SARS-CoV-2 Virüsünün Hava Yoluyla Bulaştığını Destekleyen 10 Bilimsel Kanıt

SARS-CoV-2 Virüsünün Hava Yoluyla Bulaştığını Destekleyen 10 Bilimsel Kanıt
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
5 dakika
4,300 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 3 ay öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Yazarları arasında Zeynep Tüfekçi'nin de bulunduğu; Trisha Greenhalgh, Jose L Jimenez, Kimberly A Prather, David Fisman ve Robert Schooley tarafından kaleme alınan ve The Lancet’te yayınlanan bir makalede yazarlar, Dünya Sağlık Örgütü tarafından finanse edilen ve Mart 2021'de bir ön baskı olarak yayımlanan Carl J. Heneghan ve arkadaşlarının, SARS-CoV-2’nin hava yolu ile yayıldığı iddiasındaki 67 çalışma ve 22 inceleme üzerinden vardıkları sonuç ile ilgili kaygılarını dile getirerek, hava yoluyla bulaşmayı destekleyen 10 bilimsel kanıtı kaleme aldılar.[1], [2]

Heneghan ve arkadaşları, 1 Şubat - 20 Aralık 2020 arasındaki havadan iletimle ilgili çalışmaları dahil ettikleri incelemede "SARS-CoV-2’nin, çeşitli ortamlarda havada tespit edilebilir olduğu halde bulunamadığını, test edilebilir viral kültür örneklerinin olmaması nedeniyle de havadan bulaşma hakkında kesin sonuçların çıkarılmasının mümkün olmadığını" iddia etmişlerdi. Mevcut kanıtların kalitesinin düşük olduğu, kullanılan yöntemlerin standartlaştırılması ve raporlamanın iyileştirilmesi gerektiği sonucuna varmışlardı. 

Zeynep Tüfekçi ve arkadaşlarının yazdığı kanıtlar, "virüsün havada tespiti konusundaki eksiklikleri öne çıkaran", solunum yolu virüslerinin hava yoluyla bulaşmasını doğrudan göstermenin zorluğu ve pek çok bilimsel kanıtı göz ardı eden yaklaşımın, doğru sonuca varmak için yetersiz bir gerekçe olduğunu gösteriyor. 

Makalede, havadaki aktif patojenleri yakalayamamış olsa da, onlarca yıldır süregelen zahmetli araştırmaların, bir zamanlar damlacıklar tarafından yayıldığı düşünülen hastalıkların, hava yolu ile yayıldığını göstermiş olduğunun altı çiziliyor.

Reklamı Kapat

Virüsün hangi yollarla bulaştığının tespit edilmesi büyük öneme sahiptir; çünkü önlem yöntemleri ve stratejileri bu temel bilgi etrafında şekillenmektedir. Örneğin, eğer enfeksiyona neden olan bir virüs, ağırlıklı olarak kısa sürede yerçekimi etkisiyle etrafa düşen büyük solunum damlacıkları yoluyla yayılırsa; bu tür bir virüse karşı alınacak temel kontrol önlemleri arasında doğrudan teması azaltmak, yüzeyleri temizlemek, fiziksel bariyerler kullanmak, fiziksel mesafe, damlacık mesafesinde maske kullanımı, solunum hijyeni ve üst düzey korumanın aerosol üreten sağlık işlemlerine yönelik olarak uygulanması bulunacaktır. Bu tür önlemler açısından iç ve dış mekan arasında bir fark olmayacaktır, çünkü virüsün iletimi için yerçekimine dayalı bir mekanizmadan bahsedildiğinde, her iki ortam için de benzer önlemler geçerli olabilecektir.  

Ancak bulaşıcı bir virüs esas olarak "hava yoluyla taşınıyorsa", enfekte bir kişi nefes verdiğinde, konuştuğunda, bağırdığında, şarkı söylediğinde, hapşırdığında veya öksürdüğünde üretilen aerosolleri soluyan bir başka kişi potansiyel olarak enfekte olabilir. Virüsün hava yoluyla bulaşmasının azaltılması için, aşağıdakiler de dâhil olmak üzere, bulaşıcı aerosollerin solunmasını engelleyebilecek önlemler gerekir:

  • havalandırma
  • hava filtreleme,
  • kalabalıklaşmanın ve iç mekanda geçirilen zamanın azaltılması,
  • iç mekanda maske kullanımı, maske kalitesine ve yüze oturmasına dikkat, 
  • sağlık personeli ile ön saflarda çalışanlar için daha yüksek dereceli koruma.

SARS-CoV-2'nin Hava Yoluyla Bulaştığını Gösteren 10 Kanıt

The Lancet’te yer alan makalede SARS-CoV-2'nin öncelikli olarak hava yoluyla iletildiği hipotezini destekleyen 10 kanıt şöyle sıralanmaktadır:

Kanıt 1: Süper Bulaşma Olayları

Birinci kanıt, süper bulaşma olaylarıdır ve bu tür bulaşmalar pandeminin temel itici güçleri olabilir. Koro konserlerindeki, yolcu gemilerindeki, et entegre tesislerindeki, bakım ve ıslah evlerindeki insan davranışları, oda boyutları, havalandırma gibi değişkenlerin ayrıntılı analizleri, SARS-CoV-2'nin havada yayılmasıyla tutarlıdır ve damlacıklar veya fomitlerle (bulaşıcı hastalık etkenini taşıyan herhangi bir cisim veya madde) yeterince açıklanamaz. Bu tür olayların meydana gelme sıklığı, aerosol iletiminin baskın olduğunu güçlü bir şekilde göstermektedir.

Kanıt 2: Uzun Menzilli Bulaşma

İkinci kanıt karantina otellerindeki asla bir arada olmamış, bitişik odalardaki insanlar arasında SARS-CoV-2'nin uzun menzilli aktarımının belgelenmiş olmasıdır.

Kanıt 3: Asemptomatik Bulaşma

Üçüncüsü, öksürmeyen veya hapşırmayan kişilerden SARS-CoV-2'nin asemptomatik veya presemptomatik bulaşması ve bunun küresel olarak tüm bulaşmanın en az üçte birini ve belki de %59'unu oluşturabilir olmasıdır. Doğrudan ölçümler, konuşma sırasında binlerce aerosol partikül ve sadece birkaç büyük damlacık üretildiğini göstermektedir ki bu durum hava yolu ile bulaşmayı destekler.

Kanıt 4: İç Mekandaki Yüksek Bulaş Sıklığı

Dördüncüsü, SARS-CoV-2'nin iletiminin iç mekanda dış mekandan daha yüksek olması ve iç mekan havalandırmasıyla önemli ölçüde azaltılabilmesidir. 

Kanıt 5: Farklı Ekipmanlarda Farklı Bulaş

Beşincisi, sadece temas ve damlacıklara karşı korunmaya yönelik önlemlerin alınıp, aerosol ile bulaşma gözardı edilerek belirlenen koruyucu ekipmanların kullanıldığı sağlık kuruluşlarında, hastane orijinli enfeksiyonların belgelenmesidir.

Reklamı Kapat

Kanıt 6: Havadaki Varlığı Tespit Edilen Virüs

Altıncı kanıt, aktif ve enfeksiyon riski yaratabilecek SARS-CoV-2’nin havada tespit edilmiş olmasıdır. 

Laboratuvar deneylerinde, SARS-CoV-2’nin havada 3 saate kadar bulaşıcı olarak kaldığı saptanmıştır. Aktif SARS-CoV-2, aerosol üreten işlem yapılmadığı halde COVID-19 hastalarının bulunduğu odalardan alınan hava örneklerinde ve enfekte bir kişinin arabasından alınan hava örneklerinde tespit edilmiştir. Bazı hava örneklerine yönelik çalışmalarda SARS-CoV-2 yakalanamamış olsa da, bu beklenen bir durumdur. Hava yoluyla bulaşan virüsün örneklenmesi çeşitli nedenlerle teknik olarak zordur. Hava yoluyla bulaşan iki hastalık olan kızamık ve tüberküloz da hiçbir zaman oda havasından toplanamamıştır.

Kanıt 7: Klima Filtrelerinde Tespit Edilen Virüs

Yedinci olarak, SARS-CoV-2, COVID-19 hastalarının bulunduğu hastanelerdeki klima santrallarının filtrelerinde ve bina kanallarında saptanmıştır; virüs bu mesafelere sadece aerosollerle ulaşabilir.

Kanıt 8: Ayrı Kafeslerde Tutulan Hayvanlar Arası Bulaş

Sekizincisi, ayrı kafeslerde bulunan, enfekte olmamış hayvanlar ile enfekte olmuş hayvanların bir hava kanalıyla birleştirilmesi sonrası yapılan ölçümlerden elde edilen verilerdir ki, SARS-CoV-2'nin bu kafesler arasında yayılımının yalnızca aerosollerle açıklanabileceğini göstermiştir.

Reklamı Kapat

Kanıt 9: Aksi Yönde Kanıt Eksikliği

Dokuzuncu, havadan SARS-CoV-2 aktarımı hipotezini çürütmek için güçlü veya tutarlı kanıtlar sağlayan herhangi bir çalışmanın olmamasıdır. Bazı insanlar, enfekte insanlarla aynı havayı paylaştıkları halde Covid-19 enfeksiyonuna yakalanmamış olabilirler, ancak bu durum, çeşitli faktörlerle ve özellikle havalandırma koşulları ile açıklanabilir. 

Kanıt 10: Alternatif Yolları Destekleyen Kanıt Eksikliği

Onuncusu, diğer baskın bulaşma yollarını, yani solunum damlacığını veya fomiti destekleyen kanıtların da sınırlı oluşudur. Yakın mesafeden bulaşmanın büyük solunum damlacıkları veya fomitleri ima ettiği şeklindeki hatalı varsayım, tüberküloz ve kızamığın havadan bulaşmasını reddetmek için de on yıllarca kullanılmıştır. Bununla birlikte, patojen konsantrasyonlarının partikül boyutuyla ölçüldüğü hastalıklarda, daha küçük aerosoller, büyük damlacıklara göre daha yüksek patojen konsantrasyonları göstermiştir.

Makalenin yazarları, bazı hava örneklerinde SARS-CoV-2'ye dair doğrudan kanıt bulunamamasının, havadan iletim konusunda şüphe uyandırmak için kullanılmasının bilimsel bir hata olduğunu ileri sürüyorlar ve şöyle sesleniyorlar: 

SARS-CoV-2'nin havadan iletim yoluyla yayıldığına dair tutarlı ve güçlü kanıtlar vardır. Diğer bulaşma yolları da virüsün yayılımına katkıda bulunuyor olsa da, hava yoluyla bulaşmanın baskın olduğuna inanıyoruz. Halk sağlığı camiası buna göre ve daha fazla gecikmeden hareket etmelidir.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • Bilim Budur! 2
  • Korkutucu! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ C. J. Heneghan, et al. (2021). Sars-Cov-2 And The Role Of Airborne Transmission: A Systematic Review. F1000Research, sf: 232. doi: 10.12688/f1000research.52091.1. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ T. Greenhalgh, et al. (2021). Ten Scientific Reasons In Support Of Airborne Transmission Of Sars-Cov-2. The Lancet. doi: 10.1016/S0140-6736(21)00869-2. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/07/2021 02:13:32 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10372

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Canlılık Cansızlık
Çocuklar İçin Bilim
Cinsellik
Kuyruksuz Maymun
Araştırmacılar
Kimyasal
Doğa Gözlemleri
Yeni Koronavirüs
Anatomi
Süpernova
Koronavirüs
Karbon
Kan Hastalıkları
Biyocoğrafya
Rna
Evrimsel Psikoloji
Doğa Olayları
Biyoloji
Genler
Periyodik Tablo
Fosil
Evrenin Genişlemesi
Etoloji
Tahmin
Şempanzeler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın