Bilimsel Tartışma - 13: Red Herring / Kırmızı Sazan

Yazdır Bilimsel Tartışma - 13: Red Herring / Kırmızı Sazan

Bu mantık hatası, aslında genel bir mantık hataları grubunun adıdır; ancak başlı başına bir mantık hatası olarak ele almak da mümkün. Mantık hatası, adını İngilizcedeki bir deyimden alır. Kişilerin dikkatini dağıtmak için kullanılan her türlü iddia, bilgi ve davranışa İngilizcede “kırmızı sazan” denir. Türkçeye bu safsatayı “Dikkat Dağıtma Safsatası” olarak çevirmek de mümkündür. Bu mantık hatası, özellikle evrim tartışmalarında sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Temel formu şu şekildedir:

  1. A Konusu tartışılmaktadır.
  2. B Konusu, A Konusu ile ilgiliymiş gibi gösterilerek gündeme getirilir; aslında ilgili değildir.
  3. A Konusu üzerindeki tartışma atlanır.

Bu mantık hatası çok bariz bir şekilde fark edilebilir; ancak çoğunlukla bir mantık hatası olarak görülmediği için, safsataya dayalı argüman o noktada durdurulmaz. Halbuki tartışmada karşı tarafın bu mantık hatasına düştüğünü sezdiğiniz anda bunu açıkça belirtecek olursanız, tartışmanın çok daha sağlıklı sürdürülmesini mümkün kılabilirsiniz. Tek bir örnek, konuyu açıklamaya yetecektir:

Hasan: “Evet tamam, insanların maymunlardan gelmediğini, zaten bir maymun türü olduğunu söylüyorsun ama o zaman bu DNA gibi mükemmel bir molekül nasıl tesadüfen var olmuş olabilir?”

Nihan: “İyi de, nereden geçtin şimdi bu konuya, insanların evriminden bahsediyorduk, şimdi ise bana bundan 4 milyar yıl önceki moleküler evrimden bahsediyorsun.”

Hasan: “Gördün mü, cevap veremiyorsun, demek ki evrim yok.”

Bu komik tartışmada Nihan, Hasan'ın yapmaya çalıştığını hızlı ve net olarak görmüştür. Eğer ki tartışmanın karşı tarafı, konuyla ilgili gibi gözüken ama bir daldan bir diğerine sıçramaya neden olan argümanlar ileri sürüyorsa, bunun bir safsata olduğunu belirtmeli ve tek bir noktaya odaklandığınızdan emin olmalısınız.

0 Yorum