Kontrol Altına Alınamayan Yangınlar, Atmosferi Değiştirerek Kendi Hava Olaylarını Yaratabiliyor!

Kontrol Altına Alınamayan Yangınlar, Atmosferi Değiştirerek Kendi Hava Olaylarını Yaratabiliyor!
Temmuz 2021'de ABD'nin Oregon eyaletinde çıkan ve 2 haftadan uzun bir süre devam eden Bootleg yangını
The New York Times
Yazar Henry Fountain
7 dakika
3,541 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Sıcak hava, duman ve nemden oluşan bir bulut kümesinin, uçakların uçtuğu mesafeye kadar ulaşması sonucu kendi yıldırımlarını yaratan bir yangın... Alevleri rüzgar ile bir o yana bir bu yana savrulan, dokunduğu yeri yakıp geçen, yangın koridorlarında bir an bile duraksamayan bir yangın... Hatta çok nadir görünen bir ateş girdabı...

ABD'nin Oregon eyaletinin güneyinde başlayan Bootleg Yangını'nın sebebi, aylar süren kuraklık ve Haziran 2021'de yaşanan kavurucu sıcaklardı. Bu yangın, ABD'nin 2021 yılının ilk yarısında karşılaştığı en büyük yangındı. Toplamda 138.000 hektarlık orman ve çimenlik alanı yaktı.

İklim değişiminin orman yangınlarını daha büyük ve daha güçlü kıldığı bir dönemde bu yangın, öylesine büyük ve öylesine sıcaktı ki, rüzgar örüntülerini etkileyip, atmosferi çeşitli şekillerde dönüştürdü. ABD Ormancılık Bakanlığı sözcüsü Marcus Kauffman şöyle diyor:

Reklamı Kapat

Yangın öylesine büyük ve öylesine çok enerji ve aşırı ısı saçıyor ki, hava durumunu değiştirebiliyor. Normalde hava durumu bir yangının ne yapacağını belirler. Ama bu durumda, yangın hava durumunun ne yapacağını belirliyor.

Bootleg Yangını bu yazının yazıldığı sıralarda 2 haftadır devam ediyor ve bu süre boyunca davranışını sürekli değiştirerek alevlerin uzun ağaçların tepelerine daha fazla yayılmasına, ağaçların bir bütün olarak alevler tarafından yutulmasına, küllerin uzun mesafeler boyunca uçuşmasına ve buralarda yeni yangınları başlatmasına neden oldu. Ulusal Hava Durumu Servisi'nde yangın biriminde görev alan Chuck Redman, bunun ekstrem ve tehlikeli bir durum olduğunu söylüyor.

Bu kadar büyük yangınlar, kendi hava olaylarını yaratarak yangınla mücadele çabalarını zorlaştırabilirler. Yangının gücü ve yaydığı aşırı yüksek ısı, rüzgarın etrafından dolaşmasına neden olabilir, bulutlar yaratabilir ve hatta bazen alev girdapları olarak bilinen, ısı, duman ve hızlı rüzgarlarla karakterize edilen hortumları yaratabilir.

Temmuz 2018'de, Redding, Kaliforniya'da yaşanan ve son derece yıkıcı olan Carr Yangını, 93.000 hektar araziyi yaktı, 1.600 binayı yok etti ve en az 8 kişinin ölümüne neden oldu. Bu ölümlerin bir kısmı, hızı saatte 225 kilometreyi aşan alev girdapları nedeniyle yaşandı.

Birçok orman yangını hızla büyür ve Bootleg Yangını da bir istisna değildi. İlk birkaç gün boyunca sadece 1000 hektar civarında bir alanı yaktı. Ama sonra, kısa süre içinde 20.000 küsür hektara yayıldı. Yangın, neredeyse her gün öngörülemez bir şekilde davranış değiştirdiği için, yangınla mücadele eden 2.200 civarında itfaiye erinin her seferinde güvenli bir yere geri çekilmesi gerekti. bu da yangını durdurmayı zorlaştırdı. 75'ten fazla ev ve bina yandı.

29 Temmuz 2021 gecesi, yangının kuzey ucunda sıra dışı bir şey yaşandı: Daha fazla yayılamasın diye kimyasallarla kaplı bir bölgeyi aşmayı başaran yangın, itfaiye erlerini geri çekilmeye zorladı. Bu, yangın koridorlarını aşacak kadar güçlü yangınlara sadece bir diğer örnek oldu. Ormancılık Bakanlığı'nda bu yangının kontrolünden sorumlu Joe Hessel, şöyle diyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu yangın gerçekten çok zorlu. Şu anda, öngörülebilir bir süre boyunca devam eden bir savaş vereceğiz gibi gözüküyor.

Yangının gidişatı da öngörülemez olacak gibi gözüküyor. San Jose Eyalet Üniversitesi Orman Yangınlarını İnterdisipliner Olarak Araştırma Merkezi direktörü Craig B. Clements, şöyle diyor:

Yangın davranışı; yakıta, topografiye ve hava durumuna bağlı olarak belirlenir. Neredeyse her gün değişir. Bazen bir dakikadan diğerine bile değişebilir.

Redman, yangının neredeyse her gün, sıcak hava, duman ve nemden oluşan uzun bulutlar yarattığını söylüyor. Bu bulutlara pirokümülüs bulutları deniyor. Bunların boyları bazen 10.000 metreye kadar ulaşabiliyor. Bunlardan birinin çöktüğünü bile gördüler: Özellikle de yerden yukarı doğru olan hava akıntısının sona erdiği erken akşam saatlerinde bunu görmek mümkündür. Şöyle anlatıyor:

Yerden yukarı çıkan o kütlenin bir noktada yere geri düşmesi gerekir. Bu düşüş sırasında, bulutun altındaki hava dışarı doğru itilir ve her yöne doğru yayılan, türbülanslı rüzgarlar oluşturur. Bu da yangını daha fazla yayar. Hiç iyi bir durum değil.

28 Temmuz 2021'de değişen koşullar, daha da büyük ve uzun olan pirokümülonimbus bulutları adı verilen bulut şekillerine neden oldu. Bunlar, bir fırtınada görülen bulutlara benzerdir. Reno'daki Nevada Üniversitesi'nde orman yangınlarını araştıran Neil Lareau, bu bulutların 13.700 metreye ulaşabildiklerini söylüyor.

Bir yangınla mücadele uçağı, Bootleg Yangını'nın yarattığı bir pirokümülonimbus bulutunun önünden geçiyor.
Bir yangınla mücadele uçağı, Bootleg Yangını'nın yarattığı bir pirokümülonimbus bulutunun önünden geçiyor.
Mathieu Lewis-Rolland

Tıpkı fırtına bulutları gibi, yangın-kaynaklı pirokümülonimbus bulutları da kendi şimşek ve yıldırımlarını yaratabilir. Bu, itfaiye erlerini endişelendiren bir durumdur, çünkü yepyeni yangınların başlamasına neden olabilir. Tabii bu yangınlar, kendi yağmurlarını da yağdırabilir. Oregon Eyalet Üniversitesi Ormancılık Bölümü profesörlerinden John Bailey, şöyle diyor:

Reklamı Kapat

İlginç bir şekilde bir yangın, kendi üzerine yağmur yağmasına neden olabilir.

Bu yağmurlar kimi zaman yakıtları ıslatarak yangınların yavaşlamasına neden oldukları için iyi olabilirler. Ama yüzeye yakın havanın soğuması nedeniyle yağmurlar, bulutlardan yere doğru çok güçlü akıntılar da yaratabilirler.

Yangınlarla mücadele edenlerin söylediğine göre, yangınlar sırasında alev hortumları oluşabilir. Bu hortumlar, alev girdaplarına göre daha küçüktür ve en büyüklerinin çapı en fazla 9-10 metreye ulaşır. Çoğu zaman sadece birkaç saniye ilâ birkaç dakika sürerler.

Ancak Dr. Lareau'nun söylediğine göre, Bootleg Yangını'nda gerçek anlamıyla bir alev girdabı da oluşmuş olabilir. Yani çapı yüzlerce metreyi aşan, rüzgar hızı saatte 100 kilometrenin üzerine çıkabilen, çok daha uzun süreler boyunca yıkıma neden olabilen bir alev fırtınası!

Alev girdabı örnekleri
Alev girdabı örnekleri
The New York Times

Bunların oluşma nedeni, ateşin sebep olduğu sıcak havanın yükselerek, dışarıdaki daha soğuk havanın yerini doldurmasına izin vermesidir. Yerel topografi ve rüzgar yönündeki değişimlere bağlı olarak (ki bu değişimlere neden olan da yangının kendisidir), yükselen havanın yerini hızla dolduran bu hava akıntısı dönmeye başlayabilir, yükselen havayla birlikte hızlanabilir ve tıpkı kollarını vücuduna yaklaştıran bir buz patencisinin yaptığı gibi, daha da hızlanmaya neden olabilir. Rodman'ın dediğine göre bu türden bir fırtınanın oluştuğuna dair resmi bir rapor yok; ancak bunun oluşmuş olması hiç de şaşırtıcı olmazdı. Hele ki böylesine güçlü ve sıcak bir yangında...

Reklamı Kapat

Büyük yangınlarda bazı diğer ateş davranışına daha sık rastlanır. Bootleg Yangını gibi ekstrem yangınlardaki sorunsa, bu anormal davranışların normalde beklenenden çok daha uzun sürmesidir. Kauffman şöyle diyor:

Bu ekstrem davranışların ve abartılı büyümenin günler boyu sürdüğünü görüyoruz. Bu şartlar altında böylesi bir yangınla mücadele edemezsiniz. Bu, çok tehlikelidir.

Bir yangın sırasında görülen ekstrem davranışların ana kaynağı, ateşin neden olduğu yüksek ısı saçımıdır. Bu ısının miktarı ise yakıtın (yani ağaçların ve diğer ölü veya diri bitki örtüsünün) kuruluğuna bağlıdır. Oregon'un güneyindeki yakıtlar, ABD'nin bütün Batı kıyısında olanlar gibi, inanılmaz düzeyde kurudur. Bunun nedeni, bölgede süregelen kuraklıklardır. Dr. Clements, bunu bir kamp ateşine benzetiyor:

En kuru odun ve çerçöpün alevleri sürdürmesini istersiniz. Aynı şey, bir orman yangını için de geçerlidir. Bu nedenle kuraklıkları yakından takip etmek önemlidir.

Eğer bitki örtüsü ıslaksa, yangının yaydığı enerjinin bir kısmı, bu suyu buharlaştırmaya harcanır. Ama eğer buharlaşacak bir nem yoksa, alev daha yüksek enerjiyle yanar. Buna bağlı olarak daha çok ısı saçılır, bu da alevleri daha büyük yapar.

Oregon, Haziran 2021'de aşırı sıcak hava dalgası deneyimledi. Bu dönemde bazı yerlerde mevsim normallerinin 5 derece kadar üstünde sıcaklıklar görüldü ve yeni rekorlar kırıldı. Bu durum, bitki örtüsünün daha da çok kurumasına neden oldu. Oregon'un güneyinde bazı yakıtlar, normal bir yılda yazın sonunda olmasını beklediğimiz kuruluğa Haziran ayında çoktan ulaşmıştı. Dr. Bailey şöyle diyor:

Yanmaya hazır çok fazla yakıtımız var.

Bu ekstrem davranışları ve nihayetinde yangını azaltmaya yardımcı olacak bir şey, iyi ve yaygın bir yağmurdur. Ancak ufukta bu tür bir yağış gözükmemektedir. Redman, şöyle diyor:

Önümüzdeki hafta boyunca bu tür bir rahatlama beklemiyoruz. Ama bundan daha kötüye gidebileceğini de düşünmüyorum.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 10
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Tebrikler! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/09/2021 12:18:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10796

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Makroevrim
Türkiye
Bilgisayar
Sperm
Virüs
Ağız Sağlığı
Kertenkele
Yok Oluş
Karanlık
Uygulama
Su
Canlı
Eğitim
Uzay Aracı
Obezite
Charles Darwin
Biliş
Dil
Gen
Nasa
Savunma
Sıvı
Deney
Zehir
Meteor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın