Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Şempanzelerle %98.77, Diğer İnsanlarla %99.5 Benzerken, İki Kardeşin Benzerliği Nasıl %50 Olabilir?

Şempanzelerle %98.77, Diğer İnsanlarla %99.5 Benzerken, İki Kardeşin Benzerliği Nasıl %50 Olabilir?
7 dakika
12,955
  • Evrimsel Biyoloji
  • Moleküler Biyoloji ve Genetik

Bunu mutlaka duymuşsunuzdur: Genlerinizin yarısı annenizden, yarısı babanızdan gelir. Ve bu genler, kardeşlere hep bu şekilde %50-50 gider. Ancak örneğin annenizden size gelen %50 ile, kardeşinize giden %50 farklı olabilir; çünkü mayozla bölünme sırasında crossing-over denen bir kromozomal gen çaprazlanması olayı olur ve ayrıca genler, üreme hücrelerine rastgele dağılır. Ama bu rastgeleliğin neticesinde, yine de kardeşinizle genlerinizin %50'si ortaktır. Farklı akrabalarınızla genetik yakınlığınızı ölçtüğümüz katsayıyla ilgili daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan alabilirsiniz.

Öte yandan şu gerçeği de mutlaka duymuşsunuzdur: Şempanzelerle insanların genomlarının %98.77'si birebir aynıdır. İnsanın daha uzak akrabalarıyla genetik akrabalığı daha düşüktür; ama örneğin bir kedi veya köpekle bile genlerimizin %90 kadarı birebir aynıdır. Dahası, insanlar arasındaki çeşitlilik o kadar düşüktür ki, birbirinden deri rengi, doğulan coğrafya, boy uzunluğu, cinsiyet, vb. açılardan tamamen farklı gözüken iki kişi arasındaki genetik fark %0.02-0.08 arasında olacaktır; yani rastgele seçilen iki insanın genetik benzerliği %99.92 ila %99.98 arasında olacaktır! Ama burada bir tuhaflık var: Nasıl oluyor da şempanzelerle veya rastgele bir insanlar %99 civarında benzeşirken, iki kardeş arası benzerlik sadece %50 olabiliyor?

Bu Reklamı Kapat

Bunu birçok farklı açıdan izah etmek mümkün; ancak en kısa cevabı şu: Cümleler çok benzer olsa da, bu iki yüzde, aynı şeyden söz etmiyor (tıpkı babalık testleri konusunda olduğu gibi). "İnsan ile şempanze birbirine %98.77 benzerdir." dediğimizde kastettiğimiz, genomun tamamıdır. Yani nükleotit nükleotit kıyaslamadan söz ederiz. "İki kardeş birbirine %50 benzer." dediğimizde ise tüm genomdan söz etmeyiz; insanlar arası farkı belirleyen o %0.02-0.08'lik genom farkına dahil olan genlerden söz ederiz. Yani iki kardeş arasında da %99.95 civarında benzerlik bulunur; ancak geri kalan %0.05'in %50'si aynıdır. Bu yüzde, daha uzak akrabalar arasında daha düşüktür, daha yakın akrabalar arasında daha yüksektir. Bunu, genetik ilişki katsayısı ile ölçeriz.

Peki bu %50 sayısı tam olarak nereden geliyor? İzah edelim:

Bu Reklamı Kapat

Mayoz bölünme sırasında, insan üreme hücrelerini (sperm ve yumurtayı) üreten dokuları oluşturan hücreler içindeki 23 kromozom, ikiye katlanarak 46'ya çıkar. Kromozomların meşhur "X" şeklindeki görünümleri sırasında oluşan bu ikiz kromozom parçalarına kromatit adı verilir. Eğer bu kromatitleri farklı renklerde gösterecek olursak, mayoz bölünme sırasında annenizdeki ve babanızdaki 23 çift kromozom, kabaca şu şekilde gözükür:

The Tech

Bu kromatitler, sperm ve yumurtalara tamamen rastgele bir şekilde, kabaca eşit olarak dağılır. Sonrasında bu sperm ile yumurtaların hangilerinin birleşeceği de büyük oranda rastgele olduğu için, bu kromatitlerden hangilerini alacağınız, özünde tamamen rastgele bir şekilde belirlenmiş. Bu nedenle, her bir yavrunun alabileceği kromatit (veya tek başlarınayken kullandığımız ismiyle "kromozom") dağılımı şöyle olur:

  • mavi-kırmızı (mavi anneden, kırmızı babadan)
  • yeşil-kırmızı (yeşil anneden, kırmızı babadan)
  • mavi-sarı (mavi anneden, sarı babadan)
  • yeşil-sarı (yeşil anneden, sarı babadan)

Bunu grafiksel olarak gösterecek olursak:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

The Tech

Burada dikkat edilmesi gereken şudur: Yukarıdaki dağılımlar tamamen rastgele belirlenmektedir, yani bir olasılığa karşılık gelmektedir. Bir çift zarın herhangi bir kombinasyonunun gelme ihtimali 36'da 1 olsa da, üst üste birebir aynı kombinasyonu (mesela 5-3 kombinasyonunu) atabilirsiniz. Benzer şekilde, bir anne-babanın 2 ayrı çocuğu birebir aynı kromatitleri alabilir. Yani yukarıdaki dağılım sadece bir olasılığı gösterir. Aynı anne ve baba ne kadar çok çocuk yaparsa, bu çocuklar arası kromatitlerin dağılımının yukarıdaki 4 olasılığın her birinin %25'e yakınsamasını bekleriz. Kimi ailede bunlardan biri %30 olabilir, kiminde bazıları %20 olabilir; fakat genel ortalamada her bir kombinasyon %25'e yakınsayacaktır.

Diyelim ki siz mavi-sarı kombinasyonuna sahipsiniz. Eğer kardeşiniz de mavi-sarı kombinasyonuna sahip olacak olursa, o kardeşle %100 benzeşiyorsunuz demektir. Eğer kardeşiniz mavi-kırmızı kombinasyonunu veya yeşil-sarı kombinasyonunu alacak olursa, o kardeşle %50 benzeşiyorsunuz demektir. Eğer kardeşiniz yeşil-kırmızı kombinasyonunu alacak olursa, o kardeşle %0 benzeşiyorsunuz demektir.

The Tech

Tabii gerçekte işler bu kadar basit değildir; eğer öyle olsaydı, her ailede her zaman en fazla 4 tip çocuk oluşabilirdi. Ama çok sayıda çocuk yapan ebeveynlerden görebileceğimiz gibi, her bir çocuk farklı özelliklere sahip olabilmektedir. Bunun nedeni, mayoz bölünme sırasında olduğunu söylediğimiz crossing-over (kromozomal gen çaprazlanması) olayıdır - ki bu olay, genel olarak rekombinasyon olarak da anılır: Sperm ve yumurta oluşurken, annenin ve babanın kromomlarındaki gen bölgeleri rastgele bir şekilde karıştırılır. Bu nedenle sarı kromatitteki bazı genler kırmızıya geçebilir, yeşildekiler maviye, mavidekiler sarıya ve daha nicesi... Bu durum, mayozla üreyen canlılarda gördüğümüz envai çeşitliliğin ardında yatan ana unsurdur. Tabii mutasyonlar, transpozonlar, vb. çeşitlilik mekanizmaları da bu süreçte aralara çeşitlilik serpiştirmektedir; ancak şu anda bu konumuzun dışındadır.

Rekombinasyon olayından ötürü, anne ve babanın "tek renk" ile boyanmış (aslında onlar da tek renk olarak görülemez elbette; nihayetinde anne-babalarımız da kendi ebeveynlerinden rekombine olmuş kromozomlar almışlardır; ama bunu şimdilik, kolay olması açısından görmezden gelelim) kromatitleri, daha gerçekçi bir şekilde, şöyle dağılır:

The Tech

Buradan da görebileceğiniz gibi, birebir aynı anne-babadan gelen çocuklar, birbirinden köklü bir şekilde farklı gözükebilirler; çünkü kromatitler arasında muazzam bir karışma söz konusudur. Üstlelik burada anne ve babada 1 çift kromozom hesaba katılmaktadır. Bu şekilde 23 çift kromozom olduğunu hatırlayın.

Bu Reklamı Kapat

Ancak hem bu karıştırılma, hem sperm-yumurtalara dağılma, hem de sperm-yumurta kombinasyonları büyük oranda rastgele olduğundan, yeterince çok sayıda çocuğun ortalamasını alacak olursanız, bunların kromozomal benzerliğinin %50'ye yakınsadığını görürsünüz. Elbette bazı çocuklar %100'e yakın benzer olacaktır, bazıları %0'a yakın düzeyde farklı olacaktır. Ancak hepsinin ortalaması, %50 dolaylarında olacaktır. Kimi durumda %45 olabilir, kimi durumda %55 olabilir; fakat ortalama, %50'ye yakınsayacaktır.

İşte burada yaptığımız kromozom-seviyesinde kıyaslamadır. Bu nedenle %50 oranından söz ederiz; kromozomu, içerisinde binlerce gen barındıran paketler olarak değil, bir bütün olarak görürüz. Ancak unutmamak gerekiyor ki o paket içinde, insan için toplamda 3.2 milyar baz çifti bulunmaktadır. Bu yapıları nükleotit-seviyesinde kıyaslayacak olursak, ne kadar karıştırılırsa karıştırılsın nükleotitlerin %99.92-99.98 civarının birebir aynı olduğunu görürüz. Çünkü anne-babanın kromozomları karıştırılıyor olsa da, en nihayetinde bu kromozomların köken aldığı türün genelindeki çeşitlilik sınırlıdır. Eğer türün tüm bireyleri birbirine ortalamada %99.95 civarında benziyorsa, kromozomların karıştırılmasının etkisi de belli kısıtlara sahip olacaktır.

Ki bu çok mantıklı! Düşünsenize, eğer kromozomlar böylesine çılgınca karıştırılıyorken ve tüm canlılar birebir aynı genetik alfabeyi kullanıyorken, eğer ki tür içerisindeki nükleotit çeşitliliği sınırlı olmasaydı, her karışım sonucunda bambaşka türler ortaya çıkardı! Kromozomların karıştırıldığı kısımlarda sonuç özünde çok değişmediği için, canlının genel türü de değişmemektedir; sadece tür içerisinde çeşitlenme olmaktadır.

İşte bu çeşitlenme içerisinde mutasyonlar veya yeni gen kombinasyonları sonucunda oluşan fiziksel özellikler, diğerlerine göre avantajlı olursa, doğal seçilim gibi bir mekanizmanın etkisi altında yayılarak popülasyon içinde sabitlenebilmektedir ve böylece türün genel görünümü değişmektedir. Buna evrim diyoruz.

Bu Reklamı Kapat

Burada unutulmaması gereken en önemli detay, iki farklı tür veya bir türün iki farklı bireyi arasındaki genetik benzerliğin veya farklılığın farklı şekillerde ölçülebilmesidir. Bu konuda bilgi almak isterseniz, buradaki yazımızı okuyabilirsiniz. Kısaca özetleyecek olursak, şempanzelerle insanları nükleotit nükleotit kıyaslayacak olursak, %98.77'sinin birebir aynı olduğunu görürüz.[1], [2], [3]

Ancak kimi zaman mutasyonlar tek bir nükleotiti değiştirmek yerine, bir geni olduğu gibi ters çevirebilir veya bir başka yere kopyalayabilir. Eğer bunları "değişim" olarak saymamayı seçerseniz, benzerlik oranları değişecektir. Örneğin insan genomuyla en yakın kuyruksuz maymun akrabalarımızın genomlarını kıyaslayacak olursanız, arada 600.000 ayrı noktada farklılık olduğunu görürsünüz. Bunlardan 17.789 tanesi insanlara özgü değişimlerdir; yani insanı "insan" yapan mutasyonlardır.[3]

Bunları yüzdeye dökmek birazcık daha zordur; çünkü bir türde var olan mutasyonlarla, diğer türde var olmayan olmayan mutasyonları birbiriyle kıyaslayıp yüzdeleştirmek zordur. 2005 yılında şempanze genomu ilk defa yayınlandığında, araştırmacılar bu anlamsız yüzdeyi hesaplamaya çalışmışlardır ve %96 gibi bir orana ulaşmışlardır - kimi zaman insan-şempanze benzerliğinin %98.77 değil de %96 olduğunun söylenmesi bundandır.

Unutmayın ki hangi yöntemi kullandığınız çok da önemli değildir; önemli olan, hangi yöntemi kullanıyor olursanız olun, tüm türlerin ve bireylerin kıyasında birebir aynı yöntemi kullanmanızdır. Yani bir yöntem sonucunda insan-şempanze benzerliği %98, insan-kedi benzerliği %90, insan-muz benzerliği %50 çıkıyorsa; bir diğer yöntemde insan-şempanze benzerliği %96, insan-kedi benzerliği %88, insan-muz benzerliği %48 çıkabilir. Önemli olan, insan ile şempanzeyi bir yöntemle kıyaslarken, insan ile kediyi bir başka yöntemle kıyaslamamaktır. Nihayetinde elde edeceğiniz, türlerin birbirlerine göreli akrabalığıdır (genetik yakınlığıdır). Hangi yöntemi kullanırsanız kullanın, evrimin öngörüsüyle birebir tutarlı sonuca ulaşmanızı bekleriz - ki bu, Evrim Teorisi'nin gücünü gösterir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 17
  • Bilim Budur! 14
  • Tebrikler! 12
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 8
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • İnanılmaz 5
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ Chimpanzee Sequencing and Analysis Consortium. (2005). Initial Sequence Of The Chimpanzee Genome And Comparison With The Human Genome. Nature, sf: 69-87. doi: 10.1038/nature04072. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Varki, et al. (2005). Comparing The Human And Chimpanzee Genomes: Searching For Needles In A Haystack. Genome Research, sf: 1746-1758. doi: 10.1101/gr.3737405. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b Z. N. Kronenberg, et al. (2018). High-Resolution Comparative Analysis Of Great Ape Genomes. Science, sf: eaar6343. doi: 10.1126/science.aar6343. | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/08/2022 16:55:42 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9445

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Doğa
Beyin
Erkek
Dinozorlar
Kalp
Lipit
Çin
Atom
Psikiyatri
Nadir
Alkol
Cinsellik
Mitler
Zehir
Hastalık Dağılımı
Nükleer
Virüsler
Hastalık Kataloğu
Ağaç
Manyetik
Yıldız
Evrim
Sinir
Yaşam
Gazetecilik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.