Koronavirüs Cansız Yüzeylerde Kaç Gün Aktif Kalır?

Koronavirüs Cansız Yüzeylerde Kaç Gün Aktif Kalır?
 Dr. MügeÇevik Akademik Danışman Dr. Müge Çevik
8 dakika
53,694 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Koronavirüs salgını başladığından beri endişe, COVID-19 hastalığına sebep olan SARS-CoV-2 isimli koronavirüsün canlı ve cansız yüzeylerde ne kadar süreyle yaşayabildiğidir. Bu konudaki çalışmalar günden güne daha net sonuçlar verse de, zaman içinde bilimsel bilginin değişmesi ve sosyal/anaakım medyada yapılan hatalı yorumlar nedeniyle kafalar karışabilmektedir. Bu nedenle konuyu netleştirmek istiyoruz.

Şunu söyleyerek başlamakta fayda var: Bu konunun tek ve nihai bir cevabı olmadığı için, mecburen farklı akademik kaynaklardan gelen bilgileri derleyerek sizlere aktaracağız. Bu kaynakların verdiği sayılar birbiriyle tamamen uyumlu olmayacak; ancak burada okuyacaklarınız size, şu anda akademik dünyada bu virüsün yüzeylerdeki aktivite süresine yönelik genel bir çerçeve çizeceğini umuyoruz.

Koronavirüs Cansız Yüzeyde Ne Kadar "Yaşar"?

Salgın başlangıcında, koronavirüs ve genel olarak virüslerle ilgili bilgilerden yola çıkarak koronavirüslerin cansız yüzeylerde sadece birkaç saat, en fazla 1-2 gün "yaşayabileceği" düşünülmekteydi.

Reklamı Kapat

Bu bağlamda "yaşamak" sözcüğünü her zaman tırnak içinde düşünün; çünkü virüsler "canlı" yapılar değiller ve dolayısıyla "yaşamıyorlar". Buna bağlı olarak da "ölmüyorlar". Daha doğru tabirler, "aktif olmak" ve "aktivitesini yitirmek" olmalıdır. Minnesota Sağlık Departmanı, konuyla ilgili şu açıklamayı yapmıştı:

Bir paketin Çin'den bir diğer ülkeye ulaşması için gereken süre, virüsün varlığını koruyabileceği süreden fazladır. Koronavirüsü, konağı olan canlıların vücudu dışında, cansız nesneler üzerinde sadece birkaç saatliğine varlığını koruyabiliyor. En kusursuz laboratuvar koşulları altında bile bu süre en fazla 1-2 gün olabiliyor.

Ancak 6 Şubat 2020'de Journal of Hospital Infection dergisinde yayımlanan bir makalede şunlar yazıyor:

SARS, MERS ve endemik insan koronavirüsleri üzerinde yapılan 22 çalışmayı inceleyen bu analizde, koronavirüslerin metal, cam veya plastik gibi cansız nesneler üzerinde 9 güne kadar kalabildikleri gösterildi.

Araştırmanın SARS-CoV-2 dışındaki insan koronavirüsleri üzerinde yapıldığına vurgu yapmak isteriz. Bu araştırmada, COVID-19 hastalığına neden olan SARS-CoV-2 virüsünün yakın kuzenleriyle ilgili olarak şu verilere ulaşıldı:

  • MERS-CoV:
  • 20oC sıcaklıkta çelik ve plastik yüzeylerde 48 saate kadar
  • 30oC sıcaklıkta çelik ve plastik yüzeylerde 8-24 saat arası,
  • SARS-CoV-1:
  • oda sıcaklığında:
  • metal yüzeylerde 5 güne kadar,
  • ahşap/tahta yüzeylerde 4 güne kadar,
  • kağıt üzerinde soy hattına ve titresine bağlı olarak birkaç dakikadan 5 güne kadar,
  • cam ve plastik yüzeylerde 4 güne kadar,
  • kullan at cerrahi kıyafetlerde titresine bağlı olarak 1 saat ila 2 gün arasında
  • 22-25oC sıcaklıkta:
  • plastik yüzeylerde 5 güne kadar
  • HCoV (İnsan Koronavirüsü):
  • 21oC sıcaklıkta:
  • cam, çelik, PVC, silikon, seramik ve teflon yüzeylerde 5 güne kadar,
  • alüminyum yüzeylerde 2-8 saate kadar,
  • cerrahi eldivenlerde 8 saatten az,
  • oda sıcaklığında plastik yüzeylerde 2-6 güne kadar aktifliğini koruyabilmektedir.

Ayrıca bu araştırma yayınlandığında, SARS-CoV-2'nin cansız yüzeylerden insanlara bulaşıp bulaşamadığı da henüz net değildi.

Yeni Bulgular

17 Mart 2020'de New England Journal of Medicine dergisinde yayınlanan bir editöre mektup makalesi ise doğrudan doğruya SARS-CoV-2 virüslerinin yüzeylerdeki aktif kalabilme süresine odaklanıyordu. Üstelik mektubu yazan araştırmacılar, COVID-19'a neden olan SARS-CoV-2 virüsünü, SARS hastalığına neden olan SARS-CoV-1 ile de kıyaslıyorlardı. Bulgularına göre, SARS-CoV-2:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  • Aerosoller içinde: 3 saate kadar
  • Bakır yüzeylerde: 4 saate kadar
  • Karton üzerinde: 1 güne (24 saate) kadar
  • Plastik ve paslanmaz çelik üzerinde: 3 güne (72 saate) kadar
NEJM

Ayrıca virüse plastik, paslanmaz çelik, bakır ve karton yüzeylerin her birinde 3 gün sonra da rastlanmış olsa da, virüs yoğunluğu plastik ve paslanmaz çelik üzerinde çok daha yoğundu. Dolayısıyla bu yüzeylerde virüsün insana bulaşma ihtimali de çok daha yüksek olacaktır.

Fakat bu araştırma tamamen laboratuvar koşullarında, nem ve ısı koşulları ayarlanarak, hem COVID-19 virüsünün hem de diğer bir koronavirüsün plastik, bakir, çelik ve karton üzerinde kalış suresini hesap etmektedir. Havada kalma suresini ise aerosolize ederek (parçacıklarına ayırıp spreyleştirmek) oluşturmuşlardır.

Aerosol üreten prosedürler, klinikte bronkoskopi (bronşlara, akciğerlerdeki hava yollarına bakma işlemi) ya da entübasyon (solunum cihazına bağlamak) gibi, damlacıkların havaya sıçramasına yol açan ve müdahale edilen, örneğin akciğerden numune alınan prosedürlerdir. Yani bu deneysel çalışma koronavirüsün normal şartlarda havada asılı kaldığını değil bronkoskopi koşullarını gösterir.

Şimdiye kadar edindiğimiz bu bilimsel bilgiler ışığında önceden de bildiğimiz gibi COVID-19 temelde damlacık yolu ile bulasan bir virüstür. Aynı zamanda bu araştırmada diğer yüzeylerde uzun süreler kalması rivayetlerinin tersine saatler içinde virüsün bulaşma özelliğini yitirdiğini görüyoruz. Bu da ellerin yıkanmasının bu virüsten korunmada en etkili yöntem olduğunu gösteriyor.

Reklamı Kapat

Ayrıca 25 Mart 2020 tarihinde çıkan bazı haberler, koronavirüs salgınıyla gündeme gelen Diamond Princess isimli gemide yapılan bir incelemede, geminin boşaltılmasından sonraki 17. günde bile viral RNA artıkları bulunduğu söylenmiş olsa da bu, virüsün bu şekilde insanı enfekte edebileceği anlamına gelmemektedir. CDC tarafından yapılan araştırmada şöyle yazıyor:

Diamond Princess gemisinde, kabinlerin boşaltılmasından sonraki ama dezenfektasyon uygulanmasından önceki 17 güne kadar olan sürede, SARS-CoV-2 RNA'sı çeşitli yüzeylerde tespit edilebilmiştir. (...) Her ne kadar bu veri, kontamine yüzeylerden insanlara virüs bulaşıp bulaşmadığını belirlemekte kullanılamaz olsa da, SARS-CoV-2'nin yolcu gemilerinde fomitler aracılığıyla bulaşması konusunda daha fazla araştırma yapılması gerektiğini göstermektedir.

Dolayısıyla bu sayıyı dikkate değer bir sayı olarak almak doğru olmaz.

2021 Yılı İtibariyle Yönergeler

2020 yılı boyunca bu konuda yapılan tüm çalışmaları inceleyen Amerikan Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (CDC), konuyla ilgili olarak, insanların aşina olduğu ve temas ettiği cansız yüzeylerde SARS-CoV-2'nin ortalama 3 gün (72 saat) yaşayabildiğini söylemektedir.[1]

Bu, yüzeylerden virüsü kapabilmek için yeterli bir süredir; ancak epidemiyolojik veriler ve çevresel bulaş faktörleri üzerine yapılan çalışmalar, SARS-CoV-2'nin ana bulaşma mekanizmasının kontamine olmuş yüzeyler (fomitler) olmadığını göstermektedir. Dolayısıyla fomitler yoluyla bulaş riski düşüktür. Sadece şüpheli veya onaylanmış COVID-19 hastalarının dokunduğu yüzeyleri sabun veya deterjan ile temizlemek yeterli olacaktır. Ayrıca maske takarak ve hijyen kurallarına özen göstererek fomitler yoluyla yayılımı azaltabilirsiniz.

Reklamı Kapat

SARS-CoV-2'nin aktif kalabilme süresi, yüzeyin porlu (delikli) olup olmamasına bağlı olarak değişmektedir: Virüs, porlu yüzeylerde birkaç dakika ila birkaç saat kadar, porsuz yüzeylerde ise birkaç gün ila birkaç hafta kadar tespit edilebilmektedir.[2], [3], [4], [5], [6], [7], [8] Bu farkın nedeninin, porlar içerisinde kapiler etkiler ve daha hızlı aerosol buharlaşması olduğu düşünülmektedir.[2]

Bu çalışmaların bu kadar uzun süreli etki tespit edebilmesi, yukarıda da izah edildiği üzere, çalışmaların amacının virüsü tespit edecek şekilde sınırları zorlamak olmasıdır. Gerçekçi şartlar altında çoğu zaman koronavirüsün haftalarca yüzeylerde varlığını sürdürebilmesi beklenmemektedir. 72 saat süresi genel bir fikir ve bir ortalama olarak verilmektedir; bundan kısa sürede virüsün dağıldığı birçok durum olacaktır, bu süreden uzun süre virüsün tespit edilebileceği yüzeyler ve durumlar da olacaktır. Temas ettiğiniz yüzeyleri dezenfekte etmeniz ve riskli temaslar sonrası ellerinizi sabunlu suyla yıkamanız halinde, virüsü saniyeler içinde yok etmeniz mümkündür.[4], [9], [10], [11], [12]

Buna karşılık, CDC'nin de vurguladığı üzere yeni koronavirüsün ana bulaşma modu aerosoller ve damlacıklar yoluyladır; yüzeyden virüs kapma ihtimali oldukça düşüktür. Yüzeyler (fomit) aracılığıyla hastalığın bulaşma ihtimali birkaç faktörden etkilenmektedir:

  • Komünite içindeki enfeksiyon görülme sıklığı,
  • Enfekte olan insanların virüs saçma miktarı (bu, maske takarak büyük oranda elimine edilebilir),
  • Fırlayan virüs parçacıklarının yüzeylere birikme (fomitleşme) oranı (bu da havalandırma ve hava akışıyla iyileştirilebilir),
  • Isı ve buharlaşma gibi çevresel faktörlerle etkileşme sonucu virüs parçacıklarının havada veya fomitlerde parçalanma hızı,
  • Yüzeyin kontamine olması ile bireyin yüzeye dokunması arasında geçen süre,
  • Fomit yüzeylerdeki virüs parçacıklarının ellere ve ellerden de yüzümüzdeki mukuslu yüzeylere (burun, ağız ve gözler) aktarılma başarısı,
  • Mukuslu zar rotasında enfeksiyona neden olabilecek virüs dozu

İşte bu basamakların fazlalığı ve her birinin düşük olasılıklı olmasından ötürü fomit yoluyla bulaşma oranları, aerosol veya damlacık rotasına nazaran daha az görülmektedir.[13], [14] Fomit yoluyla bulaşmanın olmadığını söylemek çok zor olduğu için, yabancı ve ortak kullanılan yüzeylere dokunulduktan sonra el hijyenine özen gösterilmesi önerilmektedir.[15], [16], [17]

Sonuç ve Ne Yapmalısınız?

Sonuç olarak, koronavirüslerin cansız yüzeylerde birkaç saat ila birkaç gün arasında aktif kalabildiğini söylemek mümkün. Sonrasında parçalanarak dağılıyorlar ve aktivitelerini yitiriyorlar. Bu noktadan sonra size bulaşabilmeleri de imkansız hale geliyor.

Yapmanız gereken ise basit: Bilinçli olmak ve hijyene özen göstermek. Örneğin Journal of Hospital Infection dergisinde yayımlanan bir makalede şunlar yazıyor:

Ancak bu virüsler, %62-71 etanol, %0.5 hidrojen peroksit veya %0.1 sodyum hipoklorit ile 1 dakika içinde son derece verimli bir şekilde dezenfekte edilebiliyor. %0.05-0.2 benzalkonyum klorit veya %0.02 klorhekzidin diglukonat gibi diğer biyodezenfektan uygulamaların daha az verimli olduğunu gördük.

Bunun için kimyager olmanıza gerek yok: Normalde kullandığınız temizlik solüsyonlarının hepsi bu virüsü de parçalayacak niteliktedir. Bu nedenle evde kullandığınız yüzeyleri düzenli olarak temizleyerek hastalığa karşı önlem alabilirsiniz.

Eğer evinizde bu tarz bir ürün yoksa, sadece beyazlatıcı da kullanabilirsiniz. Beyazlatıcı için 240 mililitre beyazlatıcıyı 19 litre suyla karıştırarak kendi temizleyicinizi hazırlayabilirsiniz. Eğer evinizde dezenfektan yoksa, bunu nasıl yapabileceğinizi buradaki yazımızdan öğrenebilirsiniz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 65
  • Bilim Budur! 18
  • Umut Verici! 17
  • Muhteşem! 10
  • Merak Uyandırıcı! 9
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Korkutucu! 3
  • İğrenç! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/11/2021 17:46:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8396

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Alkol
Analiz
Karbonhidrat
Maske
Tehdit
Samanyolu Galaksisi
Uçak
Doğa Gözlemleri
Manyetik
Çin
Gezegen
Stres
Beyaz
Sinir Hücresi
Metal
Skeptisizm
Gelişim
Primat
Covıd-19
Canlı Cansız
Virüs
Hipotez
Ribozim
Uzaylı
Halk Sağlığı
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et