Yapay Renklendirici Nedir ve Sağlığımızı Nasıl Etkiler?

Yapay Renklendirici Nedir ve Sağlığımızı Nasıl Etkiler?
Renkli makaron kurabiyeleri.
PxHere
Meltem Çetin Sever Editör Meltem Çetin Sever
4 dakika
8,334 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'ndaki ''food porn'' yazımızda da bahsetmiş olduğumuz görsel açlık kavramını etkileyen en önemli unsur yiyeceğin rengidir. Bu yüzden bir satış politikası olarak, yiyecekler kimyasal maddeler katılarak renklendirilmektedir.

Yapay Renklendirici Nedir?

Yiyeceklere renk veren bu kimyasal maddelere gıda boyası ya da yapay renklendirici denilmektedir. Laboratuvar ortamında şimdiye kadar, insan gözünün algılayabileceği her renkte gıda boyası üretilmiştir. Böylece yiyeceklerimiz çok farklı renklere sahip olup, albenisi daha yüksek olmaktadır.

Günümüzde yapay renklendiriciler temel olarak petrolden üretilmektedir. Petrolün kimyasal olarak işlenmesi ile farklı renklerde ve oldukça yoğun yapay renklendiriciler elde edilmektedir. Elde edilen gıda boyasının yoğun olması nedeni ile bir damla gıda boyası ile yüzlerce yiyecek istenilen renge getirilebilmektedir.

Reklamı Kapat

Yapay renklendiriciler ile farklı renklerde şekerler elde edilebilmektedir.
Yapay renklendiriciler ile farklı renklerde şekerler elde edilebilmektedir.
Pixabay

Günümüzde Kullanılan Yapay Renklendiriciler Nelerdir?

Dünya çapında birçok kimyasal işleme tesisinde her gün farklı gıda boyaları üretilmektedir. Buna bağlı olarak son 50 yıl içerisinde gıda boyası kullanımı %500 artmıştır. Ancak üretilen gıda boyalarının kullanımı konusunda her ülkenin kendi içinde yürüttüğü birtakım bürokratik süreçler rol oynamaktadır. Yani üretilen her gıda boyası her ülkede kullanılamamaktadır. Çünkü her ülkenin kendi sağlık bakanlığı ve kabul ettiği farklı beslenme otoriteleri vardır. Aşağıda, Avrupa Birliği ülkelerinde kullanılan gıda boyaları ürün kodlarıyla birlikte sıralanmıştır.

  • E100 Zerdeçal
  • E101 Riboflavin-5-fosfat
  • E102 Tartrazin (sarı no.5)
  • E104 Kinolin sarısı
  • E110 Gün batımı sarısı
  • E120 Koşinil (kırmızı)
  • E122 Azorubin
  • E123 Amarant
  • E124 Ponso 4R (parlak kırmızı)
  • E127 Eritrosin (kırmızı no.3)
  • E129 Alura kırmızısı
  • E131 Patent mavisi
  • E132 İndigo karmin (mavi no.2)
  • E133 Parlak mavi
  • E140 Klorofil
  • E141 Klorofil-bakır kompleksi
  • E142 Yeşil S
  • E150 (a yalın karamel, b kaostik sülfit-karamel, c amonyak karamel, d sülfit-amonyak karamel)
  • E151 Parlak siyah
  • E153 Bitkisel karbon
  • E155 Kahverengi HT
  • E173 Alüminyum
  • E174 Gümüş
  • E175 Altın
  • E180 Litol Rubin BK

Bu gıda boyalarından sadece 6 tanesinin kullanımı, hem Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) hem de Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) tarafından onaylanmıştır. Bunlar;

  • E127 Eritrosin (kırmızı no.3)
  • E129 Alura kırmızısı
  • E102 Tartrazin (sarı no.5)
  • E110 Gün batımı sarısı
  • E133 Parlak mavi
  • E132 İndigo karmin (mavi no.2)'dir.
Yapay renklendiriciler şekerleme endüstrisinde sık kullanılmaktadır.
Yapay renklendiriciler şekerleme endüstrisinde sık kullanılmaktadır.
Pixabay

Yapay Renklendiriciler Zararlı mıdır?

Fazla sayıda üretildiklerinden ve kimya şirketlerinin birbirlerinden bağımsız olarak çalıştıklarından dolayı, çoğu renklendiricinin insan sağlığı üzerindeki etkileri tam olarak bilinememektedir. Test edilen bazı gıda boyalarının ise birçok sağlık sorunu ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Örneğin;

  • E132 İndigo karmin (mavi no.2): Farelerde beyin tümörü oluşumu ile ilişkilendirilmiştir.
  • E143 Yeşil no.2 (fast green): 1981 yılında yapılan bir çalışmada mesane kanseri ile ilişkilendirilmiştir.
  • E110 Gün batımı sarısı (sarı no.6): Alerjik reaksiyonlara neden olabileceği gibi, adrenal bezlerde ve böbreklerde tümör oluşumu ile ilişkilendirilmiştir.
  • E127 Eritrosin (kırmızı no.3): 1983 yılında tiroid tümörleri ile ilişkilendirildiği için, 1983 yılından itibaren Norveç ve Amerika'da kullanımı yasaklanmıştır.

Yapay renklendiriciler petrolden üretildikleri için, özellikle alura kırmızısı (kırmızı no.40), tartrazin (sarı no.5) ve gün batımı sarısı (sarı no.6) adlı renklendiricilerde insan vücudunda kanserojen etki yapan benzidin adlı molekül bulunmuştur.

Yapay Renklendiriciler Çocuklarda Hiperaktiviteye Neden Olur mu?

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); akademik, sosyal ve psikiyatrik sorunlara yol açabilen ve olumsuz etkileri yaşam boyunca sürebilen bir hastalıktır. Toplumlarda görülme oranı %5 ile %7 arasında değişmektedir. Çocuklukta başladığı zaman, %60-70 oranında yetişkinlikte de görülmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İlk defa 1973 yılında bir klinik pediyatristin yaptığı çalışmalar sonucu, yapay renklendiricilerin DEHB hastalığına yol açabileceği düşünülmüştür. Bunun sonucunda doktorlar çocuklara tedavi olarak eleminasyon diyeti uygulamıştır. Eleminasyon diyeti, vücutta herhangi bir reaksiyona neden olan besini tespit edebilmek için kontrollü olarak kişinin diyetinden bazı besinlerin çıkarılmasına dayanan bir diyettir. Eleminasyon diyeti uygulandıktan sonra yapılan birkaç çalışmada, besinlerdeki yapay renklendiricilerin hiperaktivite bozukluğu ile ilişkili olabileceği görülmüştür.

Başka bir çalışmada ise DEHB hastalığına sahip çocukların diyetlerindeki yapay renklendiricili ve koruyucu katkı maddeli yiyecekleri çıkarılmış ve sonuç olarak hiperaktivite semptomlarının çocukların %73'ünde azaldığı görülmüştür.

Yapay renklendiriciler çocuklarda olumsuz etkilere yol açabilmektedir.
Yapay renklendiriciler çocuklarda olumsuz etkilere yol açabilmektedir.
Pixabay

Sonuç

Yapay renklendiricilerin sağlığımızı olumsuz yönde etkilediğine dair birçok kanıt bulunmuştur ve bu maddelerin etkileri üzerine çalışmalar devam etmektedir. Özellikle tartrazin (sarı no.5) adlı renklendiricinin çocuklarda sinirlilik, depresyon, uyku bozukluğu ve hiperaktivite bozukluğuna yol açtığı görülmüştür. Bazı ülkeler bu konuda önlemlerini almaya başlamıştır; 2009 yılında İngiltere hükümeti, gıda üreticilerine alternatif renklendiriciler bulmaları yönünde teşvik paketleri sunmuştur. Yine İngiltere'de 2010 yılında, yapay renklendirici içeren yiyeceklerin etiketlerine, bu maddeleri içerdiğine dair uyarı etiketi eklenmesi zorunlu hale getirilmiştir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 19
  • Tebrikler! 16
  • Korkutucu! 9
  • İnanılmaz 8
  • Bilim Budur! 5
  • Üzücü! 5
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Umut Verici! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/09/2021 05:01:29 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7846

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Evrimleşme
Kimyasal Element
Moleküler Biyoloji
Küresel Salgın
Devir
Veri
Göğüs Hastalığı
İntihar
Tekillik
Rna
İhtiyoloji
Sayı
Kök Hücre
Ana Bulaşma Mekanizması
Atom
Kanıt
Canlılık Cansızlık
Evrim Teorisi
Tüy
Sars Virüsü
Örümcek
Okyanus
Grip
Sağlık
Yayılım
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın