Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Zamanda Geriye Gitmek İçin Gökyüzüne Bakmanız Yeterli!

Zamanda Geriye Gitmek İçin Gökyüzüne Bakmanız Yeterli!
Samanyolu Galaksisi
Pixabay
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Hepimiz geçmişte yaşadığımız güzel anılara ya da olaylara geri dönmek istemişizdir. Geçmişte yaptığımız hataları ya da olguları değiştirmek gibi düşünceler de zamanda geriye gitme isteğini doğurmuştur. Bu yazımızda zamanda geçmişe gitmenin fiziksel açıdan bir analizini yapacağız.

Mutlak zaman yoktur.
Mutlak zaman yoktur.
Pixabay

Zamanda yolculuk fikri Albert Einstein’ın 1905 ve 1916 yıllarında yayımladığı “Özel Görelilik” ve “Genel Görelilik” kuramları ile bilimsel anlamda gündeme gelmiştir. Bu iki devrim niteliğindeki kuram, mutlak zaman ve mutlak referans sistemi hakkındaki düşüncelerimizi doğrudan değiştirmiştir. Özel Görelilik kuramı kısaca ışığın hızıyla ilgili bir kuramdır. Bu kuramın sonuçlarından bazıları şunlardır:

  • Zaman, mekan ve hareket kavramları birbirinden ayrı olgular değillerdir. Hepsi birbirleriyle iç içedir.
  • Işık hızı tüm gözlemciler için aynıdır (c=299.792.458 m/s).
  • Bir cisim hızlandıkça onun için zaman yavaşlar. Eğer cisim ışık hızına ulaşırsa zaman durur. Fakat kütlesi olan hiçbir cisim ışık hızına ulaşamaz.
Işık ve Uzayzaman
Işık ve Uzayzaman
pixabay

Devrim niteliğindeki bu sonuçlar gündelik anlayışımızdaki mutlak zaman ve mutlak referans sistemi gibi kavramların gerçekte daha farklı olduğunu gözler önüne serdi. Ama bu durum, Klasik Newton fiziğinin yanlış olduğu anlamına gelmez. İki fizik de aynı fizik olup, limit durumlarında aynı sonucu verirler. Kaldı ki uydu fırlatmadan tutun uzay uçuşlarına kadar hala Newton fiziği kullanmaktayız. Aralarındaki tek fark ise hassasiyet. Einstein’in ileri sürdüğü kuram, ölçüm bakımından daha hassastır ve hata payı bakımından Newton yasalarına oranla daha düşüktür.

Gelelim diğer kuram olan Genel Görelilik Kuramı’na... Bu kuram ise evrendeki kütleçekim ile uzay-zaman arasındaki ilişkiyi ortaya koyan bir kuramdır. Einstein, yüksek kütleçekimine sahip yerlerde zamanın yavaşladığını söylemiştir. Bu etkiyi günümüzde popüler olan kara delik etrafındaki ışığın ve uzay-zamanın davranışını açıklamada ayrıca küresel konumlandırma sistemi olan GPS uydularının senkronizasyonunda görüyoruz.

Uydu ile haberleşmede Görelilik Kuramı bir kez daha karşımıza çıkmaktadır.
Uydu ile haberleşmede Görelilik Kuramı bir kez daha karşımıza çıkmaktadır.
Pixabay

Bu yazımızda, Einstein’ın ilk kuramı olan Özel Görelilik Kuramı’nın sonuçları dahilinde zamanda yolculuk fikrinden yola çıkacağız. Zamanda ileriye gitmek mümkündür. Bunu, ışık hızına yakın hızlarda hareket eden atom altı parçacıklar hakkında deneyler yapılan CERN’de defalarca gözlemlemiş bulunuyoruz. Kararsız olan bu parçacıkların hızları ışık hızına yakın hızlara çıkarıldığında yarı ömür süreleri, düşük hızlardaki yarı ömür sürelerine göre artış göstermektedir.

Peki bu durum, ışık hızına yakın hızda hareket eden parçacığın davranışında ekstra bir değişikliğe sebep oluyor mu? Hayır, yani parçacık için geçen zaman algısı tıpkı düşük hızlardaki zaman algısı gibi, yani ona ekstra bir zaman kazandırmıyor fakat o parçacığı gözlemleyen bizler için şu durum ortaya çıkıyor: Onu ağır çekimde hareket ediyormuş gibi görüyoruz. Evet oldukça garip sonuçlar fakat gerçek!

CERN - Büyük Hadron Çarpıştırıcı (LHC)
CERN - Büyük Hadron Çarpıştırıcı (LHC)
CERN

Peki gelelim şimdi ışığa! Işık dediğimiz olgu, elektromanyetik alanın kuvvet taşıyıcı parçacığı olan, durağan kütleleri 0 olan “foton”lardan meydana gelir. Bu fotonlar enerji paketçikleri olup evrende ışık hızında (c=299.792.458 m/s, yani 300.000 km/saniye hızda) hareket ederler. Evrende bu hızı aşabilecek herhangi bir şey yoktur. Çünkü Einstein’ın meşhur E=mc2E=mc^2 bağıntısı olan kütle-enerji eşdeğerliği bunun için sonsuz enerji gerektiğini ve bunun da evrende mümkün olmadığını göstermektedir. Yani ışık hızı, evrendeki her şey için limit hızdır.

Işık hızı limit hız ise bunun sonuçlarına bir göz atalım: Yaşadığımız evrendeki bazı gök cisimlerinin bizlere olan uzaklığı ve ışık hızının sabitliği nedeniyle bu durum aslında bizleri birer sanal zaman yolcusu yapmakta. Yani gökyüzüne baktığımızda evrende geçmişe bakıyoruz. O gördüğümüz gök cisimlerinden gelen ışık, aslında o cismin o anki görüntüsüne ait değil, geçmişteki görüntüsüne ait. Muhteşem değil mi?

Şimdi geçmişe olan yolculuğumuza Samanyolu Galaksisi’ndeki 200 milyar yıldızdan biri olan Güneş Sistemi’mizin yıldızı olan Güneş’le başlayalım. Güneş’in bizim yaşadığımız gezegen olan Dünya’ya uzaklığı 149.600.000 km’dir. Biz bu uzaklığa "1 Astronomik Birim" (1 AU) diyoruz. Diğer gökcisimlerinin uzaklığını da bu birim üzerinden hesaplıyoruz. Peki, Güneş’e baktığımız anda Güneş’in ne kadar önceki halini görüyoruz?

Yaşam Kaynağımız: Güneş
Yaşam Kaynağımız: Güneş
Pixabay

Aramızdaki uzaklık yaklaşık 150.000.000 km ve ışık saniyede yaklaşık 300.000 km yol alır. Bu da dakikada 18.000.000 km yapar. Uzaklığı bu hıza bölersek 8.3 dakika yapar. Yani bunun anlamı şudur: Biz Güneş’e baktığımızda aslında onun yaklaşık 8 dakika önceki halini görüyoruz.

O halde bu işlemi diğer gökcisimlerinden bazılarına da yapalım. Mesafeler oldukça büyük olduğu için km yerine AU (astronomik birim cinsinden uzaklık) ve ışık yılı kullanacağız. Işık, 1 AU mesafeyi yaklaşık 8 dakikada almaktadır.

Dünya’mıza en yakın mesafede ve çıplak gözle de gözlemlenen gezegen olan Venüs’e bir bakalım. Venüs bizden 0.28 AU uzaklıkta olup bu da yaklaşık 2.3 dakika yapar. Yani Venüs’e baktığımızda 2.3 dakika önceki halini görmüş oluruz.

Venüs Ve Ay
Venüs Ve Ay
NASA/Bill Dunford

Diğer en yakın gezegen olan kızıl gezegen Mars bizden 0.52 AU uzaklıkta olup onun yaklaşık 4.2 dakika önceki halini görmekteyiz.

Mars'tan Dünya'mız ve Dünya'dan Mars
Mars'tan Dünya'mız ve Dünya'dan Mars
Mars: NASA/JPL-Caltech/MSSS/TAMU | Earth: Bill Dunford

Merkür ise 0.61 AU uzaklıkta olup onun yaklaşık 5 dakika önceki halini görürüz.

Merkür Gezegeni
Merkür Gezegeni
NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Carnegie Institution of Washington

Jüpiter 4.2 AU uzaklığa sahip olup biz onun 33.6 dakika önceki halini görmekteyiz.

Dünya'dan ISS ve Jüpiter'in Görünümü
Dünya'dan ISS ve Jüpiter'in Görünümü
NASA/Bill Dunford

O halde Güneş’ten sonraki en yakın yıldız olan Proxima Centauri’yi ele alalım. Yaklaşık olarak bu yıldız, Güneş’in kütlesinin 1/8’ine sahip olup 33 kat daha yoğundur. Kırmızı cüce sınıfında yer alır ve sönük olduğundan çıplak gözle görmek mümkün değildir. Güneşten uzaklığı ise 4.25 ışık yılıdır. Yani biz teleskopla bu yıldıza baktığımızda aslında yaklaşık 4 yıl önceki halini görmüş oluyoruz, yani 4 yıl öncesine bakıyoruz.

Proxima Centauri
Proxima Centauri
Popular Science

Diğer yakın bir yıldız olan ve gece Ay’dan sonraki en parlak gökcismi olan Sirius-A yıldızı, Güneş’ten 8.47 ışık yılı uzaklıktadır. Eğer gece bu yıldıza bakıyorsanız, yaklaşık 8.5 yıl öncesine bakıyorsunuz demektir.

Gökyüzündeki en parlak yıldız olan Sirius-A ve Sirius-B
Gökyüzündeki en parlak yıldız olan Sirius-A ve Sirius-B
Wikipedia

Diğer bir yıldız olan Procyon yıldızı, Küçük Köpek Takımyıldızı’nın en parlak olanıdır. Gece gözlem yapıldığında gökyüzündeki en parlak 8. yıldız olan bu yıldızın Güneş’imizden uzaklığı ise yaklaşık 11,4 ışık yılıdır. Yani eğer bu yıldıza bakıyorsanız yaklaşık olarak 11 yıl öncesine bakıyorsunuzdur.

Procyon
Procyon
cs.astronomy.com

Peki ölçeğimizi biraz daha da büyütelim ve çıplak gözle Dünya’dan görülebilen en uzak gök cismi ve aynı zamanda Samanyolu Galaksisi’ne, yani bize en yakın büyük galaksi olan Andromeda Galaksisi’ne bakalım. Bu durumda ne kadar geçmişe bakmış oluruz? Cevap 2.2 milyon yıl! Çünkü bu galaksi bizden yaklaşık 2.2 milyon ışık yılı uzaklıktadır, yani bize ışığının ulaşması bu kadar yıl sürmektedir. 2 milyon yıl öncesine bakmak oldukça inanılmaz değil mi?

Andromeda Galaksisi
Andromeda Galaksisi
Wikipedia
GRB 090423: Şimdiye Kadar Ölçülen En Uzak Yıldız Patlaması
GRB 090423: Şimdiye Kadar Ölçülen En Uzak Yıldız Patlaması
Bulutsu.org

Yukarıdaki görsel şimdiye kadar ölçülen en uzak patlamaya aittir. Swift Gözlemevi’nden yapılan bu gözlem, gama ışını patlaması yapan, evrendeki ilk yıldızlardan biri olan GRB 090423 yıldızının patlamadan sonraki görüntüsüdür. Bu yıldızın kütlesi Güneş’imizin kütlesinden yaklaşık 40-50 kat daha da fazlaydı. Ayrıca Güneş’imizden 10.000 kat daha parlak olan bu yıldızın ölümü de muazzam oldu. İşte bu patlama bu görselle kaydedildi. Peki bu görsele baktığımızda ne kadar geçmişe bakmış oluyoruz? Cevap, yaklaşık 13 milyar yıl öncesine! Yani evrenimizin başlangıcı olan Büyük Patlama’dan 630 milyon yıl sonrasına! Neredeyse evrenimizin başlangıcı olan ana bakıyoruz... Harika değil mi?

Sonuç olarak ışık sayesinde evrenimizin geçmişine gözatmış olduk. Büyük Patlama'dan günümüze gökyüzündeki yıldızların ölüm ve doğumlarına tanıklık etmenin aslında bizim geçmişimize de tanıklık etmek olduğunu gördük.

Işık sayesinde evrenin geçmişine bir yolculuğa çıkabilir ve herşeyin nasıl başladığını keşfedebiliriz. Evrenimizin hikayesi aslında bizim hikayemiz. - Prof. Brian Cox
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • Tebrikler! 9
  • Muhteşem! 5
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 2
  • Üzücü! 1
  • İğrenç! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/11/2020 05:13:56 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8610

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Albert Einstein
Doğal Seçilim
Evren
Uçma
Mantar
Dünya Sağlık Örgütü
Hayvanlar Alemi
Tarih
Çin
Mühendislik
Sağlık Bilimleri
Kas
Evrimsel Biyoloji
Maskeler
Etimoloji
Virüsler
Grip
Kamuflaj
Makina
Bebek Doğumu
Beyin
Evrim Kuramı
Factchecking
Mikrop
Karadelik
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“En büyük zaferimiz asla düşmemek değil; her düştüğümüzde ayağa kalkmaktır.”
Oliver Goldsmith
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol