Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Kuş Yumurtaları Neden Farklı Renklerde Olacak Şekilde Evrimleşti?

Kuşların Görsel Ekolojisine Bir Bakış...

Kuş Yumurtaları Neden Farklı Renklerde Olacak Şekilde Evrimleşti? Found It Good
10 dakika
20,099
  • Kuş Anatomisi
  • Evrimsel Biyoloji
Evrim Ağacı Akademi: Canlıların Evrimi Yazı Dizisi

Bu yazı, Canlıların Evrimi yazı dizisinin 34. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Oksijenli Solunum Nasıl Evrimleşti? İlkel Hücreler Nasıl Oldu da Oksijeni Kullanabilecek Biçimde Evrimleştiler?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim süreci boyunca kuşlar farklı tüy renklerine, desenlerine ve yumurta renk örüntülerine sahip oldular. Renklere dayalı bu farklılıklar kuşlara taklitçilik, gizlenme, avlanma, avcıdan kaçınma, kimlik ayırt etme ve partnerine kalitesini belli etme gibi sayısız işlev kazandırdı (Hill & McGraw 2006). Madem bu renk örüntüleri kuşlarda böylesine bir iletişim kabiliyetine neden oluyor, o halde onların bu karmaşık örüntülerini anlayabilmelerini sağlayan algılama sistemlerini de çözmemiz gerekir, öyle değil mi? İşte günümüz teknolojisindeki ilerlemeler ve bu alandaki teorik gelişmeler, "kuş bakışını" anlayabilme yolunda bir devrim yaratmış halde; zira artık opsin genlerinin genetik dizilemesini kontrol ederek ışık reseptörlerinin hassasiyet parametrelerini değiştirebiliyoruz. Bu da kuşların dünyayı nasıl gördüklerine yönelik bir algı modeli kurmamıza olanak veriyor. Bu modeller sayesinde görsel ekolojinin, başta yumurta mimikrisi (taklitçiliği), UV ışık hassasiyeti olmak üzere kuş iletişim ve tanıma sistemlerinin evriminde, ve kuşlar arasında ortaya çıkan davranışsal farklarda oynadığı rolü daha iyi anlıyoruz (Hubbar et al. 2010). 

Yumurta Renk Örüntülerinin Evrimi

Kuş yumurtaları çok çeşitlidir. Kimisi tamamen beyaz, kimisi parlak renkli, kimisi biraz, kimisiyse fazlaca benekli. Peki neden? Neden kuş yumurtaları bu kadar çeşitli renk ve desenlere sahipler? Farklı kuş familyalarına ait yumurta kabuğu örüntülerini karşılaştıran araştırmacılara göre, bu çeşitliliği ortaya çıkaran başlıca faktörlerden birisi "kuluçka asalaklığı" (Kilner 2006). Kuluçka asalağı olarak adlandırılan türler, yumurtalarını başka türlerin yuvalarına bırakır ve yavrularını konak türe büyütürler. Yani konağı kendisine ait olmayan bir civcivi yetiştirme maliyetiyle karşı karşıya bırakırlar (Davies 2000). Konağın bu maliyeti yüklenip yüklenmeyeceği, yabancı yumurtanın renk veya desenine bağlıdır. Örneğin Avrupa'da yaşayan karabaşlı yalı bülbülü (Syliva atricapilla), asalak guguk kuşunun (Cuculus canorus) konak olarak bellediği bir türdür. Normalde bu kuş, kendi yumurtalarına benzemeyen (mimetik olmayan) tüm yumurtaları yüksek bir kesinlikle reddeder (Honza et al. 2004). Lakin -deneysel bir çalışmadan elde edilen sonuçlara göre-, karabaşlı yalı bülbülü kendi yumurtalarına çok benzeyen (mimetik) yumurtaların tamamını ayırt edemez ve ancak %36'sını reddedebilir (Polacikova et al. 2007). %100’lük başarıyla kıyasla bu oran biraz düşükmüş gibi görünebilir; ancak konağın genetik olarak kendiyle ilgisiz, bambaşka türe ait bir yavruyu yetiştirmek için harcama riskiyle karşı karşıya kaldığı zaman ve enerjinin miktarı düşünülürse, bu başarı bile önemli bir adaptasyon anlamına gelir.

Bu Reklamı Kapat

Guguk kuşunun dadandığı bu ve diğer konakların hepsi temelde basit bir kurala dayalı davranır: "Seninkine benzemeyen yumurtayı dışarı at!". Güzel… Ama bir kuş kendi yumurtasının neye benzediğini nereden ve nasıl biliyor? Bu sorunun yanıtını bulmak isteyen araştırmacılar, kuş yumurtalarından sadece birini, birden fazlasını ya da tamamını boyamak suretiyle manipüle ettikleri çeşitli deneyler gerçekleştirdiler (Şekil 1). Bu deneyler, sözgelimi büyük kamışçın kuşunun (A. arundinaceus) guguk kuşu yumurtalarını ayrıt etmek için yumurtalardaki renk farklılıklarını ve kendi yumurtalarının nasıl olduğuyla ilgili anılarını esas aldıklarını ortaya koydu (Moskát et al. 2010).

Şekil 1: Konak kuşun yumurtalarının (bu şekilde ardıçkuşu -Turdus philomelos- yumurtaları görünüyor) renkleri ve şekillerinin değiştirildiği deneyden fotoğraflar. Bu deneyde yumurtaları ayırt etmede görsel ekolojinin rolünü anlamak için ebat, şekil, kabuk kalınlığı gibi diğer özelliklere dokunulmadı. Soldaki şekil, bir yumurtanın tamamen koyu renge boyanarak manipüle edildiği bir deneyden, sağdakiyse bir yumurtanın lekelerinin büyütüldüğü deneyden.
Şekil 1: Konak kuşun yumurtalarının (bu şekilde ardıçkuşu -Turdus philomelos- yumurtaları görünüyor) renkleri ve şekillerinin değiştirildiği deneyden fotoğraflar. Bu deneyde yumurtaları ayırt etmede görsel ekolojinin rolünü anlamak için ebat, şekil, kabuk kalınlığı gibi diğer özelliklere dokunulmadı. Soldaki şekil, bir yumurtanın tamamen koyu renge boyanarak manipüle edildiği bir deneyden, sağdakiyse bir yumurtanın lekelerinin büyütüldüğü deneyden.
2010 Nature Education - M. Hauber

Oldukça şaşırtıcı ama konaklardaki bu işaret tanıma yeteneğine karşılık olarak, evrimsel süreç boyunca farklı guguk kuşları farklı konak türler için ileri düzeyde yumurta taklitçiliğine soyunabilmişlerdir (Şekil 2). Bu silahlanma yarışı boyunca gelişen yumurta mimikrisi, konakların görsel hassasiyetlerini ve yabancı yumurtayı tespit edip onu yuvadan atma becerilerini de etkilemiş görünüyor. Bu keskinlikte bir ayırt etme kabiliyeti elbette araştırmacıların da ilgisini çekiyor ve araştırmacılar konakların yuvalarına, çeşitli seviyelerde benzerliğe sahip yumurtalar yerleştirerek, konağın renk ve leke algılarının fark eşiklerini anlamaya çalışıyorlar.

Bu Reklamı Kapat

Şekil 2: Hem konak hem de guguk kuşu yumurtalarının bulunduğu yuvalar. Görüldüğü gibi, siyah okla gösterilen guguk kuşu yumurtaları insan gözü için neredeyse kusursuz benzerlikte.
Şekil 2: Hem konak hem de guguk kuşu yumurtalarının bulunduğu yuvalar. Görüldüğü gibi, siyah okla gösterilen guguk kuşu yumurtaları insan gözü için neredeyse kusursuz benzerlikte.
2010 Nature Education Courtesy of M. Honza, T. Grim, & C. Moskat.

Kuşlarda Renk Algısı

Bir araştırmacı yumurta renklerini manipüle etmeden önce, konak kuş türünün hangi renkleri görebildiğini iyi anlaması gerekir. Özellikle de manipüle edeceği rengi görüp görmediğini. Omurgalıların retinalarında yer alan koni fotoreseptörleri (Şekil 3) renkleri algılamaktan sorumludur. Spesifik fotopigmentleri içeren opsinleri ifade eden genler koni hücrelerinde bulunur ve bu genler sayesinde ışığın belli dalga boylarına azami duyarlılığa sahip protein kombinasyonları üretilir. Bir bireyin sahip olduğu farklı opsin sayısıyla o bireyin algılayabildiği renk sayısı birbiriyle ilintilidir.

Bir memeli retinasının şematik gösterimi.
Bir memeli retinasının şematik gösterimi.
WikiMedia Commons.

Kuş retinaları memeli retinalarına göre bazı açılardan farklılık gösterir; özellikle de sahip oldukları koni türü ve sayısı bakımından. İki ya da üç koni tipine sahip olan memelilerden farklı olarak, kuşlar dört farklı koni tipine sahiptirler (Şekil 4) ve bu da kuşları tetrakromatik bir görüşe sahip kılar (Şekil 5; Hunt et al. 2009). Tetrakromatlar teoride trikromatların (örneğin insan) iki katı renk görme kabiliyetine sahiptirler. Bu kabiliyet farkının hayata yansıması şöyle örneklenebilir: Bizler için iki yumurta birbirine tıpatıp benziyorken, bir kuş için ikisi bariz bir biçimde farklı renge sahip olabilir. Bu gerçeğin bilimsel araştırmalar için de bir açmaz yarattığı ortada: Zira renklere karşı zaten bizden daha duyarlı olan kuşların yumurtalarını nasıl manipüle edeceğimiz yanıtlanmaya muhtaç bir soru.

Şekil 4: İnsan retinasındaki üç konik opsin (S, M, L) ve bir rodopsinin maksimum dalgaboyu emilimleri arasındaki fark.
Şekil 4: İnsan retinasındaki üç konik opsin (S, M, L) ve bir rodopsinin maksimum dalgaboyu emilimleri arasındaki fark.
WikiMedia Commons

Pek çok ötücü kuşu da içeren bazı kuş takımları, bizlerin göremediği UV bandındaki ışığı da görme kabiliyetine sahipler (Hart 2001). Avrupa'daki kuluçka asalağı guguk kuşunun ve Kuzey Amerika'da yaşayan kahverengi başlı inek kuşunun (Molothrus ater) konakları ötücü kuşlardır; yani bu asalakların hedefledikleri konak kuşlar, insan için algılaması mümkün olmayan UV renk farklılıklarını algılıyor ve parazit yumurtayı buna göre ayıklıyor olabilirler. Opsinlerden biri (SWS1) en kısa dalgaboylarına hassasiyet gösterir ve tüm omurgalı sınıflarında bulunur (Hazel et al. 2006). İnsanlarda ve pek çok kuş türünde SWS1 opsini mor ışığa azami yanıt veren koni hücrelerinde ifade edilirler (bu türler, bu nedenle, mora duyarlı olarak adlandırılırlar – Violet-Sensitive: VS). Ne var ki bazı ötücü kuş türlerinde SWS1 opsininin kodladığı fotoreseptörlerinin hassas olduğu dalgaboyu yelpazesi UV alanını da bir miktar işgal eder (Şekil 6). Dolayısıyla bu türden bir SWS1 opsinine sahip olan canlılar UV'ye duyarlıdırlar (Ultra-violet Sensitive: UVS; Hart 2001; Ödeen & Håstad 2003; Hunt et al. 2009).

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Şekil 5: Ultraviyoleye duyarlı (UVS) ve mora duyarlı (VS) türlerin SWS1 opsin fotoreseptörlerinin azami dalgaboyu emilim eğrileri arasındaki fark.
Şekil 5: Ultraviyoleye duyarlı (UVS) ve mora duyarlı (VS) türlerin SWS1 opsin fotoreseptörlerinin azami dalgaboyu emilim eğrileri arasındaki fark.
2010 Nature Education

Görünüşe göre ilk omurgalı ataların SWS1 opsini UV'ye zaten duyarlıymış. Fakat primatlarda ve kuşlarda bu yetenek zamanla kaybolmuş (Yokoyama 2000; Jacobs & Rowe 2004; Meraklısına omurgalılarda renk görüşünün evrimi hakkında sağlam bir derleme). Öte yandan SWS1 duyarlılığındaki kayma aracılığıyla, UVS kabiliyeti kuşlarda birbirinden bağımsız olarak en az dört kez yeniden evrimleşmiş (Hunt et al. 2009). UV duyarlılığı; cinsel görünürlük, av/avcı tespiti, mora duyarlı avcılar tarafından algılanamayan iletişim (Håstad et al. 2005) ve yumurta taklitçiliğine karşı savunma mekanizması olmak gibi (Honza et al. 2007; Underwood & Sealy 2008) pek çok davranışsal ve ekolojik işlevi beraberinde getirir. Nitekim az önce referans verilen iki çalışma, konak ve asalak yumurtalarının UV yansımalarının farklı olduğunu ve konak kuşların yumurtaları sadece UV bandında görünür örüntüler sayesinde ayırt ettiklerini ortaya koydu. Lakin bu işlev bilinse de, UV duyarlılığının kuluçka asalaklığına bir yanıt olarak mı evrimleştiği yoksa evrimsel tarihlerinde bir şekilde zaten kavuştukları bu yeteneklerin kuluçka asalaklığına karşı da işe mi yaradığı sorusu hala tam olarak yanıtlanmış değil (Underwood & Sealy 2008).

Öte yandan, ağaç kovuklarında yuvalanan kuşların yumurtalarının, açık yuva yapan kuşlarınkine göre daha yüksek UV yansımasına sahip olması (Aviles et al.2006), ebeveynlerin UV ışınlarını kullandıkları yönünde başka bir kanıt daha sağlıyor. Mesela kovuğa yuvalayan kuşlardan olan kara sığırcık (Sturnus unicolor) kovuk içindeki yuvanın hemen dışına bırakılan deneysel yumurtalardan yüksek UV yansımasına sahip olanlarını düşük olanlarına göre daha fazla kabul etme eğilimi gösteriyor (kabul etmek: dışarıdaki yumurtayı yuvaya taşımak anlamına geliyor).

Peki SWS1 opsininin hangi kuş türlerinde UV'ye, hangilerinde mora duyarlı olduğunu tam olarak nasıl anlayacağız? Fizyolojik ve moleküler teknikler sayesinde kuşların görsel algılama sistemleri hakkında bilgimiz giderek artıyor ve gözde bulunan opsinlerin duyarlılıkları hakkında bizlere yeni bilgiler sunuyor. Geleneksel yöntem olan mikrospektrofotometri herhangi bir fotoreseptörün içinden ışık geçirmek ve hangi dalgaboylarının emildiğini ölçmek suretiyle maksimum dalgaboyu emilimin eğrisini çıkarmaya yarıyordu (Govardovskii et al. 2000). Lakin bugünlerde kullanılan yöntem, SWS1'in DNA dizilemesine bakarak, VS/UVS duyarlılıklarından hangisinin var olduğunu çok daha ucuz ve ölümcül olmayan bir şekilde anlamayı sağlıyor (Ödeen & Håstad 2003). Bir SWS1 fotoreseptörünü, ya da başka bir deyişle bir kuş türünü mora duyarlı halden ultraviyoleye duyarlı hale getirmek için tek bir amino asit değişimi yeterli (Yokoyama et al. 2000). Günümüzde SWS1 opsininin genetik dizilemesi, kesin ve güvenilir bir şekilde gerçekleştirilebiliyor. Bu da bu yöntemi mikrospektrofotometriye ucuz bir alternatif haline getiriyor (lakin şuna göz atmakta fayda var: Smith et al. 2002). Ayrıca yöntemin bu özellikleri, koruma altındaki türlerle çalışma imkânını da beraberinde getiriyor (Igic et al. 2010).

Kuş Görsel Sistemi'nin Algısal Modeli

Moleküler genetik çalışmalarına, ışık yansıma ölçümlerine ve davranışsal deneylere dayanan bu entegre çalışmalar sayesinde kuşların gördükleri ve kullandıkları görsel örüntüler sayısallaştırılabiliyor (Vorobyev & Osorio 1998; Endler & Mielke 2005). Lakin bu sayıların, yani fizyolojik ve genetik verilerin yorumlanması için bir kuşun ne gördüğünün bir dizi parametreye bağlı olarak (retinaya ulaşan ışık miktarı ve belli bir türün gözlerinde bulunan fotoreseptörlerin tipleri ve miktarı gibi) matematiksel olarak bir modele oturtulması gerekiyor. Opsin genlerinin genetik dizilemesinden elde edilen fizyolojik veriler (Ödeen & Håstad 2003), araştırmacıların kuşların görsel algısı ve yumurta reddetme kararı gibi davranışsal yansımaları hakkında kesin modeller üretmelerini sağlıyor (Cassey et al. 2008). Daha sonra yüzeyden yansıyan ışık bir spektrofotometre ile ölçülüp, kurulan algı modellerinde filtre ediliyor (yani tahmini modele göre bir kuşun gözünden nasıl göründüğü hesaplanıyor) ve böylece iki farklı yüzeyden yansıyan ışığın bu filtrelerden geçtikten sonra hâlâ aralarında örüntü ya da renk farkları olup olmadığına bakılıyor. Yani kuşların bu farkı algılayıp, algılayamadığına…

Renk Görüşü Görsel Ekoloji ile Davranışsal Kararları Birbirine Bağlıyor!

Algısal modelleme, farklı kuş türlerinin yumurta kabuğunu algılamada gösterdikleri farklılıklar (e.g. Cassey et al. 2009; Cassey et al. 2010), insan atıklarının yuva yapı malzemesi olarak algılanarak kullanılması (Igic et al. 2009) ve seksüel dimorfizm (cinsel çiftbiçimlilik) gibi (Igic et al. 2010) daha pek çok fenomenin araştırılması için uyarlanabilir. Algısal modelleme ile ilgili sıradaki çalışmalar, asalak ve konak yumurtaları arasındaki renk farklılıklarını esas alarak, konak kuşların bu farkları algılayıp algılamadığına odaklanmalı. Bu yazıda ele alınan entegre yaklaşım, gelecekteki araştırmacılara kuş türleri ve hatta diğer görsel yönelimli hayvanlardaki mimikri, kamuflaj, partner kalitesi, sağkalım ve üreme için kritik öneme haiz diğer davranışsal işlevleri kesin ve net olarak tanımlama şansı veriyor. Ne de olsa artık moleküler teknikler ve duyusal modelleme araştırmacılara kuşlarda renk görüşünün altında yatan mekanizmayı araştırma şansı tanıyor; hem de invasif yöntemlere hiç başvurmadan!

Teşekkür: Bu yazıyı çeviren Tevfik Uyar'a teşekkür ederiz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Muhteşem! 4
  • Bilim Budur! 4
  • İnanılmaz 4
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Umut Verici! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Canlıların Evrimi Yazı Dizisi

Bu yazı, Canlıların Evrimi yazı dizisinin 34. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Oksijenli Solunum Nasıl Evrimleşti? İlkel Hücreler Nasıl Oldu da Oksijeni Kullanabilecek Biçimde Evrimleştiler?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/08/2022 08:46:09 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/426

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Gıda
Entomoloji
Tahmin
Genetik Mühendisliği
Irk
Canlı
Oyun Teorisi
Bebek Doğumu
Editör Seçkisi
Yatay Gen Transferi
Safsata
Tekillik
Sosyal Medya
Doğa Yasaları
Saç
Abd
Biliş
Makine
Hematoloji
Sanat
Uzay
Yavru
Deniz
Ağaç
Tehlike
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.