Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Kadir Ölçeği Nedir? Gezegen ve Yıldız Gibi Gök Cisimlerinin Görünür ve Mutlak Parlaklıkları Nasıl Ölçülür?

Kadir Ölçeği Nedir? Gezegen ve Yıldız Gibi Gök Cisimlerinin Görünür ve Mutlak Parlaklıkları Nasıl Ölçülür? NASA
11 dakika
530
  • Fotometri
  • Yıldız Astronomisi

Kadir (İng: "magnitude"), astronomik cisimlerin parlaklıklarının bir ölçüsüdür. Kadir değeri arttıkça gökcismi sönükleşir, azaldıkça ise parlaklaşır. Kadir, logaritmik bir ölçektir. Her değer, bir öncekinin 2.51 katıdır. Yani kadir değerinin 1 artması, gökcisminin 2.51 kat sönükleşmesi demektir. Değerin 2 artması (2.51)² = 6.3 kat, değerin 5 artması ise (2.51)⁵ = 100 kat sönükleşme demektir. Dolayısıyla değerler büyüdükçe aralarındaki fark da açılmaktadır.

Soldan sağa doğru; Güneş, Dolunay, Venüs (en parlak zaman), Sirius, Kutup Yıldızı, çıplak gözle gözlem limiti, Hubble Teleskobu'nun gözlem limiti
Soldan sağa doğru; Güneş, Dolunay, Venüs (en parlak zaman), Sirius, Kutup Yıldızı, çıplak gözle gözlem limiti, Hubble Teleskobu'nun gözlem limiti
EarthSky

Mevcut koşullarda görülebilecek en soluk kadir değerine Sınırlayıcı Büyüklük (İng: "Limiting Magnitude") adı verilmektedir. Çıplak göz ile en iyi gözlem koşullarında ortalama sınırlayıcı büyüklük, 6.5 kadir değerine kadar yükselmektedir. Şehirlerde ise gözlemlenebilir sınır çok daha düşüktür.[1]

Bu Reklamı Kapat

Görünür Parlaklık ve Mutlak Parlaklık

Farklı cisimlerin parlaklıklarını birbiriyle kıyaslamak için iki yaygın yönteme başvurulur:

Görünür Parlaklık

Görünür parlaklık (İng: "Apparent Magnitude"); gözlemlenen gökcisminin Dünya'dan ölçülen parlaklığını ifade etmektedir ve gökcisimlerinin Dünya'ya olan uzaklıklarından etkilenmektedir. Görünür parlaklık (mm) şu formülle hesaplanır:

Bu Reklamı Kapat

m1−mref=−2.5log⁡10IrefI1m_1-m_\text{ref}=-2.5\log_{10}{\frac{I_\text{ref}}{I_1}}

Bu formülde IrefI_\text{ref} ve I1I_1, sırasıyla referans olarak alınan ve hesaplanan gök cisimlerinin ışık şiddetidir. Işık şiddeti, metrekare başına düşen ışık gücüdür ve birimi W/m2\text{W}/\text{m}^2'dir. Bazı örnekler vermek gerekirse:

LibreTexts

Kadir farklarının, mantığa aykırı işaretine tekrar dikkat edin: Daha parlak olan yıldızın kadir değeri daha küçüktür.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu tanımın bir büyüklüğün sıfır noktası hakkında hiçbir şey söylemediğine de dikkat edin: Yalnızca iki yıldız arasındaki farkı verir. Büyüklük ölçeğinin sıfır noktasının tam olarak nereye ayarlanacağı biraz tartışma konusudur ve öyle veya böyle bu, keyfi bir seçimdir.

İki yıldızın büyüklükleri verilirse, şiddetlerinin oranı da kolayca hesaplanabilir. Bunu bulmak için tek yapmanız gereken, yukarıdaki denklemi tersine çevirmektir:

I2I1=100.4(m1−m2)\frac{I_2}{I_1}=10^{0.4(m_1-m_2)}

Mutlak Parlaklık

Mutlak parlaklık (İng: "Absolute Magnitude") ise bir gökcisminin 10 parsek, yani 32.6 ışık yılı uzaktan bakıldığı zamanki kadir değeridir. Yani mutlak parlaklık mesafeye bağlı değildir. Tüm gökcisimlerinin 32.6 ışık yılı uzaktaki parlaklığı hesaplandığı için doğru bir karşılaştırma yapılmasına izin vermektedir.

Astronomide genellikle mutlak parlaklıktan ziyade görünür parlaklıktan söz edilir, çünkü direkt olarak ölçülebilen tek değer görünür parlaklıktır. Ancak mutlak parlaklık da görünür parlaklık üzerinden şu şekilde hesaplanabilir:

Bu Reklamı Kapat

m−M=5(log⁡10d−1)m-M=5(\log_{10}{d}-1)

Bu formülde dd yıldıza olan parsek cinsinden mesafe, mm görünür parlaklık, MM ise mutlak parlaklıktır.

Uzaklık Modülüsü

Mutlak parlaklık eşitliğinin sol tarafındaki m−Mm-M değeri, uzaklık modülüsü olarak da bilinir. Denklemden de görülebileceği üzere uzaklık modülüsü, gözlemcinin yıldıza olan uzaklığının basit bir fonksiyonudur. Pratikte astronomlar bir yıldızdan söz ederken, genellikle onun gerçek uzaklığını değil de uzaklık modülüsünü verirler:

Örneğin Büyük Magellan Bulutu'ndaki yıldızlara olan uzaklığı anlatan bu makaleye göz atabilirsiniz.
Örneğin Büyük Magellan Bulutu'ndaki yıldızlara olan uzaklığı anlatan bu makaleye göz atabilirsiniz.
ArXiV

Neden Uzaklık Modülüsü Kullanılıyor?

Uzaklık yerine uzaklık modülüsünün kullanılmasının 2 nedeni vardır:

Bu Reklamı Kapat

  1. Çoğu zaman, uzak bir nesneye olan uzaklık, uzaklığı bilinen yakındaki bir nesneyle aynı olduğu varsayılarak ve iki nesnenin görünür parlaklığı karşılaştırılarak belirlenir. Bu durumda, fiilen gözlemlenen miktarlar, görünen iki büyüklüktür; bu yüzden mesafe modülünü kullanmak doğal bir tercih olmaktadır.
  2. Bir gözlem çalışması planlarken, gökbilimcilerin teleskoplarda kullanacakları maruz kalma (İng: "exposure") sürelerinin ne kadar olması gerektiğini belirlemeleri gerekir. Bu, hedeflerinin görünen büyüklüğüne bağlıdır. Eğer bir astronom, hedef yıldızların içsel özellikleri hakkında -mutlak büyüklükleri- hakkında (çoğu zaman olduğu gibi) iyi bir fikre sahipse ve uzaklık modülünü biliyorsa, onların görünür büyüklüklerini en hızlı ve kolay bir şekilde hesaplayabilir.

Pratik ve gözlemsel bir bakış açısından bakacak olursak buradaki temel fikir, gerçek mesafeler yerine bir mesafe modülüsü değerleri kataloğuna sahip olmanın genellikle daha faydalı olmasıdır.

Gökbilimciler, iki nesne arasında göreli bir ölçü olarak mesafe modülüsünü kullandıklarında, bir diğer avantaj ortaya çıkar: Örneğin, kendi Samanyolu'muza en yakın gökada olan Büyük Macellan Bulutu (LMC), genellikle daha uzak diğer gökadalar için bir atlama taşı olarak kullanılır. LMC'ye olan mesafeye ilişkin mevcut tahminimiz yaklaşık 50 kiloparsektir. Her bir galaksideki belirli bir yıldız türünü gözlemleyerek LMC'ye ve diğer birkaç galaksiye olan mesafeleri ölçtüğünüzü ve şu şekilde bir tablo ürettiğinizi varsayalım:

LibreTexts

Diyelim ki bu tabloyu üretmenizde on yıl sonra, gökbilimciler LMC'ye yapılan ölçümlerde sistematik bir hata keşfettiler. Bizden 50 kiloparsek uzakta değil de aslında 60 kiloparsek uzakta olduğunu fark ettiler. Bu durumda:

  • M31 ve M81 için sonuçlarınızı her biri için mutlak mesafeleri kullanarak kiloparsek olarak yayınladıysanız, çalışmanız anında geçersiz hale gelir. Sonuçlarınızı kullanmak için gökbilimciler, LMC'ye olan yeni mesafeyi kullanarak tüm değerlerinizi yeniden hesaplamak zorunda kalırlar.
  • Ancak sonuçlarınızı LMC'ye göre mesafe modülüsü olarak yayınladıysanız, sonuçlarınız hala, her zamanki kadar doğrudur. Gökbilimciler, M31'deki bir yıldızın LMC'deki özdeş bir yıldıza göre ne kadar sönük görüneceğini tam olarak bilmeye devam edebilirler.

Açıklayıcı Örnekler

Bazı gök cisimlerinin görünür parlaklığı şöyledir:

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Mühendislik Öğrencileri İçin MATLAB Kılavuzu
  • Boyut: 19*27
  • Sayfa Sayısı: 279
  • Basım: 2
  • ISBN No: 9786052825426
Devamını Göster
₺182.00
Mühendislik Öğrencileri İçin MATLAB Kılavuzu

  • Güneş: -27
  • Dolunay: -13
  • SN1006 Süpernova: -7
  • Uluslararası Uzay İstasyonu: -6
  • Venüs: -5
  • Jüpiter ve Mars: -3
  • Merkür: -2
  • Sirius: -1
  • Vega ve Satürn: 0
  • Antares: 1
  • Polaris: 2
  • Cor Caroli: 3
  • Acubens: 4
  • Vesta ve Uranüs: 5
  • Çıplak gözün tipik limiti: 6
  • Ceres: 7
  • Neptün: 8
  • 7x50 dürbünlerin tipik limiti: 10
  • Proxima Centauri: 11
  • 4.5-6 inç (11-15 cm) teleskopların limiti: 13
  • Plüton ve 8-10 inç (20-25 cm) teleskopların limiti: 14
  • Charon: 16
  • 8 metrelik teleskopların görünür ışık limiti: 27
  • Hubble Uzay Teleskobu'nun görünür ışık limiti: 32

Aşağıdaki resimde Sirius ve civarındaki diğer yıldızların hem görünür hem de mutlak parlaklıklarına göre kıyaslanması görülmektedir. Eğer yıldızların hepsi Dünya'ya 32.6 ışık yılı uzakta olsaydı, sağdaki gibi görünürlerdi:

Sol tarafta görünür parlaklık, sağ tarafta ise mutlak parlaklığa göre kıyaslama yapılmıştır.
Sol tarafta görünür parlaklık, sağ tarafta ise mutlak parlaklığa göre kıyaslama yapılmıştır.
Sky & Telescope

Eğer Rigel, 900 ışık yılı yerine sadece 32.6 ışık yılı ötemizde olsaydı -8 kadir kadar, yani çeyrek ay kadar parlak olacaktı. Hemen yanımızda olan Güneş ise 150 milyon kilometre yerine 32.6 ışık yılı uzakta olsaydı 4.83 kadir değerine sahip olacaktı, yani nispeten sönük bir yıldız olarak kalacaktı.[2]

Yıldızlar nokta kaynak oldukları için kadir değerlerini ifade etmek oldukça kolaydır. Fakat galaksiler ve nebulalar gibi çok geniş alanlara yayılmış gökcisimlerin kadir değerleri kafa karıştırıcı olabilmektedir. Örneğin Andromeda galaksisi 3.44 kadirdir, fakat çıplak gözle şehirden görülemez. Buna rağmen daha sönük olan 4. kadirden bir yıldız çıplak gözle görülebilir. Bunun sebebi galaksi ışığının yıldızlar gibi tek bir noktadan değil, çok geniş bir alandan gelmesidir. Toplam ışık miktarı değişmez fakat görülen nokta başına düşen ışık azalır.[3]

Kadir Sisteminin Sorunları

Kadir sisteminin bazı dezavantajları vardır. Bu sistemin en büyük problemlerinden biri, iki yıldız kaynağını çarpmak veya bölmek yerine toplama veya çıkarmanın sonucunu bulmaya çalışırken yapılması gerekenlerdir.

Farz edelim ki kadir değerleri sırasıyla m(A)m(A) ve m(B)m(B) olan iki yıldız, birbirlerine o kadar yakın görünüyorlar ki, ışıkları tek bir kaynak gibi geliyor. Ortaya çıkan karışımın büyüklüğü nedir?

Eğer m(A+B)=m(A)+m(B)m(A+B)=m(A)+m(B) diye hesaplarsanız , yanılırsınız. Bu hesaplamayı yapmak için, öncelikle kadir değerlerini ışık şiddeti değerlerine geri çevirmeniz, sonra toplama işlemini yapmanız, ondan sonra sonucu tekrar kadir değerine çevirmeniz gerekir.

Neden Bu Kafa Karıştırıcı Sistem Kullanılıyor?

Aslında kadir sistemi oldukça kafa karıştırıcıdır ve çoğu durumda sağduyuya aykırı, antik gökbilim geleneklerine dayanmaktadır. Bunun için, işin tarihine biraz bakmamız gerekiyor.

Tarihsel Nedenler

Dünyanın her köşesindeki insanlar, milenyumlar boyunca yıldızlara baktılar; en nihayetinde televizyonsuz ve bilgisayarsız bir dünyada, geceleri başka ne yapabilirlerdi ki? Orta Doğu'daki çeşitli kültürlerden bu pratiğe yönelik ayrıntılı kayıtlarımız var; bazılarında rahipler, yıldızların ve gezegenlerin hareketlerini incelemek ve genellikle gelecekteki olayları tahmin etmeye çalışmak için yıllarını harcadılar. Bugün bilim dışı bir safsata olduğunu bildiğimiz astrolojiyi temel alan güdüleri hatalı olabilir, ancak bazı durumlarda görebildikleri konusunda çok iyi ölçümler yaptıklarını söylemek gerek.

Örneğin Rodoslu Hipparchus, yaklaşık 850 yıldızdan oluşan bir katalog derledi. Her yıldızın parlaklığını, "en parlak, parlak, çok parlak değil, çok soluk değil, soluk, en zayıf" diyebileceğimiz altı kategoriden birine yerleştirerek tanımladı. Daha sonradan gelen bilim insanları, bu kategorileri tanımlamak için "büyüklük" (İng: "magnitude") kelimesini tercih ettiler - ki bu sözcüğün orijinal anlamı da "sınıf, sıra, etki miktarı" anlamına geliyor.

Bu yeni sistemde en parlak yıldızlar, tıpkı en iyi filmleri veya restoranları "birinci sınıf" olarak adlandırdığımız gibi, "birinci kadir" olarak belirlendi. Bir sonraki en parlak yıldızlara "ikinci kadir" adı verildi ve çıplak gözle görülebilen en soluk yıldızlara kadar "altıncı kadir" olarak adlandırıldı. İşte bu, bu tuhaf geleneğin kökeni oldu:

Bu Reklamı Kapat

  • Parlak yıldızlar küçük büyüklüklerle gösterilir (çünkü onlar "birinci sınıf"tır).
  • Sönük yıldızlar büyük büyüklüklerle gösterilir (çünkü onlar "ikinci sınıf"tır).

Kadir Değerini Kullanışlı Hale Getiren Bazı Nedenler

Sonradan gelen bilim insanları, sadece bu 6 sınıfa hapsolmak yerine daha süreğen bir sistem geliştirdiler ve yukarıda tarif ettiğimiz denklemler ortaya çıkmış oldu. Tabii ki isteselerdi yepyeni bir sistem de yaratabilirlerdi; fakat bilim insanları yine de bu antik sistemi kullanmaya devam etmektedirler, çünkü sisteme alıştıkça bazı pratik faydaları olduğunu anladılar. Örneğin:

  1. Astronomların incelediği nesneler, görünür parlaklıkta çok büyük bir aralığı kapsamaktadır: Çıplak gözle görülebilen en parlak yıldız, en sönük olandan 600 kat daha parlaktır. Güneş, çıplak gözle görülebilen en sönük yıldızdan 6 trilyon kat daha parlaktır. Bu kadar büyük sayılarla uğraşmak zordur.
  2. Az önce söz ettiğimiz gibi, büyüklük sistemi logaritmiktir, bu da parlaklık oranlarındaki devasa aralığı büyüklük farklarında çok daha küçük bir aralığa dönüştürür: Güneş ile çıplak gözle görülebilen en sönük yıldız arasındaki fark sadece 32 kadirdir.
  3. Son birkaç yüz yılda, gökbilimciler büyüklük sistemindeki geniş bir katalog ve ölçüm literatürü oluşturmuşlardır. Alışılanı sürdürmek daha kolaydır.
  4. Gökbilimciler, kadir değerlerini daha verimli olarak kullanabilecekleri bazı kısayollar keşfettiler ve bu kısayollar, işi, gök cisimlerinin parlaklık değerleriyle ilgili işlemler yapmaktan daha kolay hâle getirmektedir.

Pratik Bir Fayda

Gizemli tanımlarına rağmen, kadir değerleri pratikte de gerçekten çok hızlı ve kullanışlı olabilir. Örneğin, astronomlar genellikle bir yıldızın veya asteroidin parlaklığında meydana gelen ufacık değişiklikleri gözlerler. Küçük değişiklikleri tanımlamanın yaygın bir yolu, yüzde cinsindendir; örneğin "alfa-Orionis geçen hafta %3 oranında soluklaştı." denir. Yoğunluktaki küçük yüzde değişiklikleri ile büyüklükteki karşılık gelen değişiklikler arasında basit bir ilişki olduğu ortaya çıktı:

  • Eğer bir yıldızın ışık şiddeti kadar %N\%N kadar değişirse,
  • O yıldızın kadir değeri yaklaşık kadar değişmektedir.

Yani örneğin alfa-Orionis %3 soluklaşırsa, kadir değeri 0.03 artmaktadır.

Bu kuralın %10 dolaylarına kadar geçerli olduğu unutulmamalıdır. Örneğin %3'lük bir şiddet azalması aslında 0.030 kadire değil, 0.033 kadire denk gelmektedir. Ama çoğu durumda bu, fazlasıyla yeterlidir. Özellikle de küçük değişimler için bu yöntem çok kullanışlıdır; ama %15-20 gibi daha büyük değişimlerde hata miktarı da büyümektedir.

Bu Reklamı Kapat

Jansky Sistemi

Optik dalga boylarının dışındaki, örneğin radyo, morötesi veya X-ışını rejimlerindeki nesneleri inceleyen gökbilimcilerin, çalışmalarına dahil etmek zorunda kaldıkları herhangi bir tarihsel ölçüm yoktur: Bu alanların hepsi, optik astronomiye göre çok daha yeni sahalardır; hepsi, 1930'larda veya sonrasına ortaya çıkmış bilim dallarıdır. Dolayısıyla bu rejimlerde, ölçümler neredeyse her zaman "daha rasyonel" sistemlerde hesaplanmaktadır: Bu ölçümlerin çoğu logaritmik değil de doğrusal olan, daha parlak nesneler için daha büyük hale gelen birimler kullanırlar. Örneğin radyo astronomisinde, kaynaklar tipik olarak jansky cinsinden ölçülür. Bu skalada:

1 Jansky=10−26Watts/m2/Hertz1\ \text{Jansky}=10^{-26}\text{Watts}/\text{m}^2/\text{Hertz}

Dolayısıyla bu skalada 5 Jansky, 1 Jansky değerindeki bir kaynaktan 5 kat daha parlaktır. Göreceğiniz üzere bu, sağduyuya son derece uygun ve beklendik bir sonuçtur.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 8
  • Tebrikler! 5
  • Bilim Budur! 4
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/09/2022 19:37:03 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11975

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Ana Bulaşma Mekanizması
Matematik
Güve
Yapay Seçilim
Enerji
Virüs
Evrim Ağacı
Nöron
Mers
Evrim Teorisi
Su
Hayvanlar Alemi
Evrimsel Antropoloji
Yatay Gen Transferi
Kanser
Kimya Tarihi
Taklit
Öne Çıkan
Evrimleşme
Şempanzeler
Yas
Genel Görelilik
Asit
Doğal
Zeka
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.