Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Zamanda Geriye Gitmek İçin Gökyüzüne Bakmanız Yeterli!

Zamanda Geriye Gitmek İçin Gökyüzüne Bakmanız Yeterli! Pixabay
Samanyolu Galaksisi
7 dakika
9,751
  • Fotometri
  • Özel Görelilik

Hepimiz geçmişte yaşadığımız güzel anılara ya da olaylara geri dönmek istemişizdir. Geçmişte yaptığımız hataları ya da olguları değiştirmek gibi düşünceler de zamanda geriye gitme isteğini doğurmuştur. Bu yazımızda zamanda geçmişe gitmenin fiziksel açıdan bir analizini yapacağız.

Mutlak zaman yoktur.
Mutlak zaman yoktur.
Pixabay

Zamanda yolculuk fikri Albert Einstein’ın 1905 ve 1916 yıllarında yayımladığı “Özel Görelilik” ve “Genel Görelilik” kuramları ile bilimsel anlamda gündeme gelmiştir. Bu iki devrim niteliğindeki kuram, mutlak zaman ve mutlak referans sistemi hakkındaki düşüncelerimizi doğrudan değiştirmiştir. Özel Görelilik kuramı kısaca ışığın hızıyla ilgili bir kuramdır. Bu kuramın sonuçlarından bazıları şunlardır:

Bu Reklamı Kapat

  • Zaman, mekan ve hareket kavramları birbirinden ayrı olgular değillerdir. Hepsi birbirleriyle iç içedir.
  • Işık hızı tüm gözlemciler için aynıdır (c=299.792.458 m/s).
  • Bir cisim hızlandıkça onun için zaman yavaşlar. Eğer cisim ışık hızına ulaşırsa zaman durur. Fakat kütlesi olan hiçbir cisim ışık hızına ulaşamaz.
Işık ve Uzayzaman
Işık ve Uzayzaman
pixabay

Devrim niteliğindeki bu sonuçlar gündelik anlayışımızdaki mutlak zaman ve mutlak referans sistemi gibi kavramların gerçekte daha farklı olduğunu gözler önüne serdi. Ama bu durum, Klasik Newton fiziğinin yanlış olduğu anlamına gelmez. İki fizik de aynı fizik olup, limit durumlarında aynı sonucu verirler. Kaldı ki uydu fırlatmadan tutun uzay uçuşlarına kadar hala Newton fiziği kullanmaktayız. Aralarındaki tek fark ise hassasiyet. Einstein’in ileri sürdüğü kuram, ölçüm bakımından daha hassastır ve hata payı bakımından Newton yasalarına oranla daha düşüktür.

Gelelim diğer kuram olan Genel Görelilik Kuramı’na... Bu kuram ise evrendeki kütleçekim ile uzay-zaman arasındaki ilişkiyi ortaya koyan bir kuramdır. Einstein, yüksek kütleçekimine sahip yerlerde zamanın yavaşladığını söylemiştir. Bu etkiyi günümüzde popüler olan kara delik etrafındaki ışığın ve uzay-zamanın davranışını açıklamada ayrıca küresel konumlandırma sistemi olan GPS uydularının senkronizasyonunda görüyoruz.

Bu Reklamı Kapat

Uydu ile haberleşmede Görelilik Kuramı bir kez daha karşımıza çıkmaktadır.
Uydu ile haberleşmede Görelilik Kuramı bir kez daha karşımıza çıkmaktadır.
Pixabay

Bu yazımızda, Einstein’ın ilk kuramı olan Özel Görelilik Kuramı’nın sonuçları dahilinde zamanda yolculuk fikrinden yola çıkacağız. Zamanda ileriye gitmek mümkündür. Bunu, ışık hızına yakın hızlarda hareket eden atom altı parçacıklar hakkında deneyler yapılan CERN’de defalarca gözlemlemiş bulunuyoruz. Kararsız olan bu parçacıkların hızları ışık hızına yakın hızlara çıkarıldığında yarı ömür süreleri, düşük hızlardaki yarı ömür sürelerine göre artış göstermektedir.

Peki bu durum, ışık hızına yakın hızda hareket eden parçacığın davranışında ekstra bir değişikliğe sebep oluyor mu? Hayır, yani parçacık için geçen zaman algısı tıpkı düşük hızlardaki zaman algısı gibi, yani ona ekstra bir zaman kazandırmıyor fakat o parçacığı gözlemleyen bizler için şu durum ortaya çıkıyor: Onu ağır çekimde hareket ediyormuş gibi görüyoruz. Evet oldukça garip sonuçlar fakat gerçek!

CERN - Büyük Hadron Çarpıştırıcı (LHC)
CERN - Büyük Hadron Çarpıştırıcı (LHC)
CERN

Peki gelelim şimdi ışığa! Işık dediğimiz olgu, elektromanyetik alanın kuvvet taşıyıcı parçacığı olan, durağan kütleleri 0 olan “foton”lardan meydana gelir. Bu fotonlar enerji paketçikleri olup evrende ışık hızında (c=299.792.458 m/s, yani 300.000 km/saniye hızda) hareket ederler. Evrende bu hızı aşabilecek herhangi bir şey yoktur. Çünkü Einstein’ın meşhur E=mc2E=mc^2 bağıntısı olan kütle-enerji eşdeğerliği bunun için sonsuz enerji gerektiğini ve bunun da evrende mümkün olmadığını göstermektedir. Yani ışık hızı, evrendeki her şey için limit hızdır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Işık hızı limit hız ise bunun sonuçlarına bir göz atalım: Yaşadığımız evrendeki bazı gök cisimlerinin bizlere olan uzaklığı ve ışık hızının sabitliği nedeniyle bu durum aslında bizleri birer sanal zaman yolcusu yapmakta. Yani gökyüzüne baktığımızda evrende geçmişe bakıyoruz. O gördüğümüz gök cisimlerinden gelen ışık, aslında o cismin o anki görüntüsüne ait değil, geçmişteki görüntüsüne ait. Muhteşem değil mi?

Şimdi geçmişe olan yolculuğumuza Samanyolu Galaksisi’ndeki 200 milyar yıldızdan biri olan Güneş Sistemi’mizin yıldızı olan Güneş’le başlayalım. Güneş’in bizim yaşadığımız gezegen olan Dünya’ya uzaklığı 149.600.000 km’dir. Biz bu uzaklığa "1 Astronomik Birim" (1 AU) diyoruz. Diğer gökcisimlerinin uzaklığını da bu birim üzerinden hesaplıyoruz. Peki, Güneş’e baktığımız anda Güneş’in ne kadar önceki halini görüyoruz?

Yaşam Kaynağımız: Güneş
Yaşam Kaynağımız: Güneş
Pixabay

Aramızdaki uzaklık yaklaşık 150.000.000 km ve ışık saniyede yaklaşık 300.000 km yol alır. Bu da dakikada 18.000.000 km yapar. Uzaklığı bu hıza bölersek 8.3 dakika yapar. Yani bunun anlamı şudur: Biz Güneş’e baktığımızda aslında onun yaklaşık 8 dakika önceki halini görüyoruz.

O halde bu işlemi diğer gökcisimlerinden bazılarına da yapalım. Mesafeler oldukça büyük olduğu için km yerine AU (astronomik birim cinsinden uzaklık) ve ışık yılı kullanacağız. Işık, 1 AU mesafeyi yaklaşık 8 dakikada almaktadır.

Dünya’mıza en yakın mesafede ve çıplak gözle de gözlemlenen gezegen olan Venüs’e bir bakalım. Venüs bizden 0.28 AU uzaklıkta olup bu da yaklaşık 2.3 dakika yapar. Yani Venüs’e baktığımızda 2.3 dakika önceki halini görmüş oluruz.

Bu Reklamı Kapat

Venüs Ve Ay
Venüs Ve Ay
NASA/Bill Dunford

Diğer en yakın gezegen olan kızıl gezegen Mars bizden 0.52 AU uzaklıkta olup onun yaklaşık 4.2 dakika önceki halini görmekteyiz.

Mars'tan Dünya'mız ve Dünya'dan Mars
Mars'tan Dünya'mız ve Dünya'dan Mars
Mars: NASA/JPL-Caltech/MSSS/TAMU | Earth: Bill Dunford

Merkür ise 0.61 AU uzaklıkta olup onun yaklaşık 5 dakika önceki halini görürüz.

Merkür Gezegeni
Merkür Gezegeni
NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Carnegie Institution of Washington

Jüpiter 4.2 AU uzaklığa sahip olup biz onun 33.6 dakika önceki halini görmekteyiz.

Dünya'dan ISS ve Jüpiter'in Görünümü
Dünya'dan ISS ve Jüpiter'in Görünümü
NASA/Bill Dunford

O halde Güneş’ten sonraki en yakın yıldız olan Proxima Centauri’yi ele alalım. Yaklaşık olarak bu yıldız, Güneş’in kütlesinin 1/8’ine sahip olup 33 kat daha yoğundur. Kırmızı cüce sınıfında yer alır ve sönük olduğundan çıplak gözle görmek mümkün değildir. Güneşten uzaklığı ise 4.25 ışık yılıdır. Yani biz teleskopla bu yıldıza baktığımızda aslında yaklaşık 4 yıl önceki halini görmüş oluyoruz, yani 4 yıl öncesine bakıyoruz.

Bu Reklamı Kapat

Proxima Centauri
Proxima Centauri
Popular Science

Diğer yakın bir yıldız olan ve gece Ay’dan sonraki en parlak gökcismi olan Sirius-A yıldızı, Güneş’ten 8.47 ışık yılı uzaklıktadır. Eğer gece bu yıldıza bakıyorsanız, yaklaşık 8.5 yıl öncesine bakıyorsunuz demektir.

Gökyüzündeki en parlak yıldız olan Sirius-A ve Sirius-B
Gökyüzündeki en parlak yıldız olan Sirius-A ve Sirius-B
Wikipedia

Diğer bir yıldız olan Procyon yıldızı, Küçük Köpek Takımyıldızı’nın en parlak olanıdır. Gece gözlem yapıldığında gökyüzündeki en parlak 8. yıldız olan bu yıldızın Güneş’imizden uzaklığı ise yaklaşık 11,4 ışık yılıdır. Yani eğer bu yıldıza bakıyorsanız yaklaşık olarak 11 yıl öncesine bakıyorsunuzdur.

Procyon
Procyon
cs.astronomy.com

Peki ölçeğimizi biraz daha da büyütelim ve çıplak gözle Dünya’dan görülebilen en uzak gök cismi ve aynı zamanda Samanyolu Galaksisi’ne, yani bize en yakın büyük galaksi olan Andromeda Galaksisi’ne bakalım. Bu durumda ne kadar geçmişe bakmış oluruz? Cevap 2.2 milyon yıl! Çünkü bu galaksi bizden yaklaşık 2.2 milyon ışık yılı uzaklıktadır, yani bize ışığının ulaşması bu kadar yıl sürmektedir. 2 milyon yıl öncesine bakmak oldukça inanılmaz değil mi?

Andromeda Galaksisi
Andromeda Galaksisi
Wikipedia
GRB 090423: Şimdiye Kadar Ölçülen En Uzak Yıldız Patlaması
GRB 090423: Şimdiye Kadar Ölçülen En Uzak Yıldız Patlaması
Bulutsu.org

Yukarıdaki görsel şimdiye kadar ölçülen en uzak patlamaya aittir. Swift Gözlemevi’nden yapılan bu gözlem, gama ışını patlaması yapan, evrendeki ilk yıldızlardan biri olan GRB 090423 yıldızının patlamadan sonraki görüntüsüdür. Bu yıldızın kütlesi Güneş’imizin kütlesinden yaklaşık 40-50 kat daha da fazlaydı. Ayrıca Güneş’imizden 10.000 kat daha parlak olan bu yıldızın ölümü de muazzam oldu. İşte bu patlama bu görselle kaydedildi. Peki bu görsele baktığımızda ne kadar geçmişe bakmış oluyoruz? Cevap, yaklaşık 13 milyar yıl öncesine! Yani evrenimizin başlangıcı olan Büyük Patlama’dan 630 milyon yıl sonrasına! Neredeyse evrenimizin başlangıcı olan ana bakıyoruz... Harika değil mi?

Sonuç olarak ışık sayesinde evrenimizin geçmişine gözatmış olduk. Büyük Patlama'dan günümüze gökyüzündeki yıldızların ölüm ve doğumlarına tanıklık etmenin aslında bizim geçmişimize de tanıklık etmek olduğunu gördük.

Işık sayesinde evrenin geçmişine bir yolculuğa çıkabilir ve herşeyin nasıl başladığını keşfedebiliriz. Evrenimizin hikayesi aslında bizim hikayemiz. - Prof. Brian Cox
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 17
  • Tebrikler! 12
  • Muhteşem! 10
  • İnanılmaz 10
  • Bilim Budur! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Umut Verici! 3
  • Üzücü! 1
  • İğrenç! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/08/2022 16:35:48 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8610

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Doğa
Beyin
Erkek
Dinozorlar
Kalp
Lipit
Çin
Atom
Psikiyatri
Nadir
Alkol
Cinsellik
Mitler
Zehir
Hastalık Dağılımı
Nükleer
Virüsler
Hastalık Kataloğu
Ağaç
Manyetik
Yıldız
Evrim
Sinir
Yaşam
Gazetecilik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.