Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Modern DNA Teknolojileri, Fiziksel Görünüme Dayalı Evrim Ağaçlarını Sallamaya Devam Ediyor!

Modern DNA Teknolojileri, Fiziksel Görünüme Dayalı Evrim Ağaçlarını Sallamaya Devam Ediyor! Lisanslı Görsel
7 dakika
441
  • Filogenetik
  • Bilim Haberciliği

Filogeniler, biyolojinin birçok alanında esastır ve evrimsel biyoloji, ekoloji, koruma, parazitoloji ve tıp alanlarında yaygın olarak kullanılmaktadır.[1], [2], [3], [4], [5], [6], [7] Fakat doğru bir filogeni üretmenin en iyi yolu nedir? Moleküler dizilemenin ortaya çıkmasından önce, morfoloji, mevcut taksonlarda filogenetik çıkarım için tek veri kaynağıydı.[8] Ancak 1990'lardan bu yana, denge, önemli ölçüde filogenomik veriler lehine değişti.[9], [10]

Homoplazi ve yakınsak evrim çalışmaları, morfolojik benzerliğin bazen evrimsel ilişkiler için yetersiz bir rehber olabileceğini göstermektedir.[11] Bazı araştırmacılar, moleküllerin filogenetik çıkarımda değişmez bir şekilde önceliğe sahip olması gerektiğini savunsa da, eklembacaklıların, sürüngenlerin ve kuşların büyük ölçekli filogenilerinde gösterildiği gibi, morfolojik ve moleküler veriler genellikle karşılıklı olarak aydınlatıcıdır.[12], [13], [14] Her iki veri türünün de güçlü yanları olduğunu kabul eden bu dengeli yaklaşım, artık sistematik biliminde yaygın olarak kullanılmaktadır.[15], [16]

Bu Reklamı Kapat

Morfolojiden türetilen filogenetik hipotezler genellikle moleküler verilerli desteklense de, bazı vakalarda moleküller, uzun süredir kabul gören birçok morfolojik hipotezi altüst etmiştir.[17], [18] Örneğin, plasentalı memelilerin filogenomik analizleri, geleneksel olarak morfoloji tarafından desteklenen derin dallanma olaylarının sırasını büyük ölçüde değiştirmiştir.[19], [20] Yeni ortaya çıkan memeli kladları (örneğin Afrotheria, Atlantogenata, Boreoeutheria, Laurasiatheria) mevcut coğrafi dağılımlarıyla daha uyumludur ve buna göre adlandırılmıştır.[21] Benzer şekilde, özellikle de farklı gen kümeleri kullanılarak inşa edilen moleküler ağaçlar genellikle birbirleriyle çatışır.

Bilinen filogenilerin yokluğunda, dallanma modellerinin doğruluğuna dair kesin bir değerlendirme yapılamaz.[22], [23] Ancak, birbiriyle çelişen ağaçları, ek ve bağımsız kriterler kullanarak değerlendirmek faydalıdır.

Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağaçlarını Modernleştirmek

Örneğin beynimiz ve iskeletimiz arasındaki bazı fiziksel benzerlikler nedeniyle, insanların da üyesi olduğu primatların, bir zamanlar yarasalarla yakın akraba olduğu varsayılmıştı.[24], [25] Fakat DNA verileri, bizi artık kemirgenler ve tavşanlarla aynı gruba yerleştirmektedir. Şaşırtıcı bir şekilde, yarasaların inekler, atlar ve hatta gergedanlar ile insanlardan daha yakın akraba oldukları ortaya çıkmıştır.[25]

Darwin döneminde ve 20. yüzyılın büyük bölümünde bilim insanları, evrimsel yaşam ağacının dallarını anlamak için hayvanların ve bitkilerin yapısını ve dış özelliklerini incelemişlerdir. Buna bağlı olarak yaşam formları, birlikte evrimleştiğine inanılan benzerliklere göre sınıflandırılmıştır.[26]

Yaklaşık otuz yıl önce, bilim insanları, DNA verilerini kullanarak moleküler ağaçlar oluşturmaya başlamışlardır. Ancak DNA verilerine dayanan ilk ağaçların çoğu, geleneksel olanlarla çelişmekteydiler: Örneğin geçmişte tembel hayvanlar, karıncayiyenler, armadillolar, pangolinler ve yer domuzları, aynı anatomik benzerlikleri paylaştıkları için edentatlar (dişsizler) grubuna yerleştirilmişlerdi. Ancak moleküler ağaçlar, bu özelliklerin memeli soyağacının farklı dallarında bağımsız olarak evrimleştiğini gösterdi. Pangolinlerin kediler ve köpeklerle, yer domuzlarının ise fillerle olduğundan daha yakın akraba oldukları ortaya çıktı.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Moleküler filogeni; yaban domuzu, denizayısı, fil faresi ve filler gibi görünüşte farklı olan memelilerin gerçekte çok yakın kuzenler olduğunu göstermektedir.
Moleküler filogeni; yaban domuzu, denizayısı, fil faresi ve filler gibi görünüşte farklı olan memelilerin gerçekte çok yakın kuzenler olduğunu göstermektedir.

Genler, Biyocoğrafyayı Daha İyi Yansıtıyor!

Darwin ve akranlarının aşina olduğu bir başka önemli kanıt dizisi ise en belirgin ortak ataya sahip organizmaların, sıklıkla coğrafi olarak birbirlerine yakın bulunmalarıydı. Bu nedenle bir arada bulunan türlerin ortak ataya sahip olma olasılığı daha yüksekti.

2022 yılında yayınlanan bir çalışmada uzmanlar, çeşitli hayvan ve bitkilerin görünüm ve konumlarının çapraz referans olarak kullanılmasına odaklandılar.[27] Bu bağlamda yarasalar, köpekler, maymunlar, kertenkeleler ve çam ağaçlarını da içeren 48 hayvan ve bitki grubu, dış görünüşe veya molekül temelli kanıtlara dayanarak incelendi.

Geleneksel evrim haritalarıyla karşılaştırıldığında, DNA verilerine dayalı evrim ağaçlarının türün konumuyla eşleşme olasılığı %67 daha fazlaydı. Başka bir deyişle, önceki ağaçlar türler arası ilişkiyi görünüme dayalı olarak kuruyordu. Yeni araştırmaysa, DNA ile birbiriyle ilişkilendirilen türlerin bir arada yaşama ihtimalinin, görünüme bağlı olarak ilişkilendirilenlerden çok daha yüksek olduğu bulundu.

Bu araştırmada uzmanlar, iki bağımsız veri kaynağı olan biyocoğrafik dağılımlar ve ilk stratigrafik oluşumları bir arada kullanmışlardır. Kladistik devrimden önce, biyocoğrafya bazen mevcut taksonların ilişkilerini morfolojik verilerle birlikte ortaya çıkarmak için kullanılmıştır. Her ne kadar stratigrafi ile uyum, iyi bir fosil kaydına sahip gruplar için eşit derecede optimal ağaçlar arasında seçim yapmak için yardımcı bir kriter olarak kullanılabilse de, günümüzde ne biyocoğrafik ne de stratigrafik veriler filogeniyi ortaya çıkarmak için rutin olarak kullanılmaktadır.[28], [29], [30]

Evrim, Aynı Ürünleri Tekrar Tekrar Üretiyor!

Evrimin sürekli ve hatta neredeyse sınırsız olarak yeni çözümler ürettiğini düşünebilirsiniz; ancak sandığınızdan daha az gizli silahı bulunuyor olabilir. Aynı görevleri yerine getirmek veya benzer şekillerde yaşamak üzere evrimleştikleri için de hayvanlar inanılmaz derecede benzer görünebilmektedirler.[31]

Bu Reklamı Kapat

Örneğin hem soyu tükenmiş pterosaurların hem de günümüzde yaşayan kuşların ve yarasaların uçmak için kemikli kanatları vardır; ancak bunların atalarının, yerde yürümek için ön bacakları bulunmaktaydı.[32] Buna rağmen, havada itme ve kaldırma kuvvetinin fiziği her zaman aynı olduğundan, çeşitli gruplarda benzer kanat şekilleri ve kaslar evrimleşmiştir.

Renk çarkları ve anahtar, her bir takımın üyelerinin coğrafi olarak nerede bulunduğunu gösterir. Moleküler ağaçta bu renkler morfolojik ağaçtan daha iyi gruplandırılmıştır, bu da moleküllerle biyocoğrafyaya arasında daha yakın bir uyum olduğunu gösterir.
Renk çarkları ve anahtar, her bir takımın üyelerinin coğrafi olarak nerede bulunduğunu gösterir. Moleküler ağaçta bu renkler morfolojik ağaçtan daha iyi gruplandırılmıştır, bu da moleküllerle biyocoğrafyaya arasında daha yakın bir uyum olduğunu gösterir.

Aynı şey gözler için de geçerlidir: Gözler, sadece birkaç tane temel "tasarım" sayesinde, birbirinden bağımsız olarak 40 kez evrimleşmiştir.[33] Kristal lens, iris, retina ve görsel pigmentler açısından gözlerimiz, bir kalamarın gözlerine benzemektedir. Ancak kalamarlar; salyangoz, sümüklü böcek ve istiridye ile bizden çok daha yakın akrabadır. Öte yandan kalamar gibi yumuşakçaların yakın akrabalarının çoğu, bir kalamardan ve dolayısıyla insandan çok daha basit gözlere sahiptir.

Kalamarlar ve balıkların ortak atası yarım milyar yıldan uzun bir süre önce yaşamıştır.
Kalamarlar ve balıkların ortak atası yarım milyar yıldan uzun bir süre önce yaşamıştır.

Memeli soyağacının farklı dallarında yer alan köstebekler, farklı coğrafyalarda kör gözlere sahip olan, oyuk açan hayvanlar olarak en az 4 kez evrimleşmişlerdir. Aardvarklarla daha yakın akraba olan Afrika altın köstebekleri, kemirgenlerle daha yakın akraba olan Afrika köstebek fareleri, kangurularla daha yakın akraba olan Avustralya keseli köstebekleri ve hem çiftçilerin baş belası olan hem de kirpilerle daha yakın akraba olan Avrasya ve Kuzey Amerika talpid köstebeklerinin tümü benzer bir evrimsel yolak izlemiştir.

Evrimin Kökleri!

21. yüzyılda ekonomik ve verimli gen dizileme teknolojisinin ortaya çıkmasından önce, evrimsel biyologlar aslen görünüşe güvenmekteydiler. Darwin, 1859 yılında dünyadaki tüm yaşamın tek bir evrim ağacıyla birbirine bağlı olduğunu göstermişti; ancak dallarını haritalandırmak konusunda pek bir şey yapmamıştı. Yaşam Ağacı'nı oluşturan büyük gruplar arasındaki ilişkiyi göstermeye çalışan evrim ağaçlarını ilk çizenlerden biri, bir anatomist olan Ernst Haeckel (1834-1919) olmuştur.

Bu Reklamı Kapat

İnsanın Soyağacı
İnsanın Soyağacı
Wikimedia

Haeckel'in çizimlerindeki canlıların gözlemleri ise, 19. ve 20. yüzyıl sanatına ve tasarımına yön vermiştir. Soyağaçları tamamıyla bu organizmaların görünümüne ve embriyolojik gelişimine dayanmaktadır. Onun evrimsel ilişkilerle ilgili fikirlerinin büyük bir kısmı yakın geçmişe kadar kabul görmekteydi. Ancak büyük miktarlarda moleküler veriyi toplamak ve analiz etmek kolaylaşıp ucuzladıkça daha fazla sürprizle karşılaşacağız.

Ancak bu, morfolojik analizin sonu değil. Araştırmacılar, makalelerinin sonuç paragrafında şöyle yazıyorlar:

Daha genel olarak, filogenetik analizlerde morfolojik verilerin devam eden öneminin garanti edildiğini düşünüyoruz. Filogenetik, sadece bir morfolojik araştırma mirası üzerine inşa edilmekle kalmaz, aynı zamanda türlerin yaklaşık %98'inin nesli tükenmiştir ve morfoloji, yalnızca fosil taksonları için tek veri kaynağı olmaya devam etmektedir. Ayrıca, fosiller genellikle mevcut biyotadan bilinmeyen karakter durumlarının kombinasyonlarının keşfedilmesini sağlar, aksi takdirde soyu tükenmiş veya seyrek nüfuslu ağacın dallarını örnekler ve karakter durumlarının evrimleşme sırasını korur, böylece evrimsel geçişlerin daha iyi anlaşılmasını sağlar (örn. balık-tetrapod geçişi veya theropod-kuş geçişi).
Okundu Olarak İşaretle

Feragatname: Evrim Ağacı, doğrudan üniversiteler, akademik dergiler veya resmi bilim kurumları tarafından yayınlanan bu basın açıklamalarını temel editöryal düzenlemeden geçirmektedir; ancak açıklamaların isabetliliğinden sorumlu değildir. Basın açıklaması konusundaki sorularınızı aşağıdaki medya irtibat kişisine yöneltebilirsiniz.

Medya İrtibat
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/08/2022 23:32:21 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12043

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Sivrisinek
Hücre
Hasta
İmmünoloji
Su
Kedi
Solunum
Karar Verme
Uçuş
Uçak
Etik
Kimyasal Evrim
Hayatta Kalma
Psikoloji
Matematik
Genel Görelilik
Algı
Vejetaryen
Ergen
Ekoloji
Oksijen
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Dna
Böcek
Koku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.