Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Karpuz, Yapay Seçilim Yoluyla Nasıl Evrimleşti? Rönesans Tabloları, Karpuzların Ata ve Kuzenlerini Araştırmamıza Nasıl Yardımcı Olabilir?

Karpuz, Yapay Seçilim Yoluyla Nasıl Evrimleşti? Rönesans Tabloları, Karpuzların Ata ve Kuzenlerini Araştırmamıza Nasıl Yardımcı Olabilir? Vox
 ŞuleÖlez Görsel Çevirmeni Şule Ölez  Muzaffer BerkayAlkışel Görsel Düzenleme Muzaffer Berkay Alkışel
5 dakika
23,078 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Daha önceden mısır bitkisinin Yapay Seçilim yoluyla evrimiyle ilgili çevirdiğimiz görselde de izah ettiğimiz gibi, günümüzdeki sayısız zirai ürün, evrimin canlı "kanlı" örnekleridir. Bu canlıların atalarının, torunlarıyla hiçbir alakası yoktur ve hatta çoğu zaman apayrı türlerdir. Ancak Yapay Seçilim yoluyla yönlendirilen evrim, Doğal Seçilim'e nazaran "kısa" sayılabilecek bir süre zarfında (genelde en azından birkaç yüz veya birkaç bin yılda) yepyeni türlere evrimleşebilir! Yani türler arasında evrimi, belki ömrümüz içerisinde değil ama tükettiğimiz zirai ürünlerin evriminde kendi gözlerimizle görmemiz mümkündür! 

Karpuzun Evrimi
Karpuzun Evrimi
Vox

Böylece mikroevrimin (gen bazında evrimin) makroevrime (fiziksel özelliklerin tamamen farklılaşmasına) neden olabileceği de, deneysel olarak ispatlanmış olmaktadır. Çünkü çoğu zaman bu canlıların ataları olan türler, torunları oldukça hızlı evrimleştiği için halen hayatta olurlar ve böylece ata-torun ilişkilerini birebir inceleme imkanı bulabiliriz. Bu sayede makroevrimin dinamiklerini de anlamamız mümkün olmaktadır.

Taksonomide kimi zaman torunlar ile ataları aynı türe ait kabul edilebilirler. Bunun sebebi, taksonomların Yapay Seçilim'in doğal evrime nazaran aşırı hızlı etkisi sonucu oluşan yapıları "yeni ve ayrı türler" olarak saymak istemeyişleridir. Ayrıca Yapay Seçilim sonucunda elde edilen torunların genetik yapısı, çoğu zaman atalarına oldukça yakın olur (çünkü özel çiftleştirme teknikleri kullanılmaktadır ve bu teknikler genetik varyasyon artışına izin vermez).

Bu da bize, evrimle ilgili bir başka gerçeği doğrulamaktadır: çok az sayıda genetik değişim bile, müthiş fiziksel değişimlere neden olabilir! Yani makroevrim, tartışması bile olmayan bir gerçektir. Atasal türler, kendilerinden tamamen farklı gözüken, son derece farklılaşmış genetik yapıya sahip torun türlere evrimleşebilir! Doğal Seçilim ile bu genellikle birazcık daha yavaş olmaktadır; ancak yine de olabilmektedir. Fosiller ve genetik analizler de bu tür bir evrimi doğrulamaktadır.

Reklamı Kapat

Karpuzlu Rönesans Tablosu, Evrimi Gözler Önüne Seriyor!

Karpuzların evrimi de tarih boyunca birçok ara basamaktan geçerek yaşanmıştır ve bu süreçte bazı ara basamaklar günümüzde halen karşımıza çıkmaktadır. Örneğin, aşağıdaki Rönesans tablosunu ele alın:

Bu, 17. yüzyılda yaşamış natürmort (durağan haldeki, doğal cisimler) ressamı Giovanni Stanchi tarafından çizilen bir tablo. Gördüklerini birebir tabloya aktarmak konusunda uzmanlaşan Stanchi'nin tablosunda dikkati çeken en önemli unsur, çizdiği karpuzun yapısı!

Yukarıda da izah ettiğimiz gibi karpuz, evrimin Yapay Seçilim mekanizması kullanılarak insan tarafından evrimleştirilen bir bitkidir. Bu evrimleşme süreci de, hiçbir evrimleşme süreci gibi bir anda oluvermemiş, bin bir ara basamaktan geçerek, kademeli ve yavaş bir şekilde gerçekleşmiştir. Eskiden ufacık bir meyve olan karpuz, günümüzde insanlar tarafından yaygın olarak tüketilen en büyük meyvelerden birine evrimleşme yolunda sayısız ara basamaktan geçmiştir. İşte 17. yüzyılda bu soy hatlarından birisinin neye benzediğini de, Stanchi'nin bu tablosu sayesinde net bir şekilde görebilmekteyiz. Daha yakından bakalım:

Çizimde görüldüğü üzere dönemin bu soy hattının çekirdekleri çok daha iriydi ve karpuzun içerisinde geniş odacıklar halinde bulunmaktaydı. Günümüz karpuzlarında olduğu gibi tek tük ve rastgele serpiştirilmiş halde değildi. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İşin ilginç tarafı, birçok hayvanın zigottan birey olana kadarki gelişim sürecinde gözlendiği gibi, bitkilerde de gelişim süresi boyunca evrimsel basamakların bazıları gözlenebilmektedir. Örneğin, günümüzdeki karpuzlardan henüz tam olgunlaşmamış olan bir tanesini kesecek olursanız, bu atasal forma benzer odacıklar görmeniz mümkündür.

Ancak bu sizi yanıltmasın! Bu "yavru" karpuzların çekirdekleri görünmeyecek kadar küçüktür; gerçeği birebir yansıtan Stanchi'nin çiziminde ise iri iri tohumlar net bir şekilde görülmektedir. Dolayısıyla onun çiziminde kullandığı karpuz, yetişkin ve yenmeye hazır bir karpuzdur. North Carolina Eyalet Üniversitesi'nde karpuz üretimi üzerine çalışmalar yürüten Prof. Dr. Todd Wehner şöyle diyor:

Çizimde gösterilen siyah çekirdekler, karpuzun yetişkin olduğunu gösteriyor. Bu noktadan sonra hasadı bekletecek olurlarsa karpuzlar bozulurdu, eti tatsızlaşırdı ve yumuşardı, tatlılığı ve kırmızılığı daha fazla gelişmezdi. Yetişkin olmayan bir karpuzda o siyah çekirdekler yoktur.

Şunu da söylemekte fayda var: Orta Çağ'a gelindiğinde, karpuzların Yapay Seçilim yoluyla evrimi çoktan ileri evrelerine ulaşmıştı ve dolayısıyla Orta Çağ'da da günümüzdeki karpuz soy hatlarına çok daha benzer karpuzlar bulmak mümkündü. Bunun bir örneğini aşağıdan görmek mümkün.

Meyve ve Çiçeklerin Durgun Yaşamı, Abraham Brueghel (c. 1660)
Meyve ve Çiçeklerin Durgun Yaşamı, Abraham Brueghel (c. 1660)

Ancak bu durum, karpuzların Yapay Seçilim yoluyla değişmediğini göstermiyor (karpuzların evrimin Yapay Seçilim mekanizmasıyla evrimleştiğini biliyoruz). Bu tablolardan ilkinde atasal bir karpuz çeşidine de yer verilmesi, her iki karpuzun da yaygın olarak erişilebildiğini ve bir arada bulunduğunu gösteriyor. Zaten evrimsel süreçte bu tarz bir geçiş görmeyi bekleriz: Seçilimin etkisi altında karpuzlar giderek daha az Stanchi'nin çizimindekilere, daha fazla Brueghel'in çizimindiklere benzeyecek biçimde evrimleşmişlerdir.

Reklamı Kapat

Günümüzde de bu atasal formlara dönmeye neden olan bazı hastalıklar mevcuttur. Tıpkı insanlarda gelişim sorunları yaratan hastalıkların bazı atasal özellikleri vurgulayabilmesi gibi, karpuzlarda da atasal formları ön plana çıkaran döllenme problemleri bilinmektedir. Fakat bu hastalıklar bile söz konusu atasal özellikleri birebir yansıtamamaktadır.

Görünen o ki, Rönesans tabloları evrimin kısa vadedeki etkilerini incelemek için harika bir araç! Dr. Wehner şöyle diyor:

Müze resimleri eski bitki çeşitlerini çalışmak için çok iyi bir yöntem ve bu Rönesans tablosunda gördüğümüz de, Orta Çağ insanlarının yazları yedikleri karpuzların neye benzediği kesin bir şekilde gösteriyor. Bu tablodaki çeşitler bugün de germplasm koleksiyonlarımızda mevcut. Hatta bu atasal formları yeniden ürettiğimizde, düşük şeker derişiminin bulunduğu kısımların resimdeki gibi beyaz olduğunu ve tıpkı resimdeki gibi "kalp şeklinde" bir gelişim olduğunu görmekteyiz.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Umut Verici! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • J. Kennedy. Artificial Vs Natural Watermelon & Sweetcorn. (14 Temmuz 2014). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2018. Alındığı Yer: James Kennedy | Arşiv Bağlantısı
  • P. Edwards. A Renaissance Painting Reveals How Breeding Changed Watermelons. (28 Temmuz 2015). Alındığı Tarih: 13 Ocak 2021. Alındığı Yer: Vox | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/01/2021 12:54:35 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2979

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
İnsanlar
Ay Görevleri
Astronot
Teknoloji
Hastalıkların Tedavisi
Evrim Kuramı
Yaşam
Çiftleşme
Sinirbilim
Hamile
Kütle
Evrimsel Psikoloji
Ara Geçiş Türleri
Genetik Müdahale
Mistik
Maske Takmak
Eğilim
Yıldız
Epistemik
Foton
Büyük Patlama
Müzik
Nükleer
Boyut
Küresel Isınma
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Soru Sor
Not Ekle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Atomlar ve uzay boşluğundan başka hiçbir şey yoktur. Geriye kalan her şey şahsi fikirdir.”
Democritus
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku