Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Koronavirüs salgını başladığından beri endişe, COVID-19 hastalığına sebep olan SARS-CoV-2 isimli koronavirüsün canlı ve cansız yüzeylerde ne kadar süreyle yaşayabildiğidir. Bu konudaki çalışmalar günden güne daha net sonuçlar verse de, zaman içinde bilimsel bilginin değişmesi ve sosyal/anaakım medyada yapılan hatalı yorumlar nedeniyle kafalar karışabilmektedir. Bu nedenle konuyu netleştirmek istiyoruz.

Şunu söyleyerek başlamakta fayda var: Bu konunun tek ve nihai bir cevabı olmadığı için, mecburen farklı akademik kaynaklardan gelen bilgileri derleyerek sizlere aktaracağız. Bu kaynakların verdiği sayılar birbiriyle tamamen uyumlu olmayacak; ancak burada okuyacaklarınız size, şu anda akademik dünyada bu virüsün yüzeylerdeki aktivite süresine yönelik genel bir çerçeve çizeceğini umuyoruz.

Koronavirüs Cansız Yüzeyde Ne Kadar "Yaşar"?

Salgın başlangıcında, koronavirüs ve genel olarak virüslerle ilgili bilgilerden yola çıkarak koronavirüslerin cansız yüzeylerde sadece birkaç saat, en fazla 1-2 gün "yaşayabileceği" düşünülmekteydi.

Bu bağlamda "yaşamak" sözcüğünü her zaman tırnak içinde düşünün; çünkü virüsler "canlı" yapılar değiller ve dolayısıyla "yaşamıyorlar". Buna bağlı olarak da "ölmüyorlar". Daha doğru tabirler, "aktif olmak" ve "aktivitesini yitirmek" olmalıdır.

Minnesota Sağlık Departmanı, konuyla ilgili şu açıklamayı yapmıştı:

Bir paketin Çin'den bir diğer ülkeye ulaşması için gereken süre, virüsün varlığını koruyabileceği süreden fazladır. Koronavirüsü, konağı olan canlıların vücudu dışında, cansız nesneler üzerinde sadece birkaç saatliğine varlığını koruyabiliyor. En kusursuz laboratuvar koşulları altında bile bu süre en fazla 1-2 gün olabiliyor.

Ancak 6 Şubat 2020'de Journal of Hospital Infection dergisinde yayımlanan bir makalede şunlar yazıyor:

SARS, MERS ve endemik insan koronavirüsleri üzerinde yapılan 22 çalışmayı inceleyen bu analizde, koronavirüslerin metal, cam veya plastik gibi cansız nesneler üzerinde 9 güne kadar kalabildikleri gösterildi.

Araştırmanın SARS-CoV-2 dışındaki insan koronavirüsleri üzerinde yapıldığına vurgu yapmak isteriz. Bu araştırmada, COVID-19 hastalığına neden olan SARS-CoV-2 virüsünün yakın kuzenleriyle ilgili olarak şu verilere ulaşıldı:

  • MERS-CoV:
  • 20oC sıcaklıkta çelik ve plastik yüzeylerde 48 saate kadar
  • 30oC sıcaklıkta çelik ve plastik yüzeylerde 8-24 saat arası,
  • SARS-CoV-1:
  • oda sıcaklığında:
  • metal yüzeylerde 5 güne kadar,
  • ahşap/tahta yüzeylerde 4 güne kadar,
  • kağıt üzerinde soy hattına ve titresine bağlı olarak birkaç dakikadan 5 güne kadar,
  • cam ve plastik yüzeylerde 4 güne kadar,
  • kullan at cerrahi kıyafetlerde titresine bağlı olarak 1 saat ila 2 gün arasında
  • 22-25oC sıcaklıkta:
  • plastik yüzeylerde 5 güne kadar
  • HCoV (İnsan Koronavirüsü):
  • 21oC sıcaklıkta:
  • cam, çelik, PVC, silikon, seramik ve teflon yüzeylerde 5 güne kadar,
  • alüminyum yüzeylerde 2-8 saate kadar,
  • cerrahi eldivenlerde 8 saatten az,
  • oda sıcaklığında plastik yüzeylerde 2-6 güne kadar aktifliğini koruyabilmektedir.

Ayrıca bu araştırma yayınlandığında, SARS-CoV-2'nin cansız yüzeylerden insanlara bulaşıp bulaşamadığı da henüz net değildi.

Yeni Bulgular

17 Mart 2020'de New England Journal of Medicine dergisinde yayınlanan bir editöre mektup makalesi ise doğrudan doğruya SARS-CoV-2 virüslerinin yüzeylerdeki aktif kalabilme süresine odaklanıyordu. Üstelik mektubu yazan araştırmacılar, COVID-19'a neden olan SARS-CoV-2 virüsünü, SARS hastalığına neden olan SARS-CoV-1 ile de kıyaslıyorlardı. Bulgularına göre, SARS-CoV-2:

  • Aerosoller içinde: 3 saate kadar
  • Bakır yüzeylerde: 4 saate kadar
  • Karton üzerinde: 1 güne (24 saate) kadar
  • Plastik ve paslanmaz çelik üzerinde: 3 güne (72 saate) kadar
NEJM

Ayrıca virüse plastik, paslanmaz çelik, bakır ve karton yüzeylerin her birinde 3 gün sonra da rastlanmış olsa da, virüs yoğunluğu plastik ve paslanmaz çelik üzerinde çok daha yoğundu. Dolayısıyla bu yüzeylerde virüsün insana bulaşma ihtimali de çok daha yüksek olacaktır.

Fakat bu araştırma tamamen laboratuvar koşullarında, nem ve ısı koşulları ayarlanarak, hem COVID-19 virüsünün hem de diğer bir koronavirüsün plastik, bakir, çelik ve karton üzerinde kalış suresini hesap etmektedir. Havada kalma suresini ise aerosolize ederek (parçacıklarına ayırıp spreyleştirmek) oluşturmuşlardır.

Aerosol üreten prosedürler, klinikte bronkoskopi (bronşlara, akciğerlerdeki hava yollarına bakma işlemi) ya da entübasyon (solunum cihazına bağlamak) gibi, damlacıkların havaya sıçramasına yol açan ve müdahale edilen, örneğin akciğerden numune alınan prosedürlerdir. Yani bu deneysel çalışma koronavirüsün normal şartlarda havada asılı kaldığını değil bronkoskopi koşullarını gösterir.

Şimdiye kadar edindiğimiz bu bilimsel bilgiler ışığında önceden de bildiğimiz gibi COVID-19 temelde damlacık yolu ile bulasan bir virüstür. Aynı zamanda bu araştırmada diğer yüzeylerde uzun süreler kalması rivayetlerinin tersine saatler içinde virüsün bulaşma özelliğini yitirdiğini görüyoruz. Bu da ellerin yıkanmasının bu virüsten korunmada en etkili yöntem olduğunu gösteriyor.

Ayrıca 25 Mart 2020 tarihinde çıkan bazı haberler, koronavirüs salgınıyla gündeme gelen Diamond Princess isimli gemide yapılan bir incelemede, geminin boşaltılmasından sonraki 17. günde bile viral RNA artıkları bulunduğu söylenmiş olsa da bu, virüsün bu şekilde insanı enfekte edebileceği anlamına gelmemektedir. CDC tarafından yapılan araştırmada şöyle yazıyor:

Diamond Princess gemisinde, kabinlerin boşaltılmasından sonraki ama dezenfektasyon uygulanmasından önceki 17 güne kadar olan sürede, SARS-CoV-2 RNA'sı çeşitli yüzeylerde tespit edilebilmiştir. (...) Her ne kadar bu veri, kontamine yüzeylerden insanlara virüs bulaşıp bulaşmadığını belirlemekte kullanılamaz olsa da, SARS-CoV-2'nin yolcu gemilerinde fomitler aracılığıyla bulaşması konusunda daha fazla araştırma yapılması gerektiğini göstermektedir.

Dolayısıyla bu sayıyı dikkate değer bir sayı olarak almak doğru olmaz.

Sonuç ve Ne Yapmalısınız?

Sonuç olarak, koronavirüslerin cansız yüzeylerde birkaç saat ila birkaç gün arasında aktif kalabildiğini söylemek mümkün. Sonrasında parçalanarak dağılıyorlar ve aktivitelerini yitiriyorlar. Bu noktadan sonra size bulaşabilmeleri de imkansız hale geliyor.

Yapmanız gereken ise basit: Bilinçli olmak ve hijyene özen göstermek. Örneğin Journal of Hospital Infection dergisinde yayımlanan bir makalede şunlar yazıyor:

Ancak bu virüsler, %62-71 etanol, %0.5 hidrojen peroksit veya %0.1 sodyum hipoklorit ile 1 dakika içinde son derece verimli bir şekilde dezenfekte edilebiliyor. %0.05-0.2 benzalkonyum klorit veya %0.02 klorhekzidin diglukonat gibi diğer biyodezenfektan uygulamaların daha az verimli olduğunu gördük.

Bunun için kimyager olmanıza gerek yok: Normalde kullandığınız temizlik solüsyonlarının hepsi bu virüsü de parçalayacak niteliktedir. Bu nedenle evde kullandığınız yüzeyleri düzenli olarak temizleyerek hastalığa karşı önlem alabilirsiniz.

Eğer evinizde bu tarz bir ürün yoksa, sadece beyazlatıcı da kullanabilirsiniz. Beyazlatıcı için 240 mililitre beyazlatıcıyı 19 litre suyla karıştırarak kendi temizleyicinizi hazırlayabilirsiniz. Eğer evinizde dezenfektan yoksa, bunu nasıl yapabileceğinizi buradaki yazımızdan öğrenebilirsiniz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 7
  • Tebrikler! 49
  • Bilim Budur! 12
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 14
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 3
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/04/2020 18:27:57 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8396

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Her şeyin nasıl başladığı sorusu çözülmüş değildir. Dolayısıyla, şahsım adına konuşmam gerekirse, bu konuda agnostik olduğumu söylemek durumundayım.”
Charles Darwin
İnsan Zekasının Evrimi: Neden Sadece İnsanın Beyni Bu Kadar Evrimleşmiştir?
Geri Bildirim Gönder