Sıradan ve Sıra Dışı Bulut Çeşitleri: Alev Topları, Meme Görünümlü Bulutlar, Delikli Bulutlar!

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Öncelikle, temel bulut tiplerini tanıyarak başlayalım:

Wikimedia

Eğer gökyüzüne bakıp da bulutların hangi yükseklikte olduğunu merak ediyorsanız, bu basit tabloyu kullanabilirsiniz. Ancak bulutlar her zaman bu şekilde klasik şekillerde meydana gelmezler. Gelin bu ilginç bulut oluşumlarına bir bakış atalım:

Alev Topu

Her ne kadar aşağıdaki fotoğraf dinozorları 65 milyon yıl kadar önce yok eden göktaşının yeniden canlandırması gibi gözüküyorsa da, aslında Portekiz'e ait Madeira Adası'nda günbatımında çekilmiş bir buluta aittir. Anı yakalayıp internete yükleyen Rogerio Pacheco, bu fotoğrafa "Tanrı'nın Eli" adını vermiş.

Aslına bakarsanız fotoğrafta gördüğünüz bulut oluşumu, sanılandan çok daha sık gerçekleşiyor. Ancak bu fotoğrafı özel kılan, günbatımı nedeniyle bulutun kırmızı bir alev topuna dönmüş olması. Yoksa aslen pek de dikkatinizi çekecek bir bulut oluşumu değil. Meteorolog Emma Sharples'ın belirttiğine göre bulutlar muhtemelen son derece yaygın olan kümülüs bulutlarından ibaret.

Meteorolog Aisling Creevey'in açıklamasına göre bu fotoğrafta 3 ayrı bulut katmanı bulunuyor. Bu "alev topu" ise, söz konusu 3 katmanın birbirine karışması nedeniyle oluşmuş gibi gözüküyor. Örneğin bulutun daha koyu gözüken kısımları, orta yükseklikteki (6100 metre civarındaki) bulutlara ait.

Aslında başımızın üzerindeki bulutlar çoğu zaman birçok katmandan oluşuyor; ancak ışık şartları nedeniyle çoğu zaman bu katmanların arasındaki renk geçişlerini göremiyoruz. Bu da, katmanların oluşturduğu karmaşık şekilleri ayırt etmemizi güçleştiriyor.

Meme Şeklinde Görünen Mammatus Bulutları

Dünya'da en nadir görülen iklim olaylarından biri, Mammatus Bulutları'dır. Bilimsel olarak "mammatokümülüs" olarak da bilinen bu bulutlar, daha üstteki bulutların altında kesecik benzeri desenler oluşturur. Çok nadir gözlenen bu oluşum, genelde şiddetli fırtınalar öncesinde meydana gelir.

Bulutlar, isimlerini "meme" sözcüğünden alırlar. Keseciklere "mammae" adı verilir. Mammae, aynı zamanda memeli hayvanlarda bulunan süt bezlerinin adıdır. Bu meme yapılı bulutlar, kilometrelerce bu şekilde loplar halinde bulunabilirler. Her bir memenin çapı 1-3 kilometre, boyları ise 0.5 kilometre kadardır. Ancak bu loplar sürekli değildirler, her biri oluşup yok olur. Bir memenin ortalama varlığını koruma süresi 10 dakika kadardır. Nadiren 15 dakika ile birkaç saat arası varlıklarını koruyabilirler.

Bu yapıların oluşum mekanizmaları henüz bilinmiyor; ancak birçok farklı teori mevcut. Çoğu teorinin temelinde, bu tür bulut oluşumlarına neden olan sert sıcaklık değişimlerine bağlı olarak oluşan atmosferik olaylar yatmaktadır. Teoriler oldukça teknik olduğundan detaylara boğmak istemiyoruz. Genelde akışkanlar mekaniği ve ısı transferinin neden olduğu değişimlerin bulut yapılanmalarında bu tür oluşumlara neden olduğunun düşünüldüğünü söyleyebiliriz.

Delikli Bulut Olgusu

Aşağıdaki harika görüntü, Türkçede tam bir ismi olmasa da "delikli bulut" diyebileceğimiz bir olguyu gösteriyor.

Sirrokümülüs ve altokümülüs tipi bulutlarda çok nadiren de olsa görülebilen, bulut içerisinde oluşan bir delikten kaynaklanıyor. Bu deliğin (ya da boşluğun) oluşma sebebi ise, havanın aşırı soğuk olduğu bölgelerde kimi zaman atmosferik suyun buz kristalleşmesinin gerçekleşememesinden ötürü henüz donamamasıdır. Ancak bir kere kristalleşme başladığında, Bergeron Süreci denen bir olaydan ötürü bu kristallerin etrafındaki su hızla buharlaşmaya başlar. İşte bu sebeple, bulutun ortasında bir delik açılır ve büyür. Aslında açılan bir delik değildir. Su, buharlaştığı için artık beyaz gözükmez, henüz buharlaşmamış bölge ise beyaz kalır. Bu, dışarıdan bulut içerisinde bir delik açılıyormuş gibi gözükür.

Bu bulutlarda sözünü ettiğimiz ilk buz kristalleşmesini başlatansa genellikle bulutsa bir değişime neden olabilecek herhangi bir etkidir. Genellikle bu, bulut içerisinden veya yakınından geçen bir uçak olur. Bir uçağın kanatlarının uç kısımlarında çok düşük basınç olduğu için, uçak bulutun yakınından veya içinden geçerken düşük basınç nedeniyle o bölge birden soğur. Bu sırada, oluşamayan buz kristalleri, oluşma fırsatı bulur. Bu kristallerin etrafı ilk oluştuklarında su damlacıklarıyla sarılıdır. Bu durum, Bergeon Etkisi denen bir soğuk-yağmur etkisini tetikler. Bu nedenle su buharlaşır ve bulutun içinde bir delik oluşup, büyür. Hatta bu oluşumun mikrofiziksel analizi, deliğin ortasında bir fırça darbesini andıran minik çizgileri de açıklayabilmektedir. Bu çizgiler kimi zaman simetrik olarak oluşarak ilginç görüntüler sunabilmektedir.

Bu olaya insanlar pek aşina olmadıkları için, neredeyse her delikli bulut, "Dev bir UFO gördük." şeklinde raporlanmıştır. Gören kişilerin gördüklerinin ne olduğunu bilmemelerinden ve tanımlayamamalarından ötürü söyledikleri kısmen doğrudur: "Tanımlanamayan, uçan bir cisim" görmektedirler. Ancak bu bulutların içerisinden yeşil küçük adamların inmesini bekliyorsanız, ne yazık ki daha çok beklersiniz. 

Süperhücre Bulutu

Aşağıda gördüğünüz, ABD'nin Texas eyaletindeki Lubbock kentinde 13 Nisan 2015'te oluşan süperhücre bulutlarıdır.

Bu nefes kesici bulutlar ve yapıları hakkında detaylı bilgi almak için buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • M. Hogenboom. The Cloud That Resembles A Fireball In The Sky. (2016, Ocak 29). Alındığı Tarih: 28 Temmuz 2019. Alındığı Yer: BBC
  • B. Heald. Fallstreak Holes. (2006, Şubat 01). Alındığı Tarih: 28 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Cloud Appreciation Society
  • M. Moore. 'Ufo Cloud Formation' Filmed In Romania. (2009, Ekim 26). Alındığı Tarih: 28 Temmuz 2019. Alındığı Yer: The Telegraph
  • A. Korolev. (2006). Limitations Of The Wegener–Bergeron–Findeisen Mechanism In The Evolution Ofmixed-Phase Clouds. Journal of Atmospheric Sciences, sf: 3372-3375.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/08/2019 07:21:08 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/935

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Hep bir fizikçi olmak isterdim. Daha 6 yaşındayken, televizyonu tamir etmek üzere eve gelen teknisyene de böyle söylemiştim. O zamanlar bir fizikçinin ne iş yaptığına dair pek az fikrim olduğu aşikar.”
Horst Störmer
Geri Bildirim Gönder