Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Ağaçlar Neden ve Nasıl Evrimleşti? Devasa Boyutlara Ulaşmayı Nasıl Başardılar?

Ağaçlar Neden ve Nasıl Evrimleşti? Devasa Boyutlara Ulaşmayı Nasıl Başardılar? Wikimedia
Sequoia sempervirens (Sahil Sekoyası)
10 dakika
3,628
  • Evrimsel Biyoloji
  • Paleobotanik

Dünya’da yaşamış ve yaşayan en büyük canlı formları her zaman ağaçlar olmuştur. Öyle ki, günümüzde yaşayan Sahil Sekoyaları (Sequoia sempervirens) 100 metreyi aşan boylarıyla buna bir örnek teşkil etmektedir. Öyleyse, onları böylesine büyük boyutlara ulaştıran etken veya etkenler nelerdi? Diğer birçok bitki türü onlara kıyasla daha mütevazı boyutlarda kalırken "ağaç" dediğimiz bu bitki türlerinin onlardan farkı nedir?

Bu sorulara yanıt aramak için elbette evrimsel biyolojiye başvurmamız gerekmektedir. Fakat evrimsel biyolojiye başvururken dikkat edeceğimiz şey; karşımıza hiçbir zaman tek bir “neden” çıkamayacağıdır. Bundan dolayı, nihayetinde her bir olası etkeni inceleyebilmek adına, tarihsel sırayı bozmadan; öncelikle bitkilerin, denizlerden kurtulup karaya çıkmaları, sonrasında karaya adapte olurken geçirdikleri değişimler ve nihayetinde belirli bir zaman aralığında durup uygun ortamı hazırladığımızdan emin olduğumuzda ise bitkilerin “ağaçlara” nasıl evrimleştiğini detaylı bir şekilde incelemeye koyulacağız. Ancak bunu yaparak evrimin, o oldukça karmaşık ve girift yapısından doğru sonuçları çıkarmayı başarabiliriz. Fakat hepsinden önce, ilk olarak, hangi bitkileri “ağaç” olarak belirlediğimizi bilmemiz gerekiyor.

Tüm Reklamları Kapat

Ağaç Kavramı

Öncelikle, ağaçlar, taksonomik bir grup değildir. Botanikçiler bitkileri birbirinden ayırırken, daha doğrusu onları belirli özelliklerine göre sınıflandırırken, "ağaçları" özel bir yere koymaz. Bu sebeple, (zaten hiçbir canlı grubunu veya türünü kesin çizgilerle ayıramamakla birlikte), "ağaç" dediğimiz bitki formlarını "büyüklüklerine" göre belirleriz desek yanlış olmaz. Yani sınıflandırmayı tamamen görsel açıdan bakarak yaparız.

Ağaçları tanımlarken söz ettiğimiz büyüklük, sadece uzunlamasına büyümelerine, yani boylanmalarına göre değil, aynı zamanda enine büyümelerini de içermektedir. Elbette bu, bazı anlaşmazlıkları da beraberinde getirebilmektedir; örneğin bazı botanikçilere göre palmiye ağaçları, her ne kadar çap ve boy büyümesi açısından oldukça "ağaç gibi" görünüyor olsalar da, sekonder büyüme göstermedikleri için ağaç olarak kabul edilmezler. Sekonder büyüme, en yalın hâliyle, yanal meristemler sayesinde enine büyüme olayına denir. Bu nedenle, palmiye ağaçlarının enine kesiti alındığında herhangi bir yıllık halka ile karşılaşmayız.

Tüm Reklamları Kapat

Palmiye Ağacı Enine Kesiti
Palmiye Ağacı Enine Kesiti
Wikimedia

Ama biz şimdilik yazımızın devamında, “Plüton gezegen mi, değil mi?” tartışması gibi bir tartışma ile karşı karşıya kalmamak için, bu tip istisnaları görmezden gelip, palmiyeleri (ve benzeri ağaçları) ağaç olarak isimlendirelim.

Konumuza terminolojik bir giriş yaptıktan sonra ağaçların, Orta Devoniyen (günümüzden yaklaşık 380 milyon öncesi) ile birlikte, yaşadıkları karasal ekosistemlere müthiş ölçeklerde hâkimiyet kurmalarını sağlayan o olağanüstü fizyolojik değişim süreçlerinin olası nedenlerini, kara bitkilerinin evrimleşmesinden itibaren başlayarak inceleyebiliriz.

Bitkilerin Karaya Çıkışı

Silüryen döneme, yani günümüzden (yaklaşık) 420 milyon yıl öncesine geri dönüyoruz. 450 milyon yıl önce, yani o dönemden (yaklaşık) 30 milyon önce bitkiler, ilk kez karaya ayak basmışlardı. Elbette bu ilk bitkiler, günümüzde yaşayan bitkilere kıyasla çok daha basit yapılıydı. Bu ilkel kara bitkileri denizlerde yaşayan alglerden evrimleşmişti ve kara yosunlarına benzerlerdi. Vasküler sisteme sahip olmayan bu erken kara bitkilerine ait herhangi bir kök ve yaprak fosil kaydı bulunmamaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Adı geçen "vasküler sistem", ele aldığımız konu açısından çok büyük bir önem arz ediyor.: Vasküler sistem; bitkilerin, köklerinden aldığı su ve mineraller ile fotosentez işleminde ürettiği şekeri (C6H12O6) gövdesi içinde gerekli yerlere taşıyabilmesi, iletebilmesine yarayan bir olgudur. Yani, bu tip bitkilere en kısa hâliyle “damarlı bitkiler” de diyebiliriz.

Bu sistem, ağaçların ve diğer bitkilerin karasal ekosistemleri ele geçirmesi bakımından evrimsel süreçteki mihenk taşıdır desek yanlış olmaz. Eğer durum buysa, vasküler-öncesi bu erken kara bitkileri besinlerini topraktan nasıl temin edebiliyordu? Nasıl hayatta kalmayı başarıyordu?

Bu sorun, kara bitkileri için kritik bir açmazdı. Evet, denizlerden çıkmayı başarıp karalara (kısmen de olsa) adapte olmuş olmalarına rağmen, tıpkı hayvan kuzenlerinden karaya çıkan ilk dört üyelilerin arasında yer alan Tiktaalik roseae gibi, bu bitkiler de yarı sucul bir yaşam tarzına sahiptiler; yani, hâlâ suya bağımlı olarak yaşamlarını sürdürmekteydiler. Bu bitkiler günümüzde halen yaşamaktadır (örneğin ciğer otları ve boynuz otları).

Boynuz Otları'nın Bir Türü Olan "Phaeoceros laevis"
Boynuz Otları'nın Bir Türü Olan "Phaeoceros laevis"
Wikimedia

Vasküler (Damarlı) Bitkilerin Evrimi

Daha sonrasında, evrimsel tarih sahnesinde kara bitkileri için (belki tohumun evrimi kadar) çok önemli bir olay gerçekleşti. Bu olay, tahmin edeceğimiz üzere vasküler bitkilerin, yani damarlı bitkilerin evrimleşmesiydi. Böylelikle bitkiler, bu yeni devrim ile birlikte artık iletim demetlerini kullanıp, çevrelerinde ne olup ne bittiğinden (görece) bağımsız olarak kök sistemlerini, topraktaki suyu daha fazla elde etmek için geliştirebildiler ve daha fazla şeker üretmek için ışığı olabildiğince çok yakalayabilmek adına yapraklarını aynı bir güneş paneli gibi kullanıp daha da iyileştirebildiler. Özetle, yarı-sucul bir yaşam tarzından kurtulup karaların hâkimi olabildiler!

Cooksonia ("Damarsız Bitkiler İle Damarlı Bitkiler Arasındaki Geçiş Türü")
Cooksonia ("Damarsız Bitkiler İle Damarlı Bitkiler Arasındaki Geçiş Türü")
Wikimedia

Ağaçların Evrimine Yönelik Hipotezler

Yazımızın başında da belirttiğimiz gibi evrimde hiçbir zaman tek bir neden bulamayız. Birden çok (olası) nedene başvurarak ve hepsine aynı anda, bütüncül bir perspektiften bakarak durumu izah etmeye çalışırız. Bu durum her canlıda olduğu gibi ağaçlar için de geçerlidir.

Tüm Reklamları Kapat

Ağaçlar neden bu kadar çok uzayabildiler? Ağaçlar nasıl bu denli uzun süreler boyunca yaşamlarını sürdürebiliyorlar? Devasa ormanlar oluşturabilecek kadar nasıl bir evrimsel süreçten geçmiş olabilirler? Tüm bu sorular, ayrı ayrı yazılarda incelenebilecek kadar detaylı konular olmakla beraber, biz konumuzu sadece "ağaç fizyolojisi" ile sınırlandırmaya devam edip, buradaki değişimlere yoğunlaşmaya çalışalım.

Bu yüzden, "Ağaçlar, nasıl ve neden böylesine devasa boyutlara ulaşmayı başarabildiler?" sorusu güzel bir tercih olacaktır; çünkü "Ağaç Kavramı" bölümünde bahsettiğimiz gibi, ağaçların diğer bitkilerden ayrılmasındaki en önemli fark budur. Fakat durum, elbette hiç de basit değildir. Ağaçların sadece “uzun” olabilmesi için bile birden çok özelliğin aynı anda sağlanabilmesi gerekmektedir. Ağaçların, neden bodur bitkiler (örneğin, çalılar) olarak kalmayıp "ağaç" olacak biçimde evrimleştiklerine yönelik bazı hipotezler bulunmaktadır. Gelin bunlara bir bakış atalım.

Sporları Daha Uzağa Saçabilmek

Geç Silüryen’de, vasküler sistemin evrimleşmesi sayesinde, (daha o çağlarda tohumun evrimleşmemiş olması nedeniyle) hâlihazırda sporla üreyen bitkiler, üreme başarısını artırmak amacıyla boylanma göstermeye başlamışlar ve uzunluklarını artırma eğiliminde olmuşlardır. Bunun nedeni, sporların daha uzak mesafelere "üflenebilmeleri" için daha yüksek bir mesafeye çıkılması gerektiğidir. Yani; adeta bir planör gibi havada uzun mesafeler boyunca salınabilmeleri sağlanmıştır. Ayrıca, burada bahsedilen durum sadece sporla üreme için değil, tohumla üreme metodunda da, tohumların rüzgâr tarafından daha uzağa üflenebilmesi için de önemlidir.

Bitkiler Arası Fotosentez Rekabeti

İkinci önemli etken, rekabet ortamının bitkileri daha da uzamaya teşvik etmesidir. Bitkiler, fotosentez yapmak için ışığa muhtaçtır ve bitkilerin çok yoğun olduğu Orta Devoniyen dönemde bitkiler arasında ciddi bir ışık rekabeti başlamış olmalı ve "daha yüksekte olanın daha fazla ışığı toplaması" sayesinde bitkiler arasındaki rekabet boylanma olarak kendisini göstermiş olmalıdır. Ayrıca, bunu günümüzde de yaşıyoruz; bitkiler yeşerdiğinde enerjisinin büyük bölümünü uzun yıllar boyunca büyümeye kullanıyor. Böylece çevresindeki diğer bitkilere kıyasla ışığı daha fazla elde etmiş oluyor. Bu özellik, erken kara bitkilerinden günümüz bitkilerine kalan bir miras olmalıdır. Bu da bizi neden daha fazla uzamaları konusunda bilgilendiren bir olgudur.

Tüm Reklamları Kapat

Yerçekimi ile Mücadeleye Yönelik Adaptasyonlar ve Eksaptasyonlar

Diğer önemli etken ise: Daha önce de bahsettiğimiz gibi, sulak alanlara bağımlılığı ortadan kaldıran vasküler sistemin getirdiği avantajlardan biri olarak; köklerden alınan su gibi inorganik maddelerin, "ksilem (odun borusu)" demetleri sayesinde vücudun gerekli bölümlerine, “yukarı yönde” ulaştırılabilmesi sağlanmıştır. Fakat bu, yani, yer çekimine karşı iletim yapmak tahmin edeceğimiz üzere kolay bir işlem değildir. Bundan dolayıdır ki zaman içinde, yer çekimine karşı koymayı daha iyi başarmayı sağlayan bazı özellikler (“lignin”) evrimleşerek, besin maddelerinin, bitkinin içinde yukarı hareketini kolaylaşmasını sağlayarak, boy büyümesine zemin hazırlamıştır.

Fakat bahsi geçen ligninin tek faydası bu olmamıştır. Lignin aynı zamanda sert bir madde olduğu için evrimleşmesinin ana amacı dışında bir özellik göstererek (bu duruma evrimsel biyolojide “eksaptasyon” denilmekte), bitkinin vasküler sistemini iyileştirmekle kalmamış, aynı zamanda bitkinin dayanıklılığını da arttırarak çevresel şartlarla (“örneğin kuvvetli esen rüzgârlarla”) daha iyi bir şekilde mücadele edebilmesini sağlamıştır. Ayrıca bu çok önemli dayanaklılık etkenine bir de selülozun evrimi katılmıştır. Artık böylelikle, "hücre duvarı" hem ligninin hem de selülozun evrimleşmesi sayesinde oldukça sağlam bir yapıya bürünmüştür. Nihayetinde, bu maddede bahsedilen lignin ve selüloz, abiyotik ("cansız") çevre faktörlerine karşı bir savunma mekanizması olarak avantaj sağlamakla kalmamış, son maddede görüleceği üzere biyotik ("canlı") çevre faktörlerine karşı da önemli bir avantaj sağlamıştır.

Biyotik Etmenler

Buraya kadar sıralanan maddeler “genelde” abiyotik (yani "cansız") çevresel faktörlerle ilgiliydi (ışığa ulaşmaları hariç, çünkü o diğer bitkilerle olan mücadelesiydi). Çünkü ağaçlar, ilk olarak Silüryen-Devoniyen dönemlerinde evrimleşme adımları attığında, kara ekosistemlerinde onlardan başka, onları tehdit edebilecek bir canlı grubu yoktu. Sadece mantarlar bitkilerden önce karalara hakim olabilmişti.

Bu sebeple, evrimsel değişimleri çoğunlukla abiyotik çevresel faktörlerle ilişkiliydi. Fakat ağaçların neden "ağaç" olduğu sorusuna sadece abiyotik faktörlerden bakamayız. Biyotik (“canlı”) faktörlerin de önemi oldukça büyüktür. Hatta öyle ki bitkilerin, otçullara karşı bir savunma mekanizması olarak evrimleştirdiği dikenler buna iyi bir örnektir. Ayrıca buna ek olarak, savunma mekanizmalarındaki çeşitliliği sadece dikenlerle sınırlamamışlar, kafein ve nikotin gibi zehirli maddeler de evrimleştirmişlerdir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Art Modern Dünya Küresi: Fantastik, 30 cm, Işıklı

Yeryüzü dağlarını, ovalarını, nehirlerini, kısaca fiziki durumunu gösteren ürünümüzü, hem gerçek bir eğitim materyali hem de şık bir aksesuar olarak kullanabilirsiniz.

ESTETİK: Modern seri ürünlerimiz grafik, eksen ve ayak tasarımlarıyla bütüncül ve yeni bir estetik yaklaşıma sahiptir. Geliştirmiş olduğumuz yeni üretim teknolojimiz sayesinde demonte yapıya sahip olan yeni serimizde ekvator çizgisinin ışıklandırılması tasarımın güzelliğini ön plana çıkarmaktadır.

ÇEVRE DOSTU: Gürbüz Yayınları olarak tüm ürünlerimizde orijinal ham madde kullanarak sebep olunabilecek çevresel sorunları kendi bünyemizde minimize ettiğini taahhüt ediyoruz. Aynı zamanda modern seri ürünlerimizin demonte yapısı sayesinde, paketleme ve stoklama organizasyonlarında daha az karton ambalaj kullanarak yeşili koruyan çevre dostu bir tutumu destekliyoruz.

  • Harita Türü: Fantastik
  • Çap: 30 santimetre
  • Işık Durumu: Işıklı
Devamını Göster
₺420.00
Art Modern Dünya Küresi: Fantastik, 30 cm, Işıklı

Ama savunma mekanizmasındaki çeşitlilik bunlarla da sınırlı kalmamalıydı. Çünkü enine ve boyuna büyüme yapmak da birçok avantajı beraberinde getirmekteydi. Biraz önce bahsedilen sert odunsu yapı (lignin ve selüloz) sadece rüzgâra karşı değil, otçullara karşı da bir dayanıklılık unsuruydu. Boyuna büyüme yapmak ise; en çok ışık gören yaprakların ağacın tepe kısmında olması sebebiyle, otçulların bu bölgelere ulaşabilmesini önlemek amacıyla boylanmalarını daha da artırmış olabilirlerdi. Öyle ki bu soru sadece ağaçların boy büyümesiyle ilişkili olmayıp dinozorların da böylesine devasa boyutlara ulaşabilmesiyle ilişkilidir.

Yangın Adaptasyonları

Bir diğer çok önemli etken ise, ağaçların yangınlara karşı evrimleştirdiği bazı özelliklerdir. Buna örnek olarak; kabuğun kalınlaştırılması ve nemli tutulması özelliklerini sayabiliriz. Böylelikle, hem ağacın tutuşma ihtimali düşmüş olur, hem de hayati kısımlar korunmuş olur. Fakat konumuz için asıl önemli olansa, ağaçların yangına karşı boylarını daha da fazla uzatmış olmalarıdır. Bunun anlamı şudur: Yangınlar, ormanlar içerisinde "örtü yangını" (yerde) şeklinde başlamaktadır ve bu yangın tipleri, ağacın tepe kısmına doğru çıkabilmesi sayesinde "tepe yangını" dediğimiz yangın tipine dönüşür ve bu da, büyük yangınların oluşmasına zemin hazırlar. Bu yüzden, ağaçlar kendini yerden ne kadar uzak tutabilirse ve yere yakın olan dallarını ne kadar doğal bir şekilde, yaşı ilerledikçe budayabilirse ("doğal dal budanması"), kendini de büyük yangınlara karşı bir o kadar koruyabilir diyebiliriz.

Bunu, yangınların çok sık olduğu bölgelerdeki ağaç türlerinden anlayabiliyoruz. Örneğin, yangın sıklığının ve şiddetinin oldukça fazla olduğu Kaliforniya eyaletinde yaşayan Sahil Sekoyası türü ağaçlar ("Dev Sekoya" da denilmekte) hem upuzun boylarıyla hem de kalın kabuklarıyla ağaç türleri arasında zirveye oynamaktadır. Yangınlar, her ne kadar, bütün ağaçların "ağaç" olmasını sağlayan en önemli etken olmasa da özellikle, yangın sıklığının ve şiddetinin fazla olduğu bölgelerde, boylanmalarını ve kabuk kalınlıklarını ekstrem seviyelere çıkarmasında çok önemli bir rol oynamaktadır diyebiliriz.

Sequoia sempervirens (Sahil Sekoyası)
Sequoia sempervirens (Sahil Sekoyası)
Wikimedia

Sonuç

Görüldüğü üzere, her canlıda olduğu gibi devasa boyutlara ulaşan bu bitki formlarında, yani ağaçlarda da evrimsel değişim süreci oldukça karmaşık bir yapıda olup birden çok olası etkenin, sürecin içine belli yerlerde, belli zamanlarda dahil olmasıyla birlikte bu kocaman canlıların oluşmasını mümkün kılmıştır. Fakat önemle vurgulamak gerekir; evrim, bitkileri ağaçlara doğru büründürmek üzere özel bir çaba sarf etmez. Ağaçlar, diğer (görece) bodur bitkilere kıyasla çok daha avantajlı bir takım özellikler evrimleştirebilmesi sayesinde baskın bitki türleri hâline gelmişler ve bu sayede karasal ekosistemler içerisinde devasa ormanlar oluşturabilmişlerdir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
18
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 12
  • Muhteşem! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Bilim Budur! 3
  • İnanılmaz 3
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/01/2023 17:46:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9923

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Abd
Mistisizm
Çiçek
Diş Gelişimi
İnternet
Ay Görevleri
Bilim İnsanı
Enfeksiyon
Onkoloji
Retrovirüs
Yumurtalık
Maske Takmak
Savunma
Psikoloji
Diş Hekimi
Yer
İklim Değişimi
Solunum
Işık Hızı
Yıldız
İnsanlar
Anksiyete
Çekirdek
İnsan Sağlığı
Gözlem
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
B. Kalaycık, et al. Ağaçlar Neden ve Nasıl Evrimleşti? Devasa Boyutlara Ulaşmayı Nasıl Başardılar?. (14 Ocak 2021). Alındığı Tarih: 27 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9923
Kalaycık, B., Bakırcı, Ç. M. (2021, January 14). Ağaçlar Neden ve Nasıl Evrimleşti? Devasa Boyutlara Ulaşmayı Nasıl Başardılar?. Evrim Ağacı. Retrieved January 27, 2023. from https://evrimagaci.org/s/9923
B. Kalaycık, et al. “Ağaçlar Neden ve Nasıl Evrimleşti? Devasa Boyutlara Ulaşmayı Nasıl Başardılar?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 14 Jan. 2021, https://evrimagaci.org/s/9923.
Kalaycık, Berkay. Bakırcı, Çağrı Mert. “Ağaçlar Neden ve Nasıl Evrimleşti? Devasa Boyutlara Ulaşmayı Nasıl Başardılar?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, January 14, 2021. https://evrimagaci.org/s/9923.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.