Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Yangın Söndürme Uçaklarından Atılan Kırmızı Sıvı Ne? İçeriğinde Neler Var ve Sağlığa Zararlı mı?

Yangın Söndürme Uçaklarından Atılan Kırmızı Sıvı Ne? İçeriğinde Neler Var ve Sağlığa Zararlı mı? The New York Times
9 dakika
1,839
  • Ormancılık
  • Yangın Ekolojisi
Evrim Ağacı Akademi: Orman Yangınları Yazı Dizisi

Bu yazı, Orman Yangınları yazı dizisinin 9. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Ateş Nedir? Nasıl Yanar, Nasıl Yakar?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Orman yangınları ve benzeri büyük ölçekli yangınları olabildiğince çabuk söndürmenin yollarından biri yangın söndürme uçaklarıdır. Bu uçaklar, orman yangınlarını söndürmeye yardımcı olmak için, yangınların üzerine ve çevresine binlerce, kimi zaman on binlerce litre su ve diğer kimyasal madde boşaltırlar.

ABD gibi ülkelerde genellikle bu uçaklardan boşaltılan kırmızı sıvı, %70-80'i su, %10-15'u gübre, %5-15'i ise diğer kimyasallardan oluşan bir karışım olan, Phos-Chek adlı, özel olarak tasarlanmış bir yangın geciktiricidir (İng: "retardant").[1] Gübre kısmında genelde amonyum fosfat ve/veya amonyum sülfat karışımı kullanılır. Diğer kimyasallar ise çoğunlukla sakız dolgunlaştırıcı (İng: "gum thickener"), akış pekiştirici (İng: "flow conditioner"), renklendirme ajanı (genelde pigment) ve korozyon önleyicilerden oluşur.[5] Türkiye'de ise genellikle Neuvatec firmasının PW82 adlı bir ürünü kullanılmaktadır. Bu ürün de Phos-Chek ile benzer bir niteliktedir: %15-25 kadarı su, geri kalanı ise gübre ve güçlendiricilerdir.

Bu Reklamı Kapat

Buradaki en kritik nokta, yangın geciktiricilerin amacının yangını söndürmek değil, kontrol altında tutmaktır. Çünkü daha önce de detaylıca anlattığımız üzere, yangını söndürenler neredeyse hiçbir zaman yangın söndürme uçakları/helikopterleri değildir; yangınları söndüren, neredeyse her zaman kara ekipleridir. Yangınla mücadeleye dönük hava araçlarının görevi, kara ekiplerine yardımcı olmak ve onlara zaman kazandırmaktır. Örneğin yangın geciktiriciler içerisindeki %70-80 oranındaki su, aslında yangını söndürme amacıyla değil, birazdan detaylarını göreceğimiz üzere yangını geciktiren kimyasalların ilgili yerlere ulaştırılması ve sonrasında buharlaşarak ardında aktif bir kimyasal bileşen bırakması amacıyla karışıma eklenmektedir.

Aslında yangın geciktiricilerin orijinal karışımı renksizdir; kırmızı değildir. Bu kırmızı pigment, geciktiricinin tam olarak nereye düştüğünü daha kolay görebilmek için, sonradan ve bilerek eklenir. Geciktiriciyi kullanmanın en etkili yolu, henüz yanmayan yerlerin yangın geciktiriciyle bir an önce kaplanması ve bu sayede yangının bu geciktirici duvarına çarparak yavaşlamasıdır. Bu nedenle, yangının yolundaki bitki örtüsünün çoğunu, mümkün olduğunca kapatmak gerekmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Wired

Yangın Geciktiriciler Nasıl Çalışır?

Orman yangınlarıyla ilgili en büyük problem, bu tür yangınların çok hızlı bir şekilde kontrolden çıkabilmesidir. Bu nedenle yangının yolunda, "alev geciktirici bir blokaj" oluşturmaya yardımcı olmak için havadan yangına müdahale edilir. Bu müdahale, kara ekiplerinin aktivitesi etkisini gösterene kadar yangının büyümesini ve kontrolden çıkmasını engeller (veya en azından yavaşlatır).

Geciktirici çözelti, yaklaşmakta olan bir yangın henüz o bölgeye gelmeden önce kimyasal bir yangın bariyeri oluşturmak için bitki örtüsüne uygulanır. Bu çözelti, yangını sürdürmeyi sağlayacak yakıtı (kuru bitki ve ağaç örtüsünü) kaplar. Yangın yaklaştıkça artan sıcaklıklar, bu kaplamanın içeriğindeki suyu buharlaştırır. Geriye kalan yangın geciktirici bileşen, normalde yangın için yakıt sağlayan odunsu malzemede, çimenlerde, iğnelerde ve benzeri diğer maddelerde bulunan selüloz ile reaksiyona girer.

Alevler nedeniyle ısı transferi devam ettikçe, yangın geciktiriciyle karışmış selülozlu malzeme ayrışmaya başlayarak etrafa su buharı yayar. Bu buhar, gelmekte olan ateşi soğutur ve geride kalan yakıtlara hava akışını hem yalıtan hem de kısıtlayan siyah, grafit benzeri, yanıcı olmayan bir karbon kaplama bırakır. Bu meydana geldiğinde, yakıta muhtaç olan yangının yoğunluğu azalır ve kontrolün sağlanması çok daha kolay hâle gelir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Spesifik bir orman yangını sırasında tüketilmeyen yangın geciktirici kalıntıları, yakıtın tutuşmasını ve alev yayılmasını önlemede ve kontrol etmede etkili olmaya devam edecektir. Nihayetinde bu artıklar, zamanla bölgede yaşanan esneme veya bölgeye yağan yağışlar yoluyla dağılacaktır. 

Times of Israel

Yangın Geciktiriciler Sağlıklı mı?

"Tehlikeli" kabul edilen bileşenleri %1'den az, karsinojenleriyse %0.1'den az içeren karışımlar, dünyanın birçok yerinde "güvenli" kabul edilmektedir. Birleşik Devletler İş Güvenliği ve Sağlık Müdürlüğü'nün (OSHA) sınıflandırmasına göre Phos-Chek, "tehlikeli" bir madde olarak kategorize edilmektedir.

Bunun gerekçesi, Phos-Chek gibi karışımların kuru toz kısmının tozlaştırılmış ve granüler içerikte diamonyum sülfat tuzları içermesidir (bu tuzlar, çok düşük oranlarda içme suyuna ve hayvan yemlerine de karıştırılabilmektedir). Rüzgarlı koşullarda bu toz uçmaya başlayabilir ve solunacak olursa akciğerlerde hasara neden olabilir. Bu da teknik olarak karışımı "tehlikeli" bir madde hâline getirmektedir. Ancak bu granüller suyla karıştırıldığında artık tozlaşma ihtimali ortadan kalkar ve bu nedenle tehlikeli olmaktan çıkar.

Phos-Chek ve PW82 gibi ürünler, geçmişte kullanılan borat gibi alev geciktiricilerinden çok daha az toksiktir. Genel olarak yangın geciktiriciler/retardantlar içinde bilinen kanserojenler, arsenik, siyanür veya ağır metaller gibi toksik maddeler bulunmamaktadır. Ayrıca bugüne kadar geciktirici bileşenlerin hiçbirinin insanlar üzerinde uzun vadeli veya kronik olarak olumsuz bir sağlık etkisi keşfedilmemiştir.

Birleşik Devletler Tarım Bakanlığı'nın Orman Hizmetleri tarafından yapılan incelemeye göre Phos-Chek, yutulduğunda veya deri yoluyla temas ediliğinde toksik olan bir bileşik değildir. Ayrıca gözler ve deri için de dikkate değer bir irrite edici madde değildir.

Bu Reklamı Kapat

İnsanla teması halinde, insan derisinde bulunan kesik veya çizikler ile çatlamış veya güneşten yanmış ciltle değmişse hafif bir yanma yapabilir. Bu yanma sağlık açısından önemli bir risk teşkil etmez ve temas eden bölge su veya sabunla derhal yıkandığında birkaç dakika içinde yanma hissi ortadan kalkacaktır. Yıkadıktan sonra kurumayı ve çatlamayı en aza indirmek için nemlendirici bir el kremi kullanmakta fayda vardır. Yapılarla veya materyallerle temasında ürün kurumadan basit bir yıkama veya fırçalamayla ürün bertaraf edilecektir.

The Washington Post

Yangın Geciktirici İçinde Başka Neler Var?

Performans Katkı Maddeleri

Yangın geciktirici formülasyonlarına, tuzlara ek olarak nispeten küçük miktarlarda performans katkı maddeleri dahil edilir. Örneğin, ekili guar fasulyesinden ekstrakte edilen bir guar zamkı, koyulaştırma amacıyla karışıma dahil edilebilir. Bu sayede geciktirici solüsyon karışımı, uçan bir araçtan yere doğru serbest düşüşle bırakılırken bir arada kalabilir ve böylece uygulanan solüsyon hedefe ulaşabilir. Aksi takdirde geciktiricinin yangını besleyen yakıta yapışması mümkün olmayacaktır ve müdahale başarısızlıkla sonuçlanacaktır. Bu kıvam arttırıcı molekül, ayrıca dondurma gibi gıda ürünlerinde bileşen olarak kullanılır. Bununla birlikte, guar sakızı kuru bir tozdur ve bu nedenle tıpkı yukarıda sözünü ettiğimiz tuzlar gibi, potansiyel olarak solunum tahrişine sebep olabilir (ve bu nedenle de bazı düzenleyici kriterler altında "tehlikeli" olarak kabul edilir. Bunun haricinde guar sakızı, Birleşik Devletler Gıda ve İlaç Başkanlığı (FDA) tarafından "genellikle güvenli" olarak onaylanmıştır.

Akış Düzenleyici

Buna ek olarak solüsyonlara akış düzenleyiciler de eklenmektedir. Bu bileşen, karışıma dahil olacak maddelerin kolayca aktarılıp karıştırılabilmelerini sağlayarak geciktirici çözeltilerin oluşturulabilmesini mümkün kılmaktadır. Örneğin Phos-Chek geciktiricilerde kullanılan akış düzenleyiciler, sofra tuzlarında da aynı amaçla kullanılmaktadır. Bu düzenleyicilerin önemli bir sağlık tehlikesi yoktur ve FDA tarafından "genellikle güvenli" olarak onaylanmıştır.

Renklendirici

Süreğen bir yangın engeli hazırlanabilmesi için, yangın geciktirici solüsyonun pilot ve kara ekipleri tarafından net bir şekilde görülebilmelidir; çünkü hiçbir zaman koridorun tamamı tek seferde hazırlanamaz. Dolayısıyla sonraki sortiler sırasında doğru hedeflerin geciktiriciye bulanabilmesi için pilotların önceki sortilerde bırakılan geciktiricileri rahatlıkla görebilmesi gerekir. Bu nedenle solüsyonlar içine genellikle parlak kırmızı bir renk sağlayan, pigmentler eklenmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Bu renklendiriciler, kalıcı veya uçucu nitelikte olabilmektedir. Kalıcı pigmentler yıllarca görünür kalırken, uçucu pigmentler doğal güneş ışığına maruz kaldıklarında, nispeten kısa süre içinde (genelde birkaç haftada) yok olmaktadır. Kalıcı pigmentler için demir oksit (yani ince öğütülmüş, suda çözünmeyen demir pası) gibi pigmentler kullanılırken; uçucu pigmentler, biyolojik olarak parçalanabilen, ışığa duyarlı, küçük parçacıklardan oluşmaktadır.

Kalıcı renk pigmentleriyle ilgili en büyük sorun, özellikle de insanların yaşam alanlarının etrafında veya içinde uygulandığında görsel olarak estetiği bozuyor olmasıdır; bunun haricinde her iki pigmentin de bilinen bir sağlık tehlikesi bulunmamaktadır.

The Times of Israel

Engelleyiciler (İnhibitörler)

Ormanlara yönelik olarak üretilen yangın geciktirici çözeltiler içerisine; taşıma, karıştırma ve dağıtım sırasında kullanılan, genellikle metalden yapılmış ekipmanları korozyondan korumak için çok küçük miktarlarda inhibitörler de eklenmektedir. Bu inhibitörler; göz, cilt ve solunum tahrişine neden olma potansiyelleri nedeniyle, toplu olarak veya büyük konsantrasyonlarda kullanıldıklarında "tehlikeli" olarak kabul edilebilirler. Ancak yaygın yangın geciktiricilerinde kullanılan %1'den düşük miktarlar, bu inhibitörlerin tehlikeli olmayan miktarlarda kalmasını sağlamaktadır.

Yangın Söndürücüler Tamamen Masum Değil!

Yine de bu tür geciktiriciler, üzerine boca edildiği flora (bitki örtüsü) ve fauna (hayvan örtüsü) için pek harika bir şey de sayılmaz. Neyse ki hayvanların çoğu, zaten alevlerin sıcaklığı nedeniyle yangın bölgelerinden kaçacaktır; bu nedenle çok az hayvan herhangi bir kimyasal ile uğraşmak zorunda kalmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı

Ama yangın bölgesinden kaçmak konusunda neredeyse tamamen başarısız olan bir hayvan grubu vardır: balıklar. Gübre, su kaynaklarını kirletebilen ve balıklar için toksik olabilen bir madde olduğundan, yangın bölgesine Phos-Chek dökecek olan pilotların su birikintilerinden olabildiğince uzak durması önerilir.[4] Ne yazık ki, bir uçaktan tek seferde ve oldukça geniş bir alana Phos-Chek bırakıldığı için, pilotların su kaynaklarını ıskalaması her zaman mümkün olmaz; ama yine de pilotlar, su kütlelerinden uzak durmak için ellerinden gelenin en iyisini yapacaklardır.

Aslında Phos-Chek gibi yangın söndürücüler, yangın söndürüldükten sonra alanın yeniden büyümesine yardımcı olacak gübreler kullanılarak tasarlanmaktadır. Bu karışım bölgeyi gübreleyerek, orman yangını sonrasında yeni bitki büyümesini teşvik edecektir. Ancak diğer gübreler gibi, eğer yangın gecikticiriler de bitki örtüsünden uzaklaştırılmazlarsa, yaprakların kahverengileşmesine ve nihayetinde bitkinin solmasına neden olabilmektedir. Ancak yağmurdan sonra, genelde bitkiler normale döner ve eklenen bitki besinleri sayesinde bu bitkilerin büyüme hızı artabilir.

Öte yandan bu geçici kararmalar, özellikle de soyu tükenme riski altında olan bitkileri de öldürme potansiyeline sahip olduğundan, doğa koruma kültürü gelişmiş olan bölgelerde pilotlar tehlike altında olduğu bilinen bitki türlerinden de uzak durmaya yönlendirilirler. Bu maddeye bulanmış çoğu bitki ve ağaç, yağmur suları ve zamanla, kalıcı bir hasar almaksızın temizleneceklerdir.

Görebileceğiniz gibi, bu kadar yüksek hacimlerde uygulanabilen ve aynı zaman tamamen zararsız olan bir alev geciktirici henüz icat edilebilmiş değildir; ancak birçok durumda bu geciktiricilerin kullanılması, kontrolsüz bir yangının (özellikle de yangına muhtaç olmayan bölgelerde) yanmasına izin vermekten daha iyidir.

WBUR

Yangın Geciktiriciler Ne Kadar Etkili?

Geciktiricilerin ne kadar etkili olduğu da net değildir: ABD Orman Hizmetleri, geciktiriciler ile yapılan müdahalelerin, sadece su ile yapılan müdahalelerden 2 kat civarında daha etkili olduğunu iddia etmektedir. Bunun arkasında yatan temel mantık, geciktirici nitelikteki karışımın sadece suya nazaran çok daha yavaş buharlaşması ve bu sayede kara ekiplerine daha çok zaman kazandırmasıdır.

Ne var ki konu hakkında yapılan birçok çalışma, bu geciktiricilerin dikkate değer bir işlevi olduğunu veya sadece su kullanmaktan daha etkili olduğunu göstermeyi başaramamıştır.[2], [3] Bu konuda bulunan geniş veri boşlukları ve akademik araştırma eksikleri de konunun belirsizliğini körüklemektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Umut Verici! 5
  • Tebrikler! 4
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Üzücü! 1
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Orman Yangınları Yazı Dizisi

Bu yazı, Orman Yangınları yazı dizisinin 9. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Ateş Nedir? Nasıl Yanar, Nasıl Yakar?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/06/2022 07:40:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11959

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Biyoloji
Hücreler
Psikiyatri
Evrimsel Psikoloji
Spor
Oyun
Kadın Sağlığı
Nobel Ödülü
Toprak
Öğrenme
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Renk
İhtiyoloji
Primat
Antikor
Wuhan Koronavirüsü
Evrim Kuramı
Genetik Değişim
Antik
Yıldız
Biyocoğrafya
Saldırı
Asteroid
Gaz
İklim
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.