Karpuz, Yapay Seçilim Yoluyla Nasıl Evrimleşti? Rönesans Tabloları, Karpuzların Ata ve Kuzenlerini Araştırmamıza Nasıl Yardımcı Olabilir?

Karpuz, Yapay Seçilim Yoluyla Nasıl Evrimleşti? Rönesans Tabloları, Karpuzların Ata ve Kuzenlerini Araştırmamıza Nasıl Yardımcı Olabilir? Vox
 ŞuleÖlez Görsel Çevirmeni Şule Ölez  Muzaffer BerkayAlkışel Görsel Düzenleme Muzaffer Berkay Alkışel
5 dakika
23,656 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Daha önceden mısır bitkisinin Yapay Seçilim yoluyla evrimiyle ilgili çevirdiğimiz görselde de izah ettiğimiz gibi, günümüzdeki sayısız zirai ürün, evrimin canlı "kanlı" örnekleridir. Bu canlıların atalarının, torunlarıyla hiçbir alakası yoktur ve hatta çoğu zaman apayrı türlerdir. Ancak Yapay Seçilim yoluyla yönlendirilen evrim, Doğal Seçilim'e nazaran "kısa" sayılabilecek bir süre zarfında (genelde en azından birkaç yüz veya birkaç bin yılda) yepyeni türlere evrimleşebilir! Yani türler arasında evrimi, belki ömrümüz içerisinde değil ama tükettiğimiz zirai ürünlerin evriminde kendi gözlerimizle görmemiz mümkündür! 

Karpuzun Evrimi
Karpuzun Evrimi
Vox

Böylece mikroevrimin (gen bazında evrimin) makroevrime (fiziksel özelliklerin tamamen farklılaşmasına) neden olabileceği de, deneysel olarak ispatlanmış olmaktadır. Çünkü çoğu zaman bu canlıların ataları olan türler, torunları oldukça hızlı evrimleştiği için halen hayatta olurlar ve böylece ata-torun ilişkilerini birebir inceleme imkanı bulabiliriz. Bu sayede makroevrimin dinamiklerini de anlamamız mümkün olmaktadır.

Taksonomide kimi zaman torunlar ile ataları aynı türe ait kabul edilebilirler. Bunun sebebi, taksonomların Yapay Seçilim'in doğal evrime nazaran aşırı hızlı etkisi sonucu oluşan yapıları "yeni ve ayrı türler" olarak saymak istemeyişleridir. Ayrıca Yapay Seçilim sonucunda elde edilen torunların genetik yapısı, çoğu zaman atalarına oldukça yakın olur (çünkü özel çiftleştirme teknikleri kullanılmaktadır ve bu teknikler genetik varyasyon artışına izin vermez).

Reklamı Kapat

Bu da bize, evrimle ilgili bir başka gerçeği doğrulamaktadır: çok az sayıda genetik değişim bile, müthiş fiziksel değişimlere neden olabilir! Yani makroevrim, tartışması bile olmayan bir gerçektir. Atasal türler, kendilerinden tamamen farklı gözüken, son derece farklılaşmış genetik yapıya sahip torun türlere evrimleşebilir! Doğal Seçilim ile bu genellikle birazcık daha yavaş olmaktadır; ancak yine de olabilmektedir. Fosiller ve genetik analizler de bu tür bir evrimi doğrulamaktadır.

Karpuzlu Rönesans Tablosu, Evrimi Gözler Önüne Seriyor!

Karpuzların evrimi de tarih boyunca birçok ara basamaktan geçerek yaşanmıştır ve bu süreçte bazı ara basamaklar günümüzde halen karşımıza çıkmaktadır. Örneğin, aşağıdaki Rönesans tablosunu ele alın:

Bu, 17. yüzyılda yaşamış natürmort (durağan haldeki, doğal cisimler) ressamı Giovanni Stanchi tarafından çizilen bir tablo. Gördüklerini birebir tabloya aktarmak konusunda uzmanlaşan Stanchi'nin tablosunda dikkati çeken en önemli unsur, çizdiği karpuzun yapısı!

Yukarıda da izah ettiğimiz gibi karpuz, evrimin Yapay Seçilim mekanizması kullanılarak insan tarafından evrimleştirilen bir bitkidir. Bu evrimleşme süreci de, hiçbir evrimleşme süreci gibi bir anda oluvermemiş, bin bir ara basamaktan geçerek, kademeli ve yavaş bir şekilde gerçekleşmiştir. Eskiden ufacık bir meyve olan karpuz, günümüzde insanlar tarafından yaygın olarak tüketilen en büyük meyvelerden birine evrimleşme yolunda sayısız ara basamaktan geçmiştir. İşte 17. yüzyılda bu soy hatlarından birisinin neye benzediğini de, Stanchi'nin bu tablosu sayesinde net bir şekilde görebilmekteyiz. Daha yakından bakalım:

Çizimde görüldüğü üzere dönemin bu soy hattının çekirdekleri çok daha iriydi ve karpuzun içerisinde geniş odacıklar halinde bulunmaktaydı. Günümüz karpuzlarında olduğu gibi tek tük ve rastgele serpiştirilmiş halde değildi. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İşin ilginç tarafı, birçok hayvanın zigottan birey olana kadarki gelişim sürecinde gözlendiği gibi, bitkilerde de gelişim süresi boyunca evrimsel basamakların bazıları gözlenebilmektedir. Örneğin, günümüzdeki karpuzlardan henüz tam olgunlaşmamış olan bir tanesini kesecek olursanız, bu atasal forma benzer odacıklar görmeniz mümkündür.

Ancak bu sizi yanıltmasın! Bu "yavru" karpuzların çekirdekleri görünmeyecek kadar küçüktür; gerçeği birebir yansıtan Stanchi'nin çiziminde ise iri iri tohumlar net bir şekilde görülmektedir. Dolayısıyla onun çiziminde kullandığı karpuz, yetişkin ve yenmeye hazır bir karpuzdur. North Carolina Eyalet Üniversitesi'nde karpuz üretimi üzerine çalışmalar yürüten Prof. Dr. Todd Wehner şöyle diyor:

Çizimde gösterilen siyah çekirdekler, karpuzun yetişkin olduğunu gösteriyor. Bu noktadan sonra hasadı bekletecek olurlarsa karpuzlar bozulurdu, eti tatsızlaşırdı ve yumuşardı, tatlılığı ve kırmızılığı daha fazla gelişmezdi. Yetişkin olmayan bir karpuzda o siyah çekirdekler yoktur.

Şunu da söylemekte fayda var: Orta Çağ'a gelindiğinde, karpuzların Yapay Seçilim yoluyla evrimi çoktan ileri evrelerine ulaşmıştı ve dolayısıyla Orta Çağ'da da günümüzdeki karpuz soy hatlarına çok daha benzer karpuzlar bulmak mümkündü. Bunun bir örneğini aşağıdan görmek mümkün.

Meyve ve Çiçeklerin Durgun Yaşamı, Abraham Brueghel (c. 1660)
Meyve ve Çiçeklerin Durgun Yaşamı, Abraham Brueghel (c. 1660)

Ancak bu durum, karpuzların Yapay Seçilim yoluyla değişmediğini göstermiyor (karpuzların evrimin Yapay Seçilim mekanizmasıyla evrimleştiğini biliyoruz). Bu tablolardan ilkinde atasal bir karpuz çeşidine de yer verilmesi, her iki karpuzun da yaygın olarak erişilebildiğini ve bir arada bulunduğunu gösteriyor. Zaten evrimsel süreçte bu tarz bir geçiş görmeyi bekleriz: Seçilimin etkisi altında karpuzlar giderek daha az Stanchi'nin çizimindekilere, daha fazla Brueghel'in çizimindiklere benzeyecek biçimde evrimleşmişlerdir.

Reklamı Kapat

Günümüzde de bu atasal formlara dönmeye neden olan bazı hastalıklar mevcuttur. Tıpkı insanlarda gelişim sorunları yaratan hastalıkların bazı atasal özellikleri vurgulayabilmesi gibi, karpuzlarda da atasal formları ön plana çıkaran döllenme problemleri bilinmektedir. Fakat bu hastalıklar bile söz konusu atasal özellikleri birebir yansıtamamaktadır.

Görünen o ki, Rönesans tabloları evrimin kısa vadedeki etkilerini incelemek için harika bir araç! Dr. Wehner şöyle diyor:

Müze resimleri eski bitki çeşitlerini çalışmak için çok iyi bir yöntem ve bu Rönesans tablosunda gördüğümüz de, Orta Çağ insanlarının yazları yedikleri karpuzların neye benzediği kesin bir şekilde gösteriyor. Bu tablodaki çeşitler bugün de germplasm koleksiyonlarımızda mevcut. Hatta bu atasal formları yeniden ürettiğimizde, düşük şeker derişiminin bulunduğu kısımların resimdeki gibi beyaz olduğunu ve tıpkı resimdeki gibi "kalp şeklinde" bir gelişim olduğunu görmekteyiz.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Umut Verici! 2
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • J. Kennedy. Artificial Vs Natural Watermelon & Sweetcorn. (14 Temmuz 2014). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2018. Alındığı Yer: James Kennedy | Arşiv Bağlantısı
  • P. Edwards. A Renaissance Painting Reveals How Breeding Changed Watermelons. (28 Temmuz 2015). Alındığı Tarih: 13 Ocak 2021. Alındığı Yer: Vox | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/10/2021 07:16:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2979

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Basınç
Maskeler
Çevre
Diyet
Dilbilim
Madde
Besin Değeri
Metabolizma
Zooloji
Büyük Patlama
Evrimsel
Doğa Yasaları
Teyit
Molekül
Sağlık Bilimleri
Antropoloji
Zehir
Anksiyete
İnsanlık
Nörobilim
Dil
Müfredat
Fizik
Yakınsak Evrim
İnfografik
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın