Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Nietzsche, Üstinsan (Übermensch) ve Evrim: Darwin, Nietzsche'nin Felsefesini Nasıl Etkiledi?

Nietzsche, Üstinsan (Übermensch) ve Evrim: Darwin, Nietzsche'nin Felsefesini Nasıl Etkiledi? Wikipedia
Friedrich Nietzsche ve Charles Darwin kolajı.
10 dakika
36,489
  • Evrimsel Biyoloji
  • Felsefe

Tarih boyunca bilim insanları filozofların düşüncelerinden, filozoflar ise bilim insanlarının düşüncelerinden ve keşiflerinden etkilenmiştir. Bu filozoflardan biri de Friedrich Wilhelm Nietzsche’dir (15 Ekim 1844 – 25 Ağustos 1900). Friedrich Wilhelm Nietzsche; Alman filozof, şair ve aynı zamanda bestecidir. Yazılarında genellikle din, ahlak, felsefe ve bilim üzerine eleştirel yazılar yazmış ve sıklıkla metafor, ironi ve aforizma dolu bir üslup kullanmıştır. Nietzsche, Batı felsefesi ve entelektüel tarihi üzerinde muazzam bir etki yaratmıştır.

Nietzsche'nin etkilendiği düşünürlerin başında Schopenhauer, Plato ve Descartes gelir. Aynı zamanda, belki direkt olmasa bile, biyolog Charles Darwin'den (12 Şubat 1809 - 19 Nisan 1882) ve Darwin'in Evrim Teorisi fikirlerinden bir hayli etkilenmiştir. Nietzsche; doğadaki evrim yasasını, felsefesini oluşturan yapı taşları haline getirmiştir. Bazı kaynaklar Nietzsche’nin geleneksel anlamda "Darwinci" olduğunu, bazıları ise öyle olmadığını savunsa da, Nietzsche'nin canlılığın oluşumuna dair fikirleri Darwin’in Evrim Teorisi sayesinde oluşmuştur. 19. yüzyılda evrim tartışmaları, diğer filozofların olduğu gibi Nietzsche'nin de kafasını yorduğu konulardan biriydi; Nietzsche tanrı, din ve yaratılışçılık üzerine sorgulamalarında bu tartışmalardan yararlanmıştır.

Bu Reklamı Kapat

Nietzsche'nin Tanrı, Din ve Üstinsan (Übermensch) Üzerine Görüşleri

Nietzsche, insanların bağlı oldukları ahlak ve değer yargılarının ussal bir dayanağı olmadığını savunur. İnanılan bu mitlerin Yahudi-Hristiyan ve eski Yunan gelenekleriyle temellenmiş, yıkılmaya mahkum mitler olduğunu söyler. Bu mitleri yıkmaya halihazırda var olan değerlere saldırarak başlar. İsa ve Sokrates gibi ahlak görüşleri benimsenen kişileri, güçsüzleri güçlülere karşı korudukları için eleştirir. Zamanının değerlerini eleştirip Tanrı'nın ölümünü ilan eder.

Nietzsche'nin en çarpıcı fikirlerinden biri Tanrı üzerinedir. Nietzsche birçok eserinde "Tanrı öldü." diye yazar. Nietzsche geleneksel din ve metafiziğin yok olması gerektiğini öngörüyordu. Nietzsche'nin yorumcularından bazıları, onun yaşamı yeniden canlandırmak için pozitif olduğunu ve bu nedenle insanın varlığının, bilgisinin ve doğasının doğal bir şekilde yeniden düşünülmesini istediğini düşünüyorlardı. Nietzsche, örnek insanın kendini gerçekleştirme yoluyla kendi kimliğini yaratması gerektiğini ve bunu, Tanrı veya bir ruh gibi hayatı aşan hiçbir şeye güvenmeden yapması gerektiğini iddia ediyordu.

Bu Reklamı Kapat

Nietzsche'ye göre Tanrı aslında hiç var olmamıştır ve Tanrı olmadığına göre, değerler, ahlak ve etik aşkın türden olamaz. Din temelli ahlak yok edilmelidir ve yeni ahlaki insanlar yaratmalıdır. Ancak Nietzsche'ye göre, mevcut değer sisteminin çöküşü, modern insanın tolere edebileceği bir durum değildir; dolayısıyla ahlaki çöküş ile insan, hiçliğin derinliklerine batmaktan kendini kurtaramayacaktır. Pek tabii burada insanın gelişmesi, kendini tamamlaması, daha üst bir versiyona, yani "üstinsana" ulaşması gerekecektir. Üstinsan, yeryüzünün anlamıdır ve Tanrı öldüğüne göre, artık üstinsan yaşamalıdır.

Bir zamanlar insanlar uzak denizlere baktıklarında, Tanrı derlerdi; ben size şunu demeyi öğretiyorum: üstinsan. Tanrı bir varsayımdır; fakat ben isterim ki varsayımlarınız yaratıcı istencinizin önüne geçmesin. Bir Tanrı yaratabilir misiniz? O halde bana hiçbir Tanrı hakkında bir şey demeyin. Oysa üstinsanı, yaratabilirsiniz.

Üstinsana Genel Bakış

Nietzsche'ye göre üstinsan, kabacak şu özelliklere sahip olmalıdır:

  • Toplumda hüküm süren değerleri yok etmeli, iyiyi ve kötüyü kendi düşünce ekseninde şekillendirmelidir.
  • Geleneksel ahlak anlayışına başkaldırmalı, ahlak ve değer gibi kavramların içini kendisi doldurmalıdır.
  • Önceliği kendisi olmalı, kendini gelişmekten alıkoymamalıdır.
  • Kendini geliştirirken yardım almamalı, başarıyı kendi sağlamalıdır.
  • Üstinsan, kendini dünyaya adamalıdır. Yeryüzüne sadık kalmalı, doğaüstü umutlardan söz edenleri reddetmelidir.
  • Acı çekmeyi benimsemeli, acıyı iyinin bir gereği olarak görmelidir.
  • Üstinsanın kutsalı olmamalıdır, ön kabulleri reddetmeli, eleştirel ve sorgulayıcı olmalıdır.
  • Hayal gücü kuvvetli, yaratıcı, cesur ve meraklı olmalı; duygudaşlık, merhamet ve acıma gibi duyguları utanç olarak görmelidir. Alçakgönüllülük, eşitlik ve dürüstlük gibi kavramlar üstinsan tarafından yok sayılmalıdır.

Nietzsche'ye göre duygudaşlık, merhamet, acıma, alçakgönüllülük, eşitlik ve dürüstlük gibi kavramlar, köle ahlakının dayattığı, halkın kendini büyük gösterme, seçkin kişilerle eşit seviyeye erişme çabasıdır. Oysa insanlar eşit değildir, kişiler arasında devasa bir nitelik farkı vardır. Bazı insanlar üstinsana yakınken, bazılarının hayvandan farkı yoktur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Nietzsche'ye göre üstinsanın davranışlarının ardındaki güdü, yegane ahlak anlayışı, güç istencidir. Üstinsan, acı ve işkenceyi kendi çıkarına çevirmelidir, yaşamın bir gün daha acıyla dolu olması ümidiyle geleceğe bakmalıdır. İnsanlık gerçek refahı arzuluyorsa, zayıfları değil üstinsanı kutsamalıdır.

Üstinsan bir idealdir, yeryüzünün anlamıdır; ancak bu ideal, ebedi değildir. Nietzsche'nin umudu, bir tan kızıllığı değil, hiç bitmeyen yeni tan kızıllıklarıdır. Üstinsan modern insanın ufuğudur, üstinsanın da elbette bir ufuğu olacaktır. En nihayetinde üstinsan da insandır ve onu insan-karşıtı bir figür olarak görmek doğru değildir. Cro-Magnon, Neandertal gibi özel bir tür de değildir; sadece bir insan, eksiklerini tamamlamış, Tanrı'nın yerine geçebilecek bir insan.

İnsanı anlamlı kılan bir erek değil, köprü olması; insanı sevilebilir kılan ise bir karşıya geçiş ve bir batış olmasıdır. Günümüzün aykırı düşünenleri, yalnızları günün birinde bir halk olacaktır, kendi kendini seçenlerden seçilmiş bir halk ve bu halktan da üstinsan doğacaktır. Doğan bu insan, özgür ruhtur, geleceğin taşıyıcısıdır, rastlantısal mutasyondur. Üstinsan, iyilerin ahlakının da üstünde olmalıdır; çünkü o, iyilere oranla üstinsandır.

Gerçekten siz iyiler ve adillerde gülünecek çok şey var. Hele şimdiye kadar şeytan dediğiniz şeyden olan korkunuz yok mu? Ruhunuz büyüklüğe karşı o kadar yabancı ki üstinsan bile iyiliğiyle size korkunç gelecektir.

Üstinsan ve Nietzsche'nin Kadın Düşmanlığı (Misojini)

Nietzsche'nin üstinsanı eril bir karakterdir. Ona göre erkek, biyolojik üstünlüğe sahip olduğundan, üstinsana daha yakındır. Kadının erkeğin gönlünü hoş tutması gerektiğini, başka her şeyin aptallık olacağını söyler.

Nietzsche, kadınlar hakkında tutarsız görüşlere sahiptir: Örneğin metinlerinde bariz olarak görülen kadınlar hakkındaki olumsuz genellemelerine karşın, mükemmel kadının, mükemmel erkekten daha yüksekte olduğunu söylemiştir; ancak bu tutarsızlığın kadın karşıtı bir görüşten temel aldığı açıktır:

Bu Reklamı Kapat

Erkeklere özgü kendini hor görme hastalığının tek çaresi, zeki bir kadın tarafından sevilmektir.

Şüphesiz Nietzsche'nin kadınlar hakkındaki görüşleri, modern sosyolojik bulgularla taban tabana zıttır ve bilimsel olarak anlamlı görüşler değildir.

Kadınlar hakkındaki iddialarının hedefindeki kişi, ablası Elisabeth Förster-Nietzsche ve ona yönelik görüşleridir. Ablası, bir Nazi idi ve Yahudi düşmanıydı; Hitler'in gücü eline geçirmesinden bir süre önce Alman Ulusal Sosyalist Partisi'nin destekçisi haline gelmişti. Hitler 1933 yılında Almanya'nın başına geçtiğinde, Elisabeth Förster-Nietzsche tarafından sürdürülen Nietzsche Arşivi de hükümet desteği görmüştür, ablasının 1935 yılındaki ölümü sonrası düzenlenen cenazeye, Adolf Hitler ve diğer önde gelen Naziler katılmıştır.

Nietzsche’nin Evrim Hakkındaki Görüşleri

Nietzsche’ye göre insan, tamamen doğal bir şekilde maymunumsu atalarından evrimleşmişti. Hatta insanın zihinsel yeteneği de atalarımızdan evrimsel bir süreç sonucunda elde edilmişti. Ona göre evrim, organik tarihin en doğru açıklamasıydı. Tanrı’nın evrenin varlığı ile veya tarih öncesi hayvanlardan türümüzün ortaya çıkması ile ilgisi yoktu. Darwinci evrimin geleneksel değerlerin çöküşüne yol açtığını, manevi amaçların gerçekliğinin ortadan kalktığını savunuyordu.

Nietzsche, Evrim Teorisi’nden haberi olmayan Platon, Aristoteles, Kant ve Hegel gibi düşünürlerin felsefi sistemlerinin evrim konusu ile uğraşmak için yetersiz olduğunu biliyordu. Doğal olarak, dünyaya tamamen yeni bir felsefe gerekiyordu. Böylece Nietzsche; doğa, türler, fikirler, inançlar ve değerler değişkenliğini kabul eden bir gerçeklik yorumu sundu. Evrim sürecinde hiçbir şeyin sabit ya da sonsuz olmamasından kaynaklı, evrim gerçeğinin bir din gibi öğretilemeyeceğini düşünüyordu.

Bu Reklamı Kapat

Nietzsche doğal seleksiyonun açıklayıcı mekanizmasını anlamıştı, biyolojik evrim boyunca yaşam formlarını geliştiren bir güçtü. Nietzsche’ye göre, doğa aslında güç istenciydi. Nietzsche’nin yaratıcı güç fikri, Darwin’in adapte olma uygunluğu ile yer değiştirmişti. Nietzsche’ye göre evrim, geçmişteki maymundan gelecekteki üstinsana yönelmiş bir ok gibiydi. Evrim sürecinde entelektüel anlamda üstinsan oluşmuştu ama bu, tamamen şansa bağlı ve rastlantısal bir süreçti yani insanı diğer hayvanlardan üstün kılan bir durum değildi.

Darwin’e göre canlılığın oluşumu için doğal seçilim ve adaptasyon gibi bazı ilkeler geçerliydi. Nietzsche için ise canlılar için kuvvetlerin mücadelesi ön plana çıkıyordu. İkisinin fikirleri bu konuda örtüşmese de insanın diğer canlılardan üstün olmadığı konusunda yani diğer canlılar gibi evrim sürecinden geçtiği konusunda aynı fikirdelerdi.

Nietzsche, insanın hayvan ve üstinsan arasında kalmış bir varlık olduğunu savunmuş, insanlığın sonraki adımı olarak üstinsanı görmüştür. İnsan, maymun için neyse, üstinsan için de insanın o olacağını söylemiştir. Darwin'in teorisinde yer alan doğal seçilim, Nietzsche'de benzer bir biçimde güçlü olanın üstinsana ulaşması, zayıfın ise yok olması olarak kendini göstermiştir. Nietzsche, insanın hayvanlık durumundan çıkarak uygarlığı yaratmasını sağlayan asıl şeyin, güçlünün zayıfı, yeterlinin yetersizi, akıllının aptalı yok etmesi olduğunu savunmuştur - ki bu da genel olarak savunduğu öjenik emeller ile uyumludur. Zayıf insanları koruyan yasaların uygarlığı yaratan süreçleri ters düz ettiğini söylemiştir.

Nietzsche'nin insandan önceki basamak olarak maymunu görmesi Darwin'den etkilendiğini kanıtlar niteliktedir. Gerek insanın üstinsana ulaşması gerek güçlünün yaşarken zayıfın elenmesi görüşleri, Darwin'in evrim görüşüyle aynı doğrultuda görüşlerdir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Sahi Nedir Faşizm?

Dünyada, belgesel niteliğindeki grafik romanlarıyla kendinden söz ettiren çizer Kalle Johansson’un yeni kitabı “Sahi Nedir Faşizm?”, faşizm araştırmalarıyla tanınan tarihçi Lena Berggren ile yapılan röportajlara dayanıyor. Faşizmin kavramsal anlamını, tarihsel gelişimini ve yol açtığı korkunç sonuçları işleyen eser, faşist düşünce ve akımların genç kuşakları dünden bugüne nasıl etkilediği üzerinde de duruyor.

Berrak anlatımı ve çarpıcı çizimleriyle özellikle gençlere ulaşmayı hedefleyen grafik roman, günümüz dünyasında ne yazık ki tekrar güncellik kazanan bu çetrefilli konuyu birçok yönden aydınlatıp herkesçe anlaşılır kılıyor.

  • Çevirmen: Murat Özsoy
  • Yayın Tarihi: 12.07.2019
  • Baskı Sayısı: 1. Baskı
  • Sayfa Sayısı: 64
  • Cilt Tipi: Karton Kapak
  • Kağıt Cinsi: Kuşe
  • Boyut: 21 x 22 cm
  • ISBN: 9786058067837
Devamını Göster
₺40.00
Sahi Nedir Faşizm?

Maymun insan için nedir? Gülünecek bir canlı mı, yoksa utanç mı? Üstinsan için de insan öyle olacak; gülünecek bir canlı ya da acı bir utanç.

Nietzsche'nin Darwin Hakkındaki Görüşleri

Kaynaklara göre Nietzsche, Darwin’in kitaplarını okumamıştı; ama Basel'deki çeşitli profesörlerle Darwinci fikirleri sıklıkla tartışmıştı. Dolayısıyla Nietzsche, Darwin’in evrim hakkındaki görüşlerini genel olarak biliyordu. Nietzsche aynı zamanda, Darwin’i okuyarak değil de İngiliz filozof ve sosyoloğu Herbert Spencer'ı (27 Nisan 1820 - 8 Aralık 1903) okuyarak evrimi anlamaya çalışmıştı. Spencer, Sosyal Darwinizm kuramını geliştiren sosyologlardan biriydi. Nietzsche, Spencer'ın fikirlerinin Darwin'e ait olduğunu sanıyordu; dolayısıyla Nietzsche'nin Darwin için yaptığı eleştirilerin aslında Spencer'a yönelmesi gerektiği düşünülebilir.

Sosyal Darwinizm, Darwin'in kuramının genişletilmesi ile sosyal alanda uygulanmasıydı. Yani bireyler, gruplar veya uluslar arasındaki rekabetin, insan topluluklarında sosyal evrime neden olduğu kuramıydı. Yalnız bu kuram Darwin’in adını içerse de bu kuramın oluşması ile Darwin’in hiçbir ilgisi olmamıştır. Darwin’in kitaplarını okumayan birçok insanın yaptığı hata, Spencer’ın ortaya attığı "Survival of the fittest" yani güçlü olanın hayatta kalması fikrinin Darwin'e ait olduğu fikridir. Spencer bu terimi Darwin’in Türlerin Kökeni'ni okuduktan sonra ortaya atmıştır. Halbuki Darwin'in fit derken bahsettiği kas gücü veya bedensel üstünlük gibi özellikler değil; evrimsel adaptasyon becerisi idi. Leon C. Megginson, Darwin'in bu sözcüğü kullanırken kastettiğini şöyle düzeltir:

Ne en güçlü olan tür hayatta kalır, ne de en zeki olan... Değişime en çok adapte olabilendir, hayatta kalan.

Nietzsche’nin biyografilerinden biri olan, Nietzsche: İnsan ve Felsefesi'nde (Nietzsche: The Man and His Philosophy) R.J. Hollingdale şöyle yazar:

Darwin, daha gelişmiş hayvanların ve insanın, bireylerdeki tesadüfi değişimlerle evrimleşmiş olabileceğini gösterdi. Doğal seçilim Nietzsche için, temel olarak evrimin bütün metafizik imalardan kurtulmasıydı. Darwin’in basit ama temel keşfinden önce, dünyanın bir yönlendirme ajanı tarafından belirlenen bir yörüngeyi takip ettiği gibi göründüğünü inkar etmek zordu. Darwin’in keşfinden sonra, böyle bir yönlendirici ajanın gerekliliği ortadan kalktı ve düzen gibi görünen şey rastgele bir değişim olarak açıklanabildi. Nietzsche, Die frohliche Wissenschaft'ta şöyle yazar ‘Dünyanın doğası, tüm sonsuzluk kaosunun içindedir’ ve bu düşünce doğrudan Darwin'in yorumundan doğmuştur.

Halbuki bu "yönlendiren yoksa sistem rastgeledir" düşüncesi de oldukça hatalıdır. Çünkü sistemler sabit yasaların etkisi altında hiç de rastgele olmayan, yani öngörülebilir şekillerde karmaşık yapılar inşa edebilirler (dalgaların etkisi altında oluşan kum tepelerini, rüzgarların etkisi altında oluşan peri bacalarını, nehirlerin etkisi altında oluşan Büyük Kanyon gibi kanyonları düşünün). Ancak birçok filozof, Darwin'in ortaya koyduğu gerçeğin hoşlarına giden taraflarını felsefelerine dahil etmekten geri durmamıştır. Bu konudaki bir yazımızı buradan okuyabilirsiniz.

Sonuç

Nietzsche’nin canlılığın oluşumuna dair fikirleri ve yapılandırdığı felsefe Darwin'in Evrim Teorisi ile temellenmiştir. Darwin'in fikirlerini ve keşiflerini çok iyi bilmeden fakat dolaylı yollardan onun fikirlerinden etkilenerek evrime ve canlılığın oluşumuna dair düşünceleri şekillenmiştir. Bu düşünceler, onun Tanrı ve din felsefesi konusundaki fikirlerinin sağlam temeller üzerine oturmasını sağlamıştır.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 58
  • Muhteşem! 22
  • Merak Uyandırıcı! 20
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 16
  • Bilim Budur! 8
  • Umut Verici! 8
  • İnanılmaz 7
  • Grrr... *@$# 6
  • Korkutucu! 6
  • Üzücü! 4
  • İğrenç! 4
  • Güldürdü 3
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • H. J. Birx. Nietzsche & Evolution. (7 Ekim 2000). Alındığı Tarih: 7 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Philosophy Now | Arşiv Bağlantısı
  • D. Wilkerson. Friedrich Nietzsche. (7 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 7 Temmuz 2019. Alındığı Yer: IEP | Arşiv Bağlantısı
  • Santi Tafarella. What Did Friedrich Nietzsche Take From Charles Darwin?. (26 Aralık 2009). Alındığı Tarih: 7 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Santi Tafarella's blog | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Survival Of The Fittest. (7 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 7 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Sosyal Darwinizm. (7 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 7 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • C. H. Pence. Nietzsche’s Aesthetic Critique Of Darwin. (7 Ekim 2011). Alındığı Tarih: 7 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Louisiana State University LSU Digital Commons | Arşiv Bağlantısı
  • F. Nietzsche, et al. (2011). Böyle Buyurdu Zerdüşt. ISBN: 9789754685404. Yayınevi: Say Yayınları.
  • F. Nietzsche. (2021). İşte Böyle Buyurdu Zerdüşt. ISBN: 9789759971144. Yayınevi: Kabalcı Yayınları.
  • F. Nietzsche, et al. (2009). Ecce Homo: Kişi Nasıl Kendisi Olur. ISBN: 9789944887335. Yayınevi: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  • G. Deleuze. (2021). Nietzsche Ve Felsefe. Yayınevi: Norgunk.
  • B. Magee, et al. (1999). Felsefenin Öyküsü. ISBN: 9789758457045. Yayınevi: Dost Kitabevi.
  • J. Young. (2021). Nietzsche. Yayınevi: İş Bankası Kültür Yayınları.
  • B. Russell. (2016). Batı Felsefesi Tarihi 3: Modern Felsefe. Yayınevi: Alfa Felsefe.
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/10/2022 18:56:08 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7856

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Balık Çeşitliliği
Biyokimya
Transkripsiyon
Asteroid
Cinsel Yönelim
Tıp
Bilim İnsanı
İmmünoloji
Bilim Tarihi
Stephen Hawking
Manyetik
Irk
Wuhan
Kurbağa
İnsanlık
Yapay Zeka
İntihar
Mitler Ve Gerçekler
Kuantum Fiziği
Biyoloji
Gözlem
Görme
Diş
Kültür
Yumurta
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.