Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Genetik Yakınlık (İlişki) Katsayısı Nedir? Ensest Yasaları ile İlgisi Nedir?

Akrabaların Yüzlerini Birbirine Ne Kadar Benzer?

Genetik Yakınlık (İlişki) Katsayısı Nedir? Ensest Yasaları ile İlgisi Nedir? Ulric Collette
5 dakika
23,974 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

İlişki katsayısı (ya da genetik yakınlık katsayısı), aynı türe ait iki bireyin biyolojik yakınlık miktarını belirten bir sayıdır. İlk olarak 1922 yılında Sewall Wright tarafından geliştirilen bu katsayı, aslen akrabalar arası ensest çiftleşmeye yönelik çalışmalara dayanmaktadır.

Bilindiği üzere, yakın akrabalar arası çiftleşme sonucu doğan yavrularda nadir genetik hastalıkların ortaya çıkma ihtimali daha yüksek olmaktadır. Bunun sebebi, birçok nadir genetik hastalığın çekinik genler üzerinde taşınıyor olmasıdır. Bu çekinik genlerin geniş bir popülasyonda bir araya gelerek hastalığı üretme ihtimali oldukça düşüktür. Ancak küçük ve birbiriyle yakınen akraba olan bir grup, kendi arasında çiftleştiğinde, bu akrabaların atalarından miras aldıkları ve çekinik genler üzerinde taşınan hastalıkların yavrularda bir araya gelme ihtimali çok ciddi miktarda artmaktadır. Bu nedenle, tür içi bireyler arası akrabalık katsayısını bilmek önem kazanmaktadır.

Basitçe, ilişki katsayısı %0 (veya 0) ila %100 (ya da 1) arasında değişen bir orandır. Akrabalar arası yakınlık arttıkça, bu oran da giderek %100'e (ya da 1'e) yakınsar. Benzer şekilde, daha uzak akrabalar arasındaki ilişki %0'a (ya da 0'a) yakındır. Bu durumda, karşımıza akrabalık ilişkileri ile genetik yakınlık katsayısını ilişkilendiren şöyle bir tablo çıkmaktadır:[1]

  • 0. Derece Akrabalar
  • Tek yumurta ikizleri (klonlar): %100
  • 1. Derece Akrabalar
  • Ebeveyn ile yavru: %50
  • Ebeveynin ikizi ve bu ikizin çocuğu: %50
  • 2. Derece Akrabalar
  • Öz kardeşler: %50
  • 3/4 kardeş (kardeş-kuzenler): %37.5 - Ebeveynlerinizden birisi, diğer ebeveyninizin kardeşiyle çocuk yapacak olursa bu çocuk, sizin 3/4 kardeşinizdir.
  • Üvey kardeşler (yarı-kardeş): %25
  • Dede/nine ile torun: %25
  • 3. Derece Akrabalar
  • Amca/Dayı/Hala/Teyze ile Yeğen: %25
  • Yarı-teyze, yarı-hala, yarı-amca, yarı-dayı, yarı-yeğen: %12.5 - Ebeveyninizin üvey kardeşlerine veya üvey kardeşinizin çocuklarına verilen bir isimdir.
  • Büyük dede, büyük nine ve büyük torunlar: %12.5 - Dede ve ninelerin ebeveynleri ve torunların çocukları bu kategoridedir.
  • 4. Derece Akrabalar
  • Çifte Birinci Kuzen: %25 - İki öz kardeş, başka iki öz kardeş ile çocuk yaptığında, kardeş olmayan çocukları birbirinin çifte birinci kuzeni olur.
  • Bir Buçuk ("Sesqui-First") Kuzen: %18.75 - Ebeveynlerden birisinin, diğer ebeveynin öz kardeşinin üvey kardeşi olduğu durumlarda, çocuklara bir buçuk kuzen denir.
  • Birinci Kuzen: %12.5 - Amca, hala, teyze ve dayı çocuklarıdır.
  • Büyük Teyze/Hala/Amca/Dayı/Yeğen: %12.5 - Ebeveynlerin teyze, hala, amca, dayı ve yeğenleridir.
  • Yarı Birinci Kuzenler: %6.25 - Birbiriyle üvey kardeş olan ebeveynlere sahip kuzenlerinize bu isim verilir.
  • Yarı Büyük Teyze/Hala/Amca/Dayı/Yeğen: %6.25 - Ebeveynlerin üvey kardeşinin dede, nine ve torunlarıdır.
  • Büyük Büyük Dede/Nine/Torun: %6.25 - Dede ve ninelerin dede ve nineleri ile, torunların torunlarıdır.
  • 5. Derece Akrabalar
  • Önceki Nesilden Çifte Kuzen: %12.5 - Ebeveyninizin çifte kuzenleridir.
  • Önceki Nesilden Bir Buçuk Kuzen: %9.375 - Ebeveyninizin bir buçuk kuzenleridir.
  • Önceki Nesilden Birinci Kuzenler: %6.25 - Ebeveyninizin birinci kuzenleridir.
  • Önceki Nesilden Yarı Birinci Kuzenler: %3.125 - Ebeveyninizin yarı birinci kuzenleridir.
  • 6. Derece Akrabalar
  • Sekizde Yedilik İkinci Kuzen: %10.9375 - Ebeveynleri ve dede/nineleri farklı olan; ancak büyük dede ve büyük ninelerinin 8'inden 7 tanesi ortak olan, 1 tanesi farklı olan kişilerdir.
  • Sekizde Beşlik İkinci Kuzen: Ebeveynleri ve dede/nineleri farklı olan; ancak büyük dede ve büyük ninelerinin 8'inden 5 tanesi ortak olan, 3 tanesi farklı olan kişilerdir.
  • Çifte İkinci Kuzen: %6.25 - Birbiriyle birinci kuzen olan iki kişi, birbiriyle birinci kuzen olan iki kişiyle çocuk yaparsa veya birbiriyle çifte birinci kuzen olan iki kişi, iki diğer kişiyle çocuk yaparsa, bu çocuklar çifte ikinci kuzen olurlar.
  • Bir Buçuk İkinci Kuzen: %4.6875 - Ebeveynleri ve dede/nineleri farklı olan; ancak büyük dede ve büyük ninelerinin 8'inden 3 tanesi ortak olan, 5 tanesi farklı olan kişilerdir.
  • İkinci Kuzen: %3.125 - Büyük dede ve ninenizin ortak olduğu herkes ikinci kuzeninizdir.
  • Yarı İkinci Kuzen: %1.5625 - Büyük dede ve ninelerden sadece 1 tanesinin ortak olduğu kuzenlerdir.

Bu listeyi daha da uzatmak elbette mümkündür. İki ve daha önceki nesillerde akrabalıkları olanların da birbirleriyle akrabalıkları, bu şekilde akrabalık bulunmayanlarınkine göre daha yüksek olacaktır. Ancak görülebileceği gibi bir noktadan sonra akrabalık katsayıları öylesine azalmaktadır ki, takip etmek zorlaşmaktadır. Örneğin birbiriyle 10. dereceden akraba olan dördüncü kuzenler, yani büyük büyük büyük dede ve nineleri ortak olan kişilerin genetik ilişki katsayısı %0.1953125 olmaktadır.

Reklamı Kapat

Fakat bu sayıların pratik sonuçları da vardır: Örneğin akrabalık ilişkisini bu şekilde sayısal olarak ifade edebiliyor olmak, hukuki bazı sonuçlara da sahiptir. Bunların başında, yasal olan ensest ilişki derecesinin belirlenmesi gelmektedir.

Birçok ülkede kuzenlerin evlenmesi ve çocuk sahibi olması yasak değildir. Ancak kardeşlerin, ebeveynler ile yavruların, vb. yakın akrabaların evlenmesi ve çocuk sahibi olması ensest olarak değerlendirilir ve yasaktır. Dolayısıyla hukuki olarak yasal olan birliktelikler ile olmayanlar arasına bir çizgi çekilmesi gerekmektedir. Birçok ülkede ensest, genetik yakınlık derecesi %25'in üzerine çıktığında başlar.

Genetik Akrabalık İlişkisine Yüzler Üzerinden Bakış

Genetik yakınlığı görmenin en etkili yolu genlere bakmak olsa da, genlere erişimimizin çok daha düşük olduğu zamanlarda fiziksel özellikler belirleyici rol oynamaktaydı.

Bu durumda şu sorulabilir: Genetik olarak akrabaların yüzleri birbirine ne kadar benziyor? Yüzlerimizi kodlayan genleri ve bu genlerin çevre tarafından etkilenmesiyle oluşan fiziksel görüntümüzü, yakın akrabalarımızla ne düzeyde paylaşıyoruz?

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Fotoğrafçı Ulric Collete, yaptığı çalışmada akrabaların yüzlerinin yarılarını tek bir yüzde birleştirerek bunu bizlere gösteriyor. Hangi akrabalar birbirlerine ne kadar benziyor, aşağıdaki fotoğraflarda görebilirsiniz:

Tek Yumurta İkizleri

Ulric Collette

Çift Yumurta İkizleri

Ulric Collette
Ulric Collette

Kız Kardeşler

Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette

Erkek Kardeşler

Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette

Kız ve Erkek Kardeşler

Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette

 Anneler ve Kızları

Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette

Babalar ve Oğulları

Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette

Anneler ve Oğulları

Ulric Collette

 Babalar ve Kızları

Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette

Büyükanneler ve Kız Torunları

Ulric Collette

 Kuzenler

Ulric Collette
Ulric Collette

 

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 12
  • Merak Uyandırıcı! 9
  • Tebrikler! 7
  • Muhteşem! 5
  • Güldürdü 4
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Umut Verici! 2
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/01/2021 18:47:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2232

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Kedigiller
Müzik
Elementler
Memeli
Mitler
İhtiyoloji
Göğüs
Entropi
Editör Seçkisi
Bebek Doğumu
Kelebek
Virüsler
Kök Hücre
Bilimkurgu
Toplumsal Cinsiyet
Hayvan
Evren
Mikrobiyoloji
Kafatası
Fosil
Enzim
Şiddet
Evrimsel Antropoloji
Ekoloji
İstatistik
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Soru Sor
Not Ekle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İyi bir kahkaha ve insanlara yönelik merhametli olmak, erişebileceğimiz en üst bilgi seviyesidir.”
Richard Feynman
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku