Dünya Yanıyor: İklim Krizi Nedeniyle Birçok Ülke, Eş Zamanlı Olarak Dev Yangınlara Teslim Oldu!

2021'in Yaz Aylarında Kuzey Yarımkürenin Her Yanında Başlayan Yangınlar, Yazı Cehenneme Çevirdi!

Dünya Yanıyor: İklim Krizi Nedeniyle Birçok Ülke, Eş Zamanlı Olarak Dev Yangınlara Teslim Oldu! SF Gate
Yazar Brian Kahn
7 dakika
26,691 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Jeologlar, içinde yaşadığımız çağa Antroposen Çağı demekteler: Yani insanlar tarafından gezegenin şekillendirildiği bir çağ... Ancak belki de Pirosen Çağı demek daha doğru olacaktır: Ateş Çağı. Çünkü her geçen yıl yangınlar ve ateş, içinde yaşadığımız çağı daha fazla tanımlamaya başladı. Henüz haftalar süren 2019-2020 Avustralya yangınlarını unutamamışken, bu defa da 2021 yılının yaz ayları, Kuzey Yarımküre'de hiç görülmemiş çapta ve büyüklükte yangınların bir arada başladığı, sıra dışı bir döneme tanıklık etmektedir. Öyle ki, bu yazının yazıldığı sıralarda son birkaç hafta içinde büyük yangınlar yaşamamış ülkeleri takip etmek, bu tür yangınlar yaşamış olanları takip etmekten daha kolay hâle gelmiş olabilir.

Elbette bu yangınlarda insanların büyük bir rolü var. Her şeyden önce iklim değişimi, doğrudan insanların sebep olduğu bir kriz: İklim değişimi nedeniyle aşırı kuraklaşan gezegen, büyük ve yıkıcı yangınların oluşma riskini arttırıyor. Ayrıca her geçen sene sıcaklıklar mevsim normallerinin üzerine biraz daha fazla ve biraz daha hızlı çıktıkça, ormanların bir o kadar erken alev alması da daha olası ve kolay hale geliyor. Erken başlayan yangınlar, daha geniş coğrafyalara yayılabiliyor.

İklim krizi bir yana, insanlar ormanlarla daha fazla iç içe yaşamaya başladıkça; gerilim hatları gibi tehlikeli olabilecek teknolojik ürünleri ormanlardan geçtikçe; mangal gibi eğlence amaçlı toplanmalar ve gündelik yaşam/oyun alanları ormanların içine girdikçe; ormanlar, cam şişeler gibi lensleme etkisi yapabilecek ürünlerle giderek daha fazla kirletildikçe ve insanlar, orman ekosistemlerini kendi ihtiyaçlarına göre şekillendirdikçe, dev yangınları başlatacak ilk kıvılcımın yere düşme ihtimali de katlanarak artıyor.

Reklamı Kapat

Tabii yangınla yanlış mücadelenin de bunda büyük bir payı var: İnsanlar her yangını tüm güçleriyle bastırdıkları için, her sene daha güçlü yangınların önünü açmış oluyorlar. Çünkü yangınlar, Akdeniz Ormanları gibi bazı ormanlar için doğal olan doğa olaylarıdır. Hatta bazı ormanların yanmaya ihtiyacı vardır; yangınlar, birçok durumda ormanların düşmanı değil, dostudurlar.

Ama iklim krizi, insan müdahalesi, hatalı yangın kontrolü, yangın sonrası yanlış ağaçlandırma çalışmaları gibi nedenlerle her geçen yıl daha güçlü ve ölümcül yangınların önü açılmaktadır. Hatta yanlış yerlerin yanlış şekilde ağaçlandırılması bile, yangın riskini artırmaktadır. Üstelik insan kaynaklı nedenlerle doğal yangınların sıklığı ve şiddeti arttıkça, ormanlara daha az toparlanma süresi tanınmaktadır ve bu, orman örtüsüne zarar verebilmektedir.

İşte tüm bu nedenle (ve çok daha fazlasıyla), birazdan göreceğimiz gibi Dünya'nın birçok yeri, en azından yakın tarihi boyunca görmediği yangınlarla boğuşmaktadır. Dolayısıyla bu çağ, Ateş Çağı olarak anılmayı hak etmeye başlamıştır. 2021 yazının ilk birkaç ayında çıkan bazı yangınları şöyle sıralayabiliriz:

Kuzey Yarımküre Yanıyor!

Batı Amerika

Yangına-bağımlı ekosistemleri barındıran Batı Amerika, yangınlara hiç de yabancı değildir; ancak bu yılki yangınlar çok erken başladı ve çok güçlü bir şekilde devam ediyor: 12 ayrı noktada devam eden yangınlardan bir kısmında, yangın nedeniyle hava durumunun değiştiği ve alev hortumları bile gözlenmiştir. Önceki senelerde de giderek yoğunlaşan yangınlardan ötürü kaynakları azalan ABD Orman Servisi, bu yıl "ulusal orman yangını krizi" ilan etmek zorunda kalmıştır. Üstelik Kaliforniya'da genelde güz aylarında başlayan yangın sezonuna daha aylar vardır ve bu dönemdeki yangınlar, yazın yaşanan yangınlardan bile büyük olabilir.

Benzer şekilde, Kanada'nın British Columbia eyaletinde de kontrolsüz yangınlar sürmektedir. Alberta civarında tek bir gün içinde 710.000'den fazla şimşek ve yıldırım tespit edilmiştir. Bunların büyük bir kısmı yere ulaşarak, erişilmesi daha güç olan bölgelerde daha fazla yangının başlamasına neden olmuştur. Ayrıca insan eliyle çıkarılan yangınlar da tespit edilmiştir. Bunlardan biri, British Columbia'daki Lytton kentini tamamen küle çevirmiştir. Bu yangın, Kanada'daki en yüksek sıcaklığın tespit edilmesinden sadece 1 gün sonra yaşanmıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kuzeybatı Ontario

Kanada'da yanan tek yer batı sahilleri değildir. Kuzeybatı Ontario ve Manitoba'nın bazı bölgeleri de alevlere teslim olmuş haldedir. Bu büyüklükteki yangınlar, bu bölgede normalde görülmeyen yangınlardır. Bölgede devam eden 157 yangın nedeniyle First Nations ve benzeri bölgeler boşaltılmak zorunda kalmıştır.

Yangınlardan biri olan Kenora 51 Yangını, 156.000 küsür hektar araziye yayılmış haldedir. Tüm bunlar, Ontario'nun son 10 yıllık ortalamasından 4.5 kat daha fazla bir arazinin yanmış olması demektir. Manitoba için bu oran 5.5 kattır. Aşırı yoğun yangınlar, tıpkı Batı Amerika'da olduğu gibi kendi hava durumlarını yaratmaktadırlar.

Siberya

2020 yılında yaşanan Siberya orman yangınları, bölge tarihinde görülen en yoğun karbondioksit salımına neden olmuştu. Bu yıl, yine benzer bir durum yaşanıyor: Sıcak ve kuru hava nedeniyle Temmuz 2021'de başlayan yangınlar, bölgenin uzun dönem ortalamasının çok üzerinde seyretmektedir. Yangından saçılan karbondioksit, daha şimdiden 2003-2020 yılları arasındaki ortalamayı ikiye katlamıştır ve geçen seneki rekor miktarın üzerine çıkmıştır. Bu yoğun yangınların devam edip etmeyeceği bilinmemektedir.

Geçen sene yayınlanan bir çalışma, iklim krizine bağlı olarak yaşanan aşırı sıcaklar nedeniyle yangın oluşma riskinin 600 kat arttığını göstermekteydi. Bu yıl için bu tür bir analiz henüz yapılmadı, ancak iklim değişiminin yangın sıklığını ve şiddetini artırdığını görmek çok zor değil.

Reklamı Kapat

Siberya'daki yangınların büyük bir kısmı yaşam alanlarından uzakta yaşansa da, aynı zamanda yanan alan bakımından en büyük yangınlar arasında yer alıyor. Uydudan elde edilen görüntüler, yanan bölgeden saçılan duman ve küllerin 1.5 milyon hektara yayıldığını gösteriyor. Üstelik bu, Siberya'daki yangınlardan sadece 1 tanesi!

Sardinya ve Batı Akdeniz

İtalya'nın Sardinya Adası, uzmanlar tarafından "tarihinde görülmemiş" yangınlara teslim olmuş halde. Asırlardır adada bulunan zeytin ağaçları ve normalde turizmin gözbebeği konumundaki yerleşim yerleri kül oldu. Yangınların daha şimdiden yüzlerce milyon dolar değerinde hasara neden olduğu hesaplanıyor.

Temmuz 2021'de yanan tek Batı Akdeniz ülkesi İtalya değildi: İspanya'nın Costa Brava bölgesinde ay başında başlayan devasa yangınlar, yüzlerce insanın evlerini terk etmesine neden oldu. Yangınlar, Temmuz'un son haftasında zar zor söndürülebildi.

Türkiye ve Doğu Akdeniz

Akdeniz, şu anda adeta bir alev çemberindedir: Türkiye ve Yunanistan, alevlere teslim olmuş haldedir. Ülkemizdeki yangın silsilesi Manavgat ile başlamış olsa da, kuru ve sıcak sahil hattı boyunca yayılmış ve her geçen gün yenileri başlamaktadır. Onlarca köy ve yaşam alanı boşaltılmış, çok sayıda insan hayatını kaybetmiş veya yaralanmış, binlerce itfaiye eri ve mevsimlik yangın işçisi (ve halk) yangınlarla mücadele etmektedir.

Reklamı Kapat

Benzer bir durum, Yunanistan'da yaşanmaktadır: Atina'nın hemen dışında başlayan ve kontrolsüz bir şekilde büyüyen yangın, Temmuz boyunca Yunanistan'ı kasıp kavuran yangınlardan sadece biridir.

Lübnan da yangınlardan payını almıştır. Tıpkı ülkemizde olduğu gibi, Lübnan'da da itfaiye erlerine yardım eden 15 yaşındaki bir çocuk, alevler içerisinde kalarak yanarak can vermiştir.

Suriye'de de yangınlar devam etmektedir. Lübnan'da başlayan yangınların Suriye'ye sıçraması sonucu, burada da birçok noktada yangınlar sürmektedir. Lübnan, yangınlarla mücadele için Kıbrıs'tan yardım istemiş olsa da, Kıbrıs'ın kendisi de son birkaç on yıl içinde gördüğü ve 4 kişinin ölümüne neden olan en büyük ve yıkıcı yangını daha yeni kontrol altına alabilmiştir.

Finlandiya

Finlandiya, son 50 yılda gördüğü en büyük yangınla mücadele etmektedir. Her ne kadar saydığımız diğer ülkelerdeki kadar büyük olmasa da 287 hektar alana yayılmış olan bir yangın, neredeyse hiç yangın görülmeyen Finlandiya (ve diğer Nordik ülkelerinin) standartlarında oldukça büyüktür.

Ancak bu bölgedeki yangınların sıklığı ve şiddeti de giderek artmaktadır: 2018 yılında İsveç'te 8000 hektarlık bir alan kül olmuştur. Buzlarla kaplı Grönland, uzun bir süre sonra ilk defa yangınlar görmeye başlamıştır ve bölge, aynı yıl içinde 2 defa yanmıştır. Dünya'nın bu kısmındaki yangınların sıklığının artması, gezegen için son derece endişe verici sinyallerdir.

Sonuç

Görüleceği üzere, iklim krizinin yanıcı maddeleri (örneğin kuru yaprakları ve ağaç gövdelerini) çok daha kuru hale getirmesi, ortalama sıcaklıkların yükselmesi ve insan-orman etkileşimlerinin artması sonucunda (ve tabii ki yıldırımlar gibi doğal olaylar nedeniyle de), belirli bir sıcaklığa erişildiği anda, çok geniş bir coğrafyada yangınlar başlayabilmekte, bu anormal büyüklükteki yangınların atmosferi değiştirmesi ve kendi hava olaylarını yaratması sonucunda yepyeni yangınlar başlayabilmektedir.

İklim değişiminde geri dönülmez noktaları bir bir aştığımız için, bu aşılan noktaların ölümcül sonuçlarıyla bir bir karşılaşmaya başlamaktayız. Bu nedenle, şiddeti ve yoğunluğunun giderek artmasını beklediğimiz yangınlara da daha geniş bir hazırlık yapılması şarttır. Zira 2022, 2023 veya sonraki yılların, orman yangınları konusunda 2020 veya 2021'den ortalamada daha iyi olması beklenmemektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Üzücü! 13
  • Grrr... *@$# 4
  • Korkutucu! 4
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Gizmodo | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/09/2021 11:13:46 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10797

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Sinir
İnsan Evrimi
Charles Darwin
Koronavirüs
Goril
Çocuk
Dna
Öğrenme Teorileri
Yüksek
Balık
Gen İfadesi
Tespit
Hastalık
Kimya Tarihi
Beslenme Davranışları
Teori
Ses
Nükleer
Evrimsel Tarih
Genel Halk
Koku
Balık Çeşitliliği
Hastalık Kataloğu
Müzik
Tarih
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın