Tepeli karabatak (Phalacrocorax aristotelis)

Tepeli karabatak (Phalacrocorax aristotelis)
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
5 dakika
1,394 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tepeli karabatak
  • Bilimsel Adı Phalacrocorax aristotelis
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Tepeli karabatak
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Shag
Taksonomi
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Gözlem Bilgileri

Çanakkale'nin merkez limanında gözlemlediğimiz bir genç birey. Genelde deniz seviyesinin hemen üstünde, denize sıfır uçarken veya herhangi bir kayalık üzerinde kanatlarını açıp kuruturken gözlemleyebilirsiniz. Karabatakların iki ayak üzerindeki bu kanat kurutma davranışı oldukça meşhurdur.

Tanım ve Genel Bilgiler

Uzunlukları genelde 68 ila 78 cm arasında olan orta boyutlu siyah su kuşlarıdır. Kanat açıklıkları 110-95 cm arasında değişir. Uzun kuyrukları ve sarı boğaz dokusu bulunur. İsimlerinden de anlaşılacağı gibi yetişkinleri üreme döneminde ibik geliştirir. Yaygın karabatak (Phalacrocorax carbo) türünden ince ve hafif gagaları ile ayrılırlar. Ayrıca ibikleri dışında üreme dönemlerinde metalik-yeşil renkte tüyleri güneş ışığı altında parlayabilir. Tepeli karabatakların 12 kuyruk tüyü bulunurken; yaygın karabatakların 14 kuyruk tüyü bulunur. Ayrıca genç tepeli karabatakların alt tüyleri, yaygın karabataklardan daha siyah olabilir.

Çanakkale'de ıslak tüylerini kabartırken gözlemlediğimiz bir genç birey.
Çanakkale'de ıslak tüylerini kabartırken gözlemlediğimiz bir genç birey.
Pedram Türkoğlu

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Phalacrocoracidae (Karabatakgiller) ailesine üye karabatakların (Phalacrocorax spp.) evrimsel geçmişinin birçok modern kuştan daha eskiye dayandığı düşünülür. Hatta öyle ki modern kuşların bilinen en eski atalarından biri olan Gansus yumenensis ile anatomik olarak fazlası ile benzerlik taşırlar. Yaklaşık 120 milyon yıl önce Kretase Devri'nin Apsiyen dilimine denk gelir. İçerisinde Sula cinsi kuşları barındıran Sulidae ailesi, Anhinga cinsi ve diğer birkaç deniz kuşu muhtemelen Pangea süperkıtasının parçalanmasından sonra güneyde kalan Gondwana kıtasından türleşmeye başladıkları düşünülüyor. Bilindiği kadarı ile karabataklar, yaklaşık 30 milyon yıl öncesine denk gelen Geç Oligosen'de evrimleşmeye başladı.

Kanatlarını kurutan bir genç ve yanında pas vermeyen bir martı.
Kanatlarını kurutan bir genç ve yanında pas vermeyen bir martı.
Pedram Türkoğlu

Soyu tükenen tarih öncesi karabatakgillerden Limicorallus ve Nectornis isimli iki baskın cins örnek verilebilir. Kretase/Tersiyer yok oluşundan sonra memelilerle birlikte kuşlar da evrimsel yayınım veya adaptif radyasyon sürecine maruz kaldılar. Buradaki "radyasyon" fizikteki ışınımdan farklı olarak evrimsel biyolojide türleşme veya çeşitlenme anlamındadır. Tanım olarak, belli bir eylemden veya süreçten sonra taksonomik çeşitliliğin artış göstermesi demektir. Keza non-avian dinozorların yok olmasından ötürü boşalan birçok ekolojik nişi doldurabildiler. Öte yandan Geç Paleojen'de Avrasya'nın birçok bölgesinin sığ sularla kaplı olduğu düşünülüyor. Ayrıca Hint levhasının da Asya ile birleşmesi tamamlanmıştır. Dolayısıyla karabatakların bu denli bir yayılım göstermesi buna da bağlanıyor.

Ayrıca ilginçtir ki Galapagos Adaları'nda endemik yaşayan Galapagos karabatakalarının (Phalacrocorax harrisi) uçabilme yeteneği körelmiştir. Çünkü adada onları avlayacak kara avcıları neredeyse hiç yoktur. Dolayısıyla uçarak kaçmaya da ihtiyaçları yoktur. Böylece silya gelişimini kodlayan genlerdeki çeşitli işlevsizlikler nesiller içerisinde birikerek karabatakların evrim ekonomisine katkı sağlamış. Uçmayı sağlayacak iri kanatlara ve göğüs kaslarına ihtiyaçları olmadığı için onları üretip, koruyacak enerjiyi üreme ve çoğalma gibi biyolojik olarak daha önemli işlere harcayabilirler.

Vücudunu kurutan bir genç tepeli karabatak.
Vücudunu kurutan bir genç tepeli karabatak.
Pedram Türkoğlu

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Güneybatı Asya, Kuzey Afrika, Batı ve Doğu Avrupa'nın taşlık sulak alanlarında yaşarlar. En büyük tepeli karabatak kolonisi İspanya'nın Cíes Adaları'nda bulunur. Yaklaşık 2500 çiftin yaşadığı hesaplanmıştır. Biyocoğrafyalarına göre 3 alt türü bulunur.

  • P. a. aristotelis - Kuzeybatı Avrupa (Atlantik kıyıları)
  • P. a. desmarestii - Güney Avrupa ve Güneybatı Asya (Akdeniz ve Karadeniz kıyıları)
  • P. a. riggenbachi - Kuzeybatı Afrika kıyıları

Davranış ve Etoloji

Suya dalarak ucu olta gibi kıvrık gagaları ile balıkları yakalarlar. Suyun içinde perdeli ayakları yardımıyla hareket edip, daha sonra karaya çıktıklarında kanatlarını açarak kurutma davranışı sergilerler. Elbette pelikan gibi çeşitli diğer deniz kuşu da benzer davranış sergileyebilir. Fakat karabatakların kurutma davranışı sırasındaki duruşu karakteristiktir. Ayrıca çeşitli türlerinin su altında kanatlarını kullandığı görülür. Su altına dalmadan önce yarım bir zıplama pozisyonu sergilerler. Tepeli karabatakların 45 metreye kadar dalabildiği de gözlemlenmiştir. Örneğin aşağıda gördüğünüz, Çanakkale'de kanatlarını kuruturken kaydettiğimiz bir genç birey.

Tepeli karabatakların gagaları, yaygın karabataklardan daha incedir.
Pedram Türkoğlu

Göz kamaştırıcı adaptasyonlarından biri, tuz bezleri (supraorbital/nasal gland) sayesinde deniz suyundan tuzu (NaCl) fazlası ile arındırarak, birçok deniz kuşu gibi tuzlu suyu içebilmeleri. Bir diğeri ise alt tüylerindeki (down feather) barblar arasında hava hapsederek, suda kaldırma kuvveti oluşturabilmeleri. Normalde yağ bezlerinden (uropygial gland) aldıkları sebumu (lipid), gagaları ile vücutlarına sürerek de kaldırma kuvveti etkisi (su geçirmezlik) oluşturdukları düşünülüyordu. Fakat bu özelliğin kaldırma kuvvetinden ziyade, tüy onarımı ve bakımı ile ilgili olduğu konusunda birçok akademik çalışma yayımlandı. Çünkü deniz kuşları dışında birçok kuş türünde de bu yağ bezleri bulunuyor.

Sıçramak için hazırlanırken.
Sıçramak için hazırlanırken.
Pedram Türkoğlu

Diyet ve Metabolizma

Dalarak balık avlamayı tercih ederler. Genelde besin bulamadıklarında karaya yakın yerledeki sahillerden de ufak tefek leşlerle beslenebilirler. Görüldüğü kadarı ile yedikleri balıkların büyüklüğü mevsimin sıcaklığına göre değişiyor. Örneğin yazın 30 gram civarındaki balıkları tutmayı tercih ederken; kışın 100 gramın üstünü tercih edebiliyorlar. Muhtemelen onlara sağladıkları enerji ve sarf ettikleri efor ile ilişkili olabilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Bazı coğrafyalarda balıkçılar, karabatakları kendilerine rakip olarak gördükleri için sık sık avlandıkları bilinir. Hatta bu öyle bir seviyeye ulaşmıştır ki tarihte popülasyonları fazlası ile azalmıştır. Edinilen farkındalıklar ardından son birkaç yıldır nesilleri tekrar LC (Least Concern) yani Asgari Endişe kategorisine girmiştir.

Mükemmel birer yüzücü ve dalıcı olmalarını sağlayan perdeli ayaklarının yakından görünümü.
Mükemmel birer yüzücü ve dalıcı olmalarını sağlayan perdeli ayaklarının yakından görünümü.
Pedram Türkoğlu

Etimoloji

Taksonomik cins olarak Handbook of the Birds of the World kaynağına göre Gulosus aristotelis türünde sınıflandırılıyor. Phalacrocorax ile sinonim (eş anlamlı) olduğu belirtilmiş. Erişkinlerde yanakların bir kısmı tüysüz olduğu için Grekçe "kel" anlamına gelen "phalakros" terimi isimlendirirken kullanılmış. Tür ismindeki aristotelis ise Antik Filozof Aristo'dan gelmektedir. Tepeli karabataklar Phalacrocorax aristotelis türünde sınıflandırılırken; yaygın karabataklar Phalacrocorax carbo türünde sınıflandırılır. İngilizce tepeli karabatak için "European shag" kullanılır. Üstelik Britanya'da sadece "shag" da denilmektedir.

İngilizce'de "common" hatalı bir şekilde bazı kaynaklarda "bayağı" veya "adi" şeklinde çevrilmiştir. Bu terimi "yaygın" diye kullanmakta fayda var. Ayrıca zoolojide "yaygın" ifadesi kullanılmadan dile getirilen bütün ifadelerden "yaygın" türü anlaşılmalıdır. Örneğin yaygın karabatak ile sadece "karabatak" aynı türdür. Başka bir örnek ise yaygın atmaca veya atmaca olarak verilebilir. İkisi de Accipiter nisus türünü tanımlamaktadır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • Muhteşem! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • BTO. Look Out For Birds. (05 Mart 2020). Alındığı Tarih: 05 Mart 2020. Alındığı Yer: BTO/LOFB | Arşiv Bağlantısı
  • GNAH. Giving Nature Home. (05 Mart 2020). Alındığı Tarih: 05 Mart 2020. Alındığı Yer: RSPB | Arşiv Bağlantısı
  • Lars Svensson & Peter J. Grant. (2019). Collins Bird Guide. ISBN: 0-00-219728-6. Yayınevi: HarperCollins.
  • Ryan Cross. (2018). How The Clumsy Galapagos Cormorant Lost Its Flight. Science, sf: 6921. | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. European Shag. (27 Ocak 2020). Alındığı Tarih: 27 Ocak 2020. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • Orta, J., et al. Gulosus Aristotelis. (26 Şubat 2020). Alındığı Tarih: 26 Şubat 2020. Alındığı Yer: HBW | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/05/2021 00:22:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5268

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Darwin
Amerika Birleşik Devletleri
Video
Analiz
Biyocoğrafya
Olasılık
Nadir
Beslenme Biçimi
Ortak Ata
Alkol
Savaş
Rna
Psikiyatri
Görme
Yiyecek
Endokrin Sistemi
İmmünoloji
Çiftleşme
Doğa Yasası
Dilbilim
Uygulama
İnfografik
Yaşamın Başlangıcı
Gerçek
Mikrop
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın