Genetik Yakınlık (İlişki) Katsayısı Nedir? Ensest Yasaları ile İlgisi Nedir?

Akrabaların Yüzlerini Birbirine Ne Kadar Benzer?

Genetik Yakınlık (İlişki) Katsayısı Nedir? Ensest Yasaları ile İlgisi Nedir? Ulric Collette
5 dakika
30,775 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

İlişki katsayısı (ya da genetik yakınlık katsayısı), aynı türe ait iki bireyin biyolojik yakınlık miktarını belirten bir sayıdır. İlk olarak 1922 yılında Sewall Wright tarafından geliştirilen bu katsayı, aslen akrabalar arası ensest çiftleşmeye yönelik çalışmalara dayanmaktadır.

Bilindiği üzere, yakın akrabalar arası çiftleşme sonucu doğan yavrularda nadir genetik hastalıkların ortaya çıkma ihtimali daha yüksek olmaktadır. Bunun sebebi, birçok nadir genetik hastalığın çekinik genler üzerinde taşınıyor olmasıdır. Bu çekinik genlerin geniş bir popülasyonda bir araya gelerek hastalığı üretme ihtimali oldukça düşüktür. Ancak küçük ve birbiriyle yakınen akraba olan bir grup, kendi arasında çiftleştiğinde, bu akrabaların atalarından miras aldıkları ve çekinik genler üzerinde taşınan hastalıkların yavrularda bir araya gelme ihtimali çok ciddi miktarda artmaktadır. Bu nedenle, tür içi bireyler arası akrabalık katsayısını bilmek önem kazanmaktadır.

Basitçe, ilişki katsayısı %0 (veya 0) ila %100 (ya da 1) arasında değişen bir orandır. Akrabalar arası yakınlık arttıkça, bu oran da giderek %100'e (ya da 1'e) yakınsar. Benzer şekilde, daha uzak akrabalar arasındaki ilişki %0'a (ya da 0'a) yakındır. Bu durumda, karşımıza akrabalık ilişkileri ile genetik yakınlık katsayısını ilişkilendiren şöyle bir tablo çıkmaktadır:[1]

Reklamı Kapat

  • 0. Derece Akrabalar
  • Tek yumurta ikizleri (klonlar): %100
  • 1. Derece Akrabalar
  • Ebeveyn ile yavru: %50
  • Ebeveynin ikizi ve bu ikizin çocuğu: %50
  • 2. Derece Akrabalar
  • Öz kardeşler: %50
  • 3/4 kardeş (kardeş-kuzenler): %37.5 - Ebeveynlerinizden birisi, diğer ebeveyninizin kardeşiyle çocuk yapacak olursa bu çocuk, sizin 3/4 kardeşinizdir.
  • Üvey kardeşler (yarı-kardeş): %25
  • Dede/nine ile torun: %25
  • 3. Derece Akrabalar
  • Amca/Dayı/Hala/Teyze ile Yeğen: %25
  • Yarı-teyze, yarı-hala, yarı-amca, yarı-dayı, yarı-yeğen: %12.5 - Ebeveyninizin üvey kardeşlerine veya üvey kardeşinizin çocuklarına verilen bir isimdir.
  • Büyük dede, büyük nine ve büyük torunlar: %12.5 - Dede ve ninelerin ebeveynleri ve torunların çocukları bu kategoridedir.
  • 4. Derece Akrabalar
  • Çifte Birinci Kuzen: %25 - İki öz kardeş, başka iki öz kardeş ile çocuk yaptığında, kardeş olmayan çocukları birbirinin çifte birinci kuzeni olur.
  • Bir Buçuk ("Sesqui-First") Kuzen: %18.75 - Ebeveynlerden birisinin, diğer ebeveynin öz kardeşinin üvey kardeşi olduğu durumlarda, çocuklara bir buçuk kuzen denir.
  • Birinci Kuzen: %12.5 - Amca, hala, teyze ve dayı çocuklarıdır.
  • Büyük Teyze/Hala/Amca/Dayı/Yeğen: %12.5 - Ebeveynlerin teyze, hala, amca, dayı ve yeğenleridir.
  • Yarı Birinci Kuzenler: %6.25 - Birbiriyle üvey kardeş olan ebeveynlere sahip kuzenlerinize bu isim verilir.
  • Yarı Büyük Teyze/Hala/Amca/Dayı/Yeğen: %6.25 - Ebeveynlerin üvey kardeşinin dede, nine ve torunlarıdır.
  • Büyük Büyük Dede/Nine/Torun: %6.25 - Dede ve ninelerin dede ve nineleri ile, torunların torunlarıdır.
  • 5. Derece Akrabalar
  • Önceki Nesilden Çifte Kuzen: %12.5 - Ebeveyninizin çifte kuzenleridir.
  • Önceki Nesilden Bir Buçuk Kuzen: %9.375 - Ebeveyninizin bir buçuk kuzenleridir.
  • Önceki Nesilden Birinci Kuzenler: %6.25 - Ebeveyninizin birinci kuzenleridir.
  • Önceki Nesilden Yarı Birinci Kuzenler: %3.125 - Ebeveyninizin yarı birinci kuzenleridir.
  • 6. Derece Akrabalar
  • Sekizde Yedilik İkinci Kuzen: %10.9375 - Ebeveynleri ve dede/nineleri farklı olan; ancak büyük dede ve büyük ninelerinin 8'inden 7 tanesi ortak olan, 1 tanesi farklı olan kişilerdir.
  • Sekizde Beşlik İkinci Kuzen: Ebeveynleri ve dede/nineleri farklı olan; ancak büyük dede ve büyük ninelerinin 8'inden 5 tanesi ortak olan, 3 tanesi farklı olan kişilerdir.
  • Çifte İkinci Kuzen: %6.25 - Birbiriyle birinci kuzen olan iki kişi, birbiriyle birinci kuzen olan iki kişiyle çocuk yaparsa veya birbiriyle çifte birinci kuzen olan iki kişi, iki diğer kişiyle çocuk yaparsa, bu çocuklar çifte ikinci kuzen olurlar.
  • Bir Buçuk İkinci Kuzen: %4.6875 - Ebeveynleri ve dede/nineleri farklı olan; ancak büyük dede ve büyük ninelerinin 8'inden 3 tanesi ortak olan, 5 tanesi farklı olan kişilerdir.
  • İkinci Kuzen: %3.125 - Büyük dede ve ninenizin ortak olduğu herkes ikinci kuzeninizdir.
  • Yarı İkinci Kuzen: %1.5625 - Büyük dede ve ninelerden sadece 1 tanesinin ortak olduğu kuzenlerdir.

Bu listeyi daha da uzatmak elbette mümkündür. İki ve daha önceki nesillerde akrabalıkları olanların da birbirleriyle akrabalıkları, bu şekilde akrabalık bulunmayanlarınkine göre daha yüksek olacaktır. Ancak görülebileceği gibi bir noktadan sonra akrabalık katsayıları öylesine azalmaktadır ki, takip etmek zorlaşmaktadır. Örneğin birbiriyle 10. dereceden akraba olan dördüncü kuzenler, yani büyük büyük büyük dede ve nineleri ortak olan kişilerin genetik ilişki katsayısı %0.1953125 olmaktadır.

Fakat bu sayıların pratik sonuçları da vardır: Örneğin akrabalık ilişkisini bu şekilde sayısal olarak ifade edebiliyor olmak, hukuki bazı sonuçlara da sahiptir. Bunların başında, yasal olan ensest ilişki derecesinin belirlenmesi gelmektedir.

Birçok ülkede kuzenlerin evlenmesi ve çocuk sahibi olması yasak değildir. Ancak kardeşlerin, ebeveynler ile yavruların, vb. yakın akrabaların evlenmesi ve çocuk sahibi olması ensest olarak değerlendirilir ve yasaktır. Dolayısıyla hukuki olarak yasal olan birliktelikler ile olmayanlar arasına bir çizgi çekilmesi gerekmektedir. Birçok ülkede ensest, genetik yakınlık derecesi %25'in üzerine çıktığında başlar.

Genetik Akrabalık İlişkisine Yüzler Üzerinden Bakış

Genetik yakınlığı görmenin en etkili yolu genlere bakmak olsa da, genlere erişimimizin çok daha düşük olduğu zamanlarda fiziksel özellikler belirleyici rol oynamaktaydı.

Bu durumda şu sorulabilir: Genetik olarak akrabaların yüzleri birbirine ne kadar benziyor? Yüzlerimizi kodlayan genleri ve bu genlerin çevre tarafından etkilenmesiyle oluşan fiziksel görüntümüzü, yakın akrabalarımızla ne düzeyde paylaşıyoruz?

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Fotoğrafçı Ulric Collete, yaptığı çalışmada akrabaların yüzlerinin yarılarını tek bir yüzde birleştirerek bunu bizlere gösteriyor. Hangi akrabalar birbirlerine ne kadar benziyor, aşağıdaki fotoğraflarda görebilirsiniz:

Tek Yumurta İkizleri

Ulric Collette

Çift Yumurta İkizleri

Ulric Collette
Ulric Collette

Kız Kardeşler

Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette

Erkek Kardeşler

Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette

Kız ve Erkek Kardeşler

Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette

 Anneler ve Kızları

Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette

Babalar ve Oğulları

Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette

Anneler ve Oğulları

Ulric Collette

 Babalar ve Kızları

Ulric Collette
Ulric Collette
Ulric Collette

Büyükanneler ve Kız Torunları

Ulric Collette

 Kuzenler

Ulric Collette
Ulric Collette

 

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 17
  • Merak Uyandırıcı! 9
  • Tebrikler! 7
  • Muhteşem! 5
  • Güldürdü 4
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Umut Verici! 2
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/10/2021 06:46:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2232

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Manyetik
Abd
Saç
Teyit
Yapay
Hastalık Kataloğu
Kelebek
Sinir Hücresi
Vücut
Taksonomi
Antropoloji
Güneş
Değişim
Mantık
Avrupa
Uyku
Evrim
Türlerin Kökeni
Şempanze
Gazetecilik
Konuşma
Veri
Film
Transkripsiyon
Yeme
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın