B. Cunningham, et al. Racism At The County Level Associated With Increased Covid-19 Cases And Deaths. (07 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
  • ^ CIDRAP. Experts Seek To Allay Covid Vaccine Hesitancy In Black Americans. (09 Şubat 2021). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: CIDRAP | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Karanth. Surgeon General: Black Americans' Distrust In Vaccine Comes From History Of Medical Racism. (20 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: HuffPost | Arşiv Bağlantısı
  • Al.com. Descendants Of Men In Syphilis Study Emerging From Shadows. (10 Mayıs 2017). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: Al.com | Arşiv Bağlantısı
  • R. Nuwer. Scientists Published Henrietta Lacks’ Genome Without The Consent Of Her Family. (26 Mart 2013). Alındığı Tarih: 28 Mart 2021. Alındığı Yer: Smithsonian Magazine | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/10/2021 16:25:02 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10308

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Kedi
Virüs
Uçuş
Türleşme
Kontrol
Deprem
Elektron
Cinsiyet Araştırmaları
Antropoloji
Kemik
Çiftleşme
Kara Delik
Epigenetik
Örümcek
Güneş Sistemi
Doğal Seçilim
Canlılık
Abd
Bilimkurgu
Kanser Tedavisi
Kalıtım
Etik
Hidrojen
Burun
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın