Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Volkan Nedir? Volkanlar Nasıl Oluşur? Bir Volkan Nasıl Patlar ve Doğaya Ne Faydaları Var?

Volkan Nedir? Volkanlar Nasıl Oluşur? Bir Volkan Nasıl Patlar ve Doğaya Ne Faydaları Var?
11 dakika
35,883
  • Jeoloji
  • Volkanoloji

Volkanik aktivite, gezegenimizin büyüleyici, korkutucu ve kesinlikle gerekli bir özelliğidir. Volkanlar, Afrika'daki bir çölden Antarktika'nın soğuk iklimlerine, Pasifik'teki adalara ve tüm kıtalara kadar her yere dağılmış durumdadır. Her gün, bir yerlerde bir volkan patlamaktadır. Bali'deki son derece aktif Agung Dağı, İzlanda'daki Bárðarbunga, Hawaii'deki Kilauea ve Meksika'daki Colima gibi yanardağların isimlerine çoğumuz aşinayız.

Bununla birlikte, Güneş Sistemi boyunca gök cisimlerine yayılmış volkanlar vardır. Örneğin Jüpiter'in ayı Io'yu ele alalım. Oldukça volkaniktir ve yüzeyinin altından kükürtlü lav fışkırtır. Dünya'nın küçük bir modeli olan bu uydunun, malzemeyi iç kısımdan yüzeye ve ötesine getiren yoğun bir volkanik aktivitesi vardır ve bu faaliyet nedeniyle milyonlarca yıldır Io'nun adeta "içinin dışına çıktığı" düşünülüyor.

Tüm Reklamları Kapat

Daha da uzakta, Satürn'ün uydusu Enceladus da volkanizma ile ilgili "gayzer" denen özelliklerine sahiptir. Dünya ve Io'da olduğu gibi, erimiş kaya ile püskürmek yerine, sulu buz kristalleri fışkırtır. Gezegen bilimciler, Güneş Sistemi'nin uzak bölgelerine yayılmış, kriyo-volkanizma olarak da bilinen bu "buz volkanı" aktivitesinin çok daha fazla olduğundan şüpheleniyorlar. Dünya'ya çok daha yakın olan Venüs'ün volkanik olarak aktif olduğu biliniyor ve Mars'ta da geçmişteki volkanik aktivitenin sağlam kanıtları var. Merkür bile tarihinin çok erken dönemlerinde volkanik patlamaların izlerini gösterir.

Volkanlar, Dünya'yı İnşa Etmenin Önemli Bir Parçasıdır!

Volkanlar, kıtalar ve adalar meydana getirmede, derin okyanus dağlarını ve kraterleri şekillendirmede büyük görevler üstlenirler. Ayrıca lav ve diğer materyalleri püskürterek Dünya'daki yeryüzü şekillerini ortaya çıkarırlar. Dünya, erimiş bir okyanusla kaplı, volkanik bir ortam olarak yaşamına başladı.

Tüm Reklamları Kapat

Zamanın başlangıcından beri süregelen tüm yanardağlar şu anda aktif değildir. Bazıları çoktan öldü ve bir daha asla aktif olmayacak. Diğerleri uykuda (yani gelecekte tekrar patlayabilirler). Bu, özellikle aktif geçmişlerinin kanıtları arasında birkaç volkanın bulunduğu Mars'ta da geçerlidir.

Volkanik Patlamanın Temelleri

Çoğu insan 1980'de Washington Eyaleti'nde S. Helens Dağı'nın patlaması gibi volkanik patlamalara aşinadır. Bu, dağın bir kısmını uçurup çevredeki eyaletlere milyarlarca ton kül yağdıran dramatik bir patlamaydı. Ancak, o bölgedeki tek değildi. Hood ve Rainier Dağları, kardeş kalderaları kadar olmasa da, aktif olarak kabul edilir. Bu dağlar "ark arkası" yanardağları olarak bilinir ve bunların faaliyetleri yerin derinliklerindeki plaka hareketlerinden kaynaklanır.

Aktif bir yanardağın kül püskürtme anı.
Aktif bir yanardağın kül püskürtme anı.
USGS

Hawaii ada zinciri, Pasifik Okyanusu altındaki Dünya'nın kabuğundaki zayıf bir nokta olan "sıcak" bir noktadan kaynaklanıyor. Adalar, kabuk sıcak nokta üzerinden hareket ettikçe ve lavlar deniz tabanına çıktıkça milyonlarca yıl boyunca meydana geldi. Sonunda, her adanın yüzeyi suyun yüzeyine ulaştı ve büyümeye devam etti.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

En aktif Hawai yanardağları Büyük Ada'dadır. Buradaki yanardağlardan biri olan Kilauea, adanın güney bölgesinin çoğunu yeniden su yüzüne çıkaran kalın lav akıntılarını püskürtmeye devam ediyor. Bu dağın kenarındaki bir "bacadan" çıkan son patlamalar, Büyük Ada'daki köyleri ve evleri yıktı. Volkanlar ayrıca Japonya'nın güneyinden Yeni Zelanda'ya kadar Pasifik Okyanusu havzasında da patlar. Havzadaki en volkanik alanlar plaka sınırları boyunca uzanır ve bu bölgenin tamamına "Ateş Çemberi" denir. Avrupa'da Sicilya'daki Etna Dağı, MS 79'da Pompeii ve Herculaneum'u gömen yanardağ Vesuvius gibi, oldukça aktiftir. Bu dağlar, depremler ve ara sıra meydana gelen akışlarla çevredeki bölgeleri etkilemeye devam ediyor.

Her volkan, bir dağ oluşturmaz. Bazı volkan bacaları, özellikle deniz altı patlamalarından lav katmanları gönderir. Volkan bacaları, Venüs gezegeninde aktiftir ve burada yüzeyi kalın, akışkanlık direnci yüksek olan (bal gibi yavaş akan) lavla kaplarlar. Dünya'da yanardağlar çok çeşitli şekillerde patlar.

Volkanlar Nasıl Patlar?

Volkanik patlamalar, Dünya yüzeyinin altındaki malzemelerin yüzeye çıkması için yollar sağlar. Ayrıca dünyanın ısısını dışarı atmasına da izin verirler. Dünya, Io ve Venüs'teki aktif yanardağlar, yeraltı erimiş kayaları ile beslenir. Yeryüzünde lav, mantodan (yüzeyin altındaki tabakadır) çıkar.

Alberto Incrocci'nin perspektifinden Etna Yanardağı.
Alberto Incrocci'nin perspektifinden Etna Yanardağı.
ThoughtCo

Magma adı verilen erimiş kayalardan yeterince bulunduğunda ve bunların üzerindeki basınç yeterli olduğunda, volkanik bir patlama meydana gelir. Birçok volkanda magma, merkezi bir tüp veya "boğazdan" yükselir ve dağın tepesinden çıkar. Diğer yerlerde lav, gazlar ve kül deliklerden dışarı akar. Sonunda koni şeklinde tepeler ve dağlar oluşturabilirler. Bu, en son Hawaii Büyük Adası'nda meydana gelen patlama tarzıdır.

Volkanik aktivite oldukça sessiz olabilir veya oldukça patlayıcı olabilir. Çok aktif bir akış olduğunda, volkanik kalderadan gaz bulutları yükselebilir. Bunlar oldukça ölümcüldür çünkü sıcaklardır ve hızlı hareket ederler.

Tüm Reklamları Kapat

Gezegen Jeolojisinin Bir Parçası Olarak Volkanlar

Volkanlar, her zaman değil ama genellikle kıtasal plaka hareketleriyle yakından ilişkilidir. Gezegenimizin yüzeyinin derinliklerinde, dev tektonik plakalar yavaşça hareket ediyor ve birbirlerine karşı itişip kakışıyor. İki veya daha fazlasının bir araya geldiği plakalar arasındaki sınırlarda magma, yüzeye doğru sürüklenir. Pasifik Kıyıları'nın yanardağları, plakaların birlikte kayarak sürtünme ve ısı oluşturarak lavların serbestçe akmasına izin verdiği bir süreçle oluştu.

Pasifik plakasında yer alan Hawaii Adalarının oluşumunu gösteren zaman ölçekli şema.
Pasifik plakasında yer alan Hawaii Adalarının oluşumunu gösteren zaman ölçekli şema.
ThoughtCo

Derin deniz volkanları da magma ve gazlarla püskürür. Her zaman püskürmeleri görmeyiz, ancak süngertaşı bulutları (püskürmeden kaynaklanan kaya) sonunda yüzeye çıkar ve yüzeyde uzun kaya "nehirleri" oluşturur.

Daha önce de belirtildiği gibi, Hawaii adaları aslında Pasifik Plakasının altındaki volkanik "duman bulutu" denen şeyin sonucudur. Pasifik Plakası yavaşça güneydoğuya doğru hareket eder ve hareket ettikçe duman bulutları kabuğu ısıtır, yüzeye malzeme gönderir. Plaka güneye doğru ilerlerken, yeni noktalar "ısınır" ve erimiş lavların yüzeye çıkmasıyla yeni bir ada meydana gelir. Büyük Ada, Pasifik Okyanusu'nun yüzeyinin üzerinde yükselen adaların en gencidir, ancak plaka kayarken daha yenileri de halen oluşmaktadır. Birinin adı Loihi'dir ve hala su altındadır.

Aktif yanardağlara ek olarak, Dünya'nın çeşitli yerleri "süper yanardağlar" denen yapıları içerir. Bunlar, devasa sıcak noktaların üstünde yer alan jeolojik olarak aktif bölgelerdir. En iyi bilineni ABD'de Kuzeybatı Wyoming'de bulunan Yellowstone Kalderası'dır. Derin bir lav gölüne sahiptir ve jeolojik zaman boyunca birkaç kez patlamıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Volkanik Patlamalara Bilimsel Bir Bakış

Çoğu insan kıvrımlı görünümlü, yapış yapış duran "pahoehoe" lavına ("pah-hoy-hoy" olarak telaffuz edilir) aşinadır. Erimiş fıstık ezmesi kıvamındadır. Kalın siyah kaya katmanların oluşumu, çok çabuk soğumasından gelir. Volkanlardan akan diğer lav türü ise "A'a" ("AH-ah" olarak telaffuz edilir) olarak adlandırılır. Hareket eden bir kömür topakları gibi görünür.

Volkanik patlama sonrası oluşan eriyik kaya "nehri".
Volkanik patlama sonrası oluşan eriyik kaya "nehri".
ThoughtCo

Her iki tür lav, akarken taşıdıkları gazları salar. Sıcaklıkları 1.200°C'den fazla olabilir. Volkanik püskürmelerde açığa çıkan sıcak gazlar arasında karbondioksit, kükürt dioksit, nitrojen, argon, metan ve karbon monoksit ile su buharı bulunur. Toz parçacıkları kadar küçük, kaya ve çakıl taşları kadar büyük olabilen kül, soğutulmuş kayalardan meydana gelir ve volkandan dışarı fırlatılır. Bu gazlar, nispeten sessiz bir dağda bile küçük miktarlarda oldukça ölümcül olabilirler.

Çok patlayıcı volkanik püskürmelerde kül ve gazlar "piroklastik akış" adı verilen bir şekilde birbirine karışır. Böyle bir karışım çok hızlı hareket eder ve oldukça ölümcül olabilir. Washington'daki St. Helens Dağı'nın patlaması, Filipinler'deki Pinatubo Dağı'nın patlaması ve antik Roma'daki Pompeii yakınlarındaki patlamalar sırasında, çoğu insan bu tür öldürücü gaz ve kül akışlarının üstlerinden geçmesi nedeniyle öldü. Diğerleri, patlamayı izleyen kül veya çamur sellerine gömüldü.

Volkanlar, Gezegenlerin Evrimi İçin Gereklidir!

Güneş Sistemi'nin başlangıcından beri yanardağlar ve volkanik akışlar gezegenimizi (ve diğerlerini) etkilemiştir: Atmosferi ve toprağı zenginleştirdiler, köklü değişiklikler yaptılar ve kimi zaman yaşamı tehdit ettiler. Aktif bir gezegende yaşamın bir parçasıdırlar ve volkanik aktivitenin gerçekleştiği diğer dünyalarda öğretecekleri önemli dersler vardır. Jeologlar (yer bilimciler), volkanik patlamaları ve ilgili faaliyetleri inceler ve her tür volkanik arazi özelliğini sınıflandırmak için çalışmaktadırlar.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Bir Şey Olduğu Yok

Fang Ailesi’nin Yazarından

Yılın En İyi Kitabı seçkilerinde

New York Times * Washington Post * People * Time * Buzzfeed

Lillian ve Madison’ın yatılı okulda başlayan beklenmedik dostlukları, Lillian’ın olaylı bir şekilde okulu terk etmesiyle mektuplara kalmıştı. Ta ki yıllar sonra yine bir mektupla gelen yardım çağrısına kadar.

Madison, Lillian’dan üvey ikizlerine bakıcılık yapmasını istiyor. Ama bir detay var: İkizler kızıp üzülünce alev alıyorlar. Gerçekten, alev alıyorlar. Kendilerine zarar vermeyen ama etraflarında ne varsa yakıp yıkan, korkutucu ve bir o kadar da göz alıcı alevler.

Bocalamakla geçen hayatında kaybedecek pek de bir şeyi olmayan Lillian, yazı çocuklarla geçirmeyi kabul ediyor. Üçü artık birbirlerine güvenmeyi, başkalarını umursamamayı –ve Madison’ın politikacı kocasından uzak durmayı– öğrenmek zorundalar. Peki ama Lillian gece uykusunda bile onlar yüzünden yanabileceği gerçeğiyle ne yapacak? Bir an önce onlardan uzaklaşmanın yollarını mı arayacak yoksa bu tuhaf güzellikteki çocuklarla el ele verip dünyanın karşısına mı dikilecek?

Birbirlerini anlamaya, dünyadaki küçük yerlerini bulmaya çalışan sıra dışı karakterlerin buluştuğu bu tuhaf, yumuşak ve eğlenceli roman, Kevin Wilson’ın olağanüstü ile olağanı aşılamadaki muazzam becerisini bir kez daha doğruluyor.

“Bu kitabın güzelliğini aklım almıyor. Her şeyiyle özgün, bir o kadar da muhteşem.” Taffy Brodesser-Akner, New York Times

“Benzerini okumuştum diyeceğiniz tek bir satır yok. O kadar taze bir ses.” Entertainment Weekly

Devamını Göster
₺89.00
Bir Şey Olduğu Yok

A'a tipi lav akıntısı görünümü, Richard Bouhet'in kamerasından.
A'a tipi lav akıntısı görünümü, Richard Bouhet'in kamerasından.
ThoughtCo

Volkanları Sınıflandırmanın Yolları Nelerdir?

Bilim insanları volkanları boyut, şekil, patlayıcılık, lav türü ve tektonik oluşum dahil olmak üzere birkaç farklı şekilde sınıflandırdıklarından, bu sorunun kolay bir cevabı yoktur. Dahası, bu farklı sınıflandırmalar sıklıkla birbiriyle ilişkilidir. Örneğin, çok etkili patlamalara sahip bir yanardağın bir stratovolkan oluşturması pek olası değildir. Stratovolkanlar; pek çok sertleşmiş lav, tüf ve kül tabakasından oluşmuş, yüksek, konik biçimli bir volkandır.

Volkanları sınıflandırmanın en yaygın beş yoluna bir göz atalım:

Aktif mi, Suskun mu Yoksa Ölü mü?

Yanardağları sınıflandırmanın en basit yollarından biri, yakın zamandaki patlama geçmişleri ve gelecekteki patlama potansiyelleridir. Bunun için bilim insanları "aktif", "suskun" ve "ölü" terimlerini kullanmaktadır.

Genel olarak, aktif bir yanardağ, kayıtlı tarihte patlak vermiş olan - bu bölgeden bölgeye farklılık gösterir - veya yakın gelecekte patlama belirtileri (gaz emisyonları veya olağandışı sismik aktivite) gösteren bir volkandır. Suskun bir yanardağ aktif değildir, ancak tekrar patlaması beklenir.

Bir volkanın aktif mi, sessiz mi yoksa ölü mü olduğunu belirlemek kolay değildir ve volkanologlar bunu her zaman doğru yapamazlar. Ne de olsa doğayı bu şekilde sınıflandırmak insani bir yoldur ve doğa da kesin olarak tahmin edilemez. Örneğin, Alaska'daki Fourpeaked Mountain, 2006'da patlamadan önce 10.000 yıldan fazla bir süredir hareketsizdi.

Jeodinamik Özellikleri

Volkanların yaklaşık yüzde 90'ı yakınsak ve ıraksak (ancak dönüşümsüz) plaka sınırlarında meydana gelir. Yakınsak sınırlarda, "yitim" olarak bilinen bir süreçte bir kabuk tabakası diğerinin altına batar. Bu, okyanus-kıtasal levha sınırlarında meydana geldiğinde, daha yoğun olan okyanus levhası kıta levhasının altına batar ve beraberinde yüzey suyu ve hidratlanmış mineraller getirir. Daldırılmış okyanus levhası, alçalırken giderek daha yüksek sıcaklıklar ve basınçlarla karşılaşır ve taşıdığı su, çevreleyen mantonun erime sıcaklığını düşürür. Bu, mantonun geç erimesine ve üstlerindeki kabuğa yavaşça yükselen yüzer magma odaları oluşturmasına neden olur. Okyanus-okyanus plaka sınırlarında, bu süreç volkanik ada yayları üretir.

Farklı sınırlar, tektonik plakalar birbirinden ayrıldığında ortaya çıkar; bu su altında gerçekleştiğinde, deniz tabanı yayılması olarak bilinir. Plakalar ayrıldıkça ve çatlaklar oluşturdukça, mantodaki erimiş malzeme serbest kalır ve boşluğu doldurmak için hızla yukarı doğru yükselir. Yüzeye ulaştığında magma hızla soğur ve yeni topraklar oluşturur. Böylece, daha yaşlı kayalar daha uzakta bulunurken daha genç kayalar ıraksak plaka sınırlarında ve yakınlarında bulunur. Farklı sınırların keşfi (ve çevredeki kayaların tarihlenmesi), kıtasal sürüklenme ve levha tektoniği teorilerinin geliştirilmesinde büyük bir rol oynadı.

"Sıcak nokta" yanardağları tamamen farklı bir oluşumdur - genellikle plaka sınırlarında değil, plakada meydana gelirler. Bunun gerçekleştiği mekanizma tam olarak anlaşılmamıştır. Ünlü jeolog John Tuzo Wilson tarafından 1963 yılında geliştirilen orijinal konsept, sıcak noktaların Dünya'nın daha derin ve daha sıcak bir kısmı üzerindeki plaka hareketlerinden kaynaklandığını varsayıyordu. Daha sonra, bu daha sıcak, alt-kabuk bölümlerinin, konveksiyon nedeniyle çekirdekten ve mantodan yükselen derin, dar erimiş kaya akıntıları olan manto kılcalları olduğu teorize edildi. Bununla birlikte, bu teori, hala yer bilimi topluluğu içindeki çekişmeli tartışmaların kaynağıdır.

Her birine örnek vermek gerekirse:

  • Yakınsak sınır volkanları: Cascade Volkanları (kıtasal-okyanussal) ve Aleut Adaları (okyanussal- okyanussal)
  • Iraksak sınır volkanları: Atlantik Ortası Sırtı (deniz tabanı boyunca uzanır)
  • Sıcak nokta volkanları: Hawaiian-Emperor denizaltı dağ silsilesi ve Yellowstone Kalderası

Volkan Tipleri

  1. Kül konileri, patlayıcı volkanik deliklerin etrafında oluşan küçük, dik, konik volkanik kül ve kaya yığınlarıdır. Genellikle kalkan yanardağlarının veya stratovolkanların dış kenarlarında meydana gelir. Kül toplarını içeren malzeme, genellikle çamur ve külden meydana gelir, o kadar hafif ve gevşektir ki magmanın içinde birikemez. Lav, yanlardan ve alttan sızabilir.
  2. Kalkan volkanları büyüktür, genellikle kilometrelerce genişliğindedir ve hafif bir eğime sahiptir. Sıvı bazaltik lav akışlarının sonucudur ve genellikle sıcak nokta yanardağlarıyla ilişkilendirilirler.
  3. Kompozit volkanlar olarak da bilinen Stratovolkanlar, birçok lav ve piroklastik katmanının sonucudur. Stratovolkan püskürmeleri normalde kalkan püskürmelerinden daha patlayıcıdır ve yüksek viskoziteli lavlarının soğumadan önce seyahat etmek için daha az zamanı vardır ve bu da daha dik eğimlerle sonuçlanır. Stratovolkanlar 20.000 fit yüksekliğe ulaşabilir.

Patlama Tipleri

İki baskın volkanik patlama türü, patlayıcı ve taşkın tip, hangi yanardağ türlerinin oluştuğunu belirler. Taşkın tipi püskürmelerde, daha az viskoz ("akışkan") magma yüzeye yükselir ve potansiyel olarak patlayıcı gazların kolayca kaçmasına izin verir. Akan lav, yokuş aşağı kolayca akarak kalkan volkanları oluşturur. Patlayıcı volkanlar, daha az viskoz magma ile, çözünmüş gazları hala sızdırmadan yüzeye ulaştırdığında meydana gelir. Daha sonra, patlamalar troposfere lav ve piroklastik gönderene kadar basınç artar.

Tüm Reklamları Kapat

Volkanik patlamalar, "Stromboliyen", "Vulkaniyen", "Vezüv", "Pliniyen" ve "Hawai" nitel terimleri kullanılarak da tanımlanmıştır. Bu terimler, belirli patlamalara ve duman bulutlarına, çıkarılan malzemeye ve bunlarla ilişkili büyüklüğe işaret eder.

Volkanik Patlama Endeksi (VEI)

1982'de geliştirilen Volkanik Patlama Endeksi, bir patlamanın boyutunu ve büyüklüğünü tanımlamak için kullanılan 0 ila 8 arası bir ölçektir. En basit biçiminde, VEI, bir öncekinden on kat bir artışı temsil eden birbirini izleyen her aralıkla, atılan toplam hacme dayanmaktadır. Örneğin, bir VEI 4 volkanik püskürmesi en az 0,1 kilometre küp malzeme püskürtürken, bir VEI 5 en az 1 kilometre küp dışarı çıkar. Ancak indeks; duman bulutu yüksekliği, süre, sıklık ve niteliksel açıklamalar gibi diğer faktörleri de hesaba katar.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
29
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Muhteşem! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: ThoughtCo | Arşiv Bağlantısı
  • B. Mitchell. 5 Different Ways Of Classifying Volcanoes. (1 Mart 2019). Alındığı Tarih: 12 Aralık 2020. Alındığı Yer: ThoughtCo | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/01/2023 19:16:49 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9717

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Savunma
Biyocoğrafya
Bitki
Yüzey
Uzay Aracı
Bitkiler
Yok Oluş
Virüs
Deniz
Covıd-19
Kanat
Eşeyli Üreme
Algı
Seçilim
Astrofotoğrafçılık
Mavi
Beyaz
Küresel
Karbonhidrat
Manyetik Alan
Bilgi Felsefesi
Diş Hekimi
Element
Genel Halk
Plastik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
C. C. Petersen, et al. Volkan Nedir? Volkanlar Nasıl Oluşur? Bir Volkan Nasıl Patlar ve Doğaya Ne Faydaları Var?. (13 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9717
Petersen, C. C., Polat, G. K., Özdil, A. Ş. (2020, December 13). Volkan Nedir? Volkanlar Nasıl Oluşur? Bir Volkan Nasıl Patlar ve Doğaya Ne Faydaları Var?. Evrim Ağacı. Retrieved January 29, 2023. from https://evrimagaci.org/s/9717
C. C. Petersen, et al. “Volkan Nedir? Volkanlar Nasıl Oluşur? Bir Volkan Nasıl Patlar ve Doğaya Ne Faydaları Var?.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, 13 Dec. 2020, https://evrimagaci.org/s/9717.
Petersen, Carolyn Collins. Polat, Gencay Kaan. Özdil, Ayşegül Şenyiğit. “Volkan Nedir? Volkanlar Nasıl Oluşur? Bir Volkan Nasıl Patlar ve Doğaya Ne Faydaları Var?.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, December 13, 2020. https://evrimagaci.org/s/9717.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.