Karadeniz Kasırgası (Blackane) Nedir? Türkiye'de Kasırga Görülebilir mi?

Karadeniz Kasırgası (Blackane) Nedir? Türkiye'de Kasırga Görülebilir mi?
3 dakika
3,240 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Bir "blackane", yani Karadeniz Kasırgası, Karadeniz'de meydana gelen kasırga-benzeri siklonlara verilen isimdir. Karadeniz tarihinde hiçbir siklon, gerçek anlamıyla bir kasırgaya dönüşmemiştir; ancak 2 ayrı fırtına buna çok yaklaşarak quasi-kasırga ("neredeyse-kasırga" veya "yarı-kasırga") olarak adlandırılmıştır.

Bir siklon, genellikle rüzgar nedeniyle oluşan güçlü ve dönen girdaplardır. Farklı coğrafyalarda siklonlara farklı isimler verilebilmektedir: Bunlar arasından en popüler olanları, Kuzey Atlantik ve Doğu Pasifik sularında meydana gelen kasırgalar ile Batı Pasifik veya Kuzey Hint Okyanusu'nda meydana gelen tayfunlar gibi siklonlardır.

Genellikle "kasırga" adıyla bildiğimiz bu güçlü girdaplar, çoğunlukla okyanuslarda meydana gelirler; çünkü okyanusların yüzey alanı ve kapladıkları coğrafi bölgeler bir denize göre çok daha geniştir. Ayrıca tropik siklon olarak da adlandırılan bu kasırgalar, neredeyse her zaman tropik coğrafyalarda (ve buralardaki büyük su birikintilerinde) oluşurlar. Bu siklonlar, Coriolis Kuvveti dolayısıyla Kuzey Yarımküre'de saatin ters yönünde, Güney Yarımküre'de saat yönünde dönerler.

Reklamı Kapat

Fakat bu, uygun şartlar altında, hele ki iklim krizinin ekstremleştirdiği şartlar altında denizlerde de kasırga (veya kasırga-benzeri siklonlar) oluşamayacağı anlamına gelmemektedir. Bunun en yaygın örneği, Akdeniz'de meydana gelen tropik-benzeri siklonlardır. Bunlara Akdeniz'in İngilizce ismi olan "Mediterranean" ile kasırganın İngilizce ismi olan "hurricane" sözcüklerinin birleşiminden ötürü medicane veya ak kasırga denir. Ancak bunların tropikal özellikte olup olmadığı tartışmalıdır.[4]

17 Eylül 2020'de Akdeniz'de oluşan ve Yunanistan'da karaya vuran bir ak kasırga
17 Eylül 2020'de Akdeniz'de oluşan ve Yunanistan'da karaya vuran bir ak kasırga
CNN

Karadeniz Kasırgası: Blackane Nedir?

Bundan daha da nadir olanı, Karadeniz gibi görece ufak bir denizde deneyimlenebilen siklonik rotasyonlardır. Bunlara Karadeniz'in İngilizce adı olan "Black Sea" ile "hurricane" sözcüklerinin birleşiminden ötürü blacane veya kara kasırga da denmektedir.

Karadeniz'deki siklonlar neredeyse hiçbir zaman gerçek bir kasırga boyutuna ulaşamazlar; ancak Karadeniz'e yönelik gözlem tarihinde 2 kez, Akdeniz'dekilere benzer kasırga-benzeri siklon oluşumu gözlenmiştir. Eğer iklim krizinden bihaber olsaydık, bunların rastgele 2 tarihte olmasını beklerdik. Ancak her iki kasırga-benzeri oluşum da son 20 yılda yaşandı: İlki Ağustos 2002'de, ikincisi Eylül 2005'te...[1] Aşağıda, 2005 yılındaki Karadeniz Kasırgası'ndan bir kare görebilirsiniz:

27 Eylül 2005'te Terra MODIS uydusu tarafından çekilmiş bir Karadeniz siklonu
27 Eylül 2005'te Terra MODIS uydusu tarafından çekilmiş bir Karadeniz siklonu
Hava Delisinin Not Defteri

Akdeniz, hele ki Karadeniz'deki siklonların okyanus kasırgalarına göre daha küçük olmasından ötürü bunlara kimi zaman quasi-tropikal siklon da denebilmektedir. Örneğin 25-29 Eylül 2005'te Karadeniz'de oluşan yukarıdaki siklon, maksimum 300 kilometre çapa ulaşmıştır.[2] Tepe bulutlarının sıcaklığı -50 ila -33 derece olarak ölçülmüştür ve bu, onu tropopoza, yani atmosferin troposfer ve stratosfer katmanları arasındaki katmana kadar ulaşan, yüksek bir siklon yapmaktadır.

Tropik siklonların oluştuğu 7 bölge
Tropik siklonların oluştuğu 7 bölge

QuikScat tarafından yapılan ölçümlere göre rüzgar hızı bu siklon sırasında saatte 72-90 kilometre hıza ulaşmıştır. Bu hızlar, her ne kadar Atlas veya Pasifik okyanuslarındaki kasırgalar kadar yıkıcı etkiye sahip olmasalar da, Kırım ve Odessa'dan İstanbul'a yapılacak cruise seferlerinin ertelenmesine neden olacak düzeyde absürt bir hava kötüleşmesiyle sonuçlanmıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Karadeniz'de 1982-2006 yılında oluşan iki büyük siklonun merkezlerinin hareket grafikleri. Güneybatı Karadeniz'deki 2005 yılında, Doğu Karadeniz'deki ise 2002 yılında oluşmuştur.
Karadeniz'de 1982-2006 yılında oluşan iki büyük siklonun merkezlerinin hareket grafikleri. Güneybatı Karadeniz'deki 2005 yılında, Doğu Karadeniz'deki ise 2002 yılında oluşmuştur.
ESSL

10 Ağustos 2021 itibariyle Orta-Batı Karadeniz üzerinde bir siklon oluşumu ihtimali üzerinde durulmuştur; ancak bir quasi-kasırganın oluşması beklenmemektedir. Hava Delisinin Not Defteri sayfası şöyle anlatıyor:[3]

Şu anda (10 Ağustos) Orta Karadeniz'de devam eden yağışlara ilaveten ayın 14'ünde ICON ve ARPEGE modelleri Ukrayna kıyılarında Quasi (hemen hemen) Tropik Siklon oluşacağını tahmin ediyor ve rotası şu an için bu modellerde Sinop ve çevresi gözükmekte. Diğer modeller düne kadar (9 Ağustos) bu senaryoları desteklemiş olsa da bugün ICON ve ARPEGE modelleri dışında bu tip yıkıcı senaryolara rastlamıyoruz.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ P. Groenemeijer, et al. Satellite Based Climatology Of (Sub-) Tropical Cyclones In Europe. (01 Ocak 2013). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2021. Alındığı Yer: ESSL | Arşiv Bağlantısı
  • ^ V. V. Efimov, et al. (2007). Numerical Simulation Of A Quasi-Tropical Cyclone Over The Black Sea. Izvestiya, Atmospheric and Oceanic Physics, sf: 667-686. doi: 10.1134/S0001433807060011. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Hava Delisinin Not Defteri. Karadeniz Kasırgası. (10 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Instagram | Arşiv Bağlantısı
  • ^ NOAA. What Regions Around The Globe Have Tropical Cyclones And Who Is Responsible For Forecasting There?. (02 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2021. Alındığı Yer: NOAA | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/09/2021 10:09:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10840

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Sinir
İnsan Evrimi
Charles Darwin
Koronavirüs
Goril
Çocuk
Dna
Öğrenme Teorileri
Yüksek
Balık
Gen İfadesi
Tespit
Hastalık
Kimya Tarihi
Beslenme Davranışları
Teori
Ses
Nükleer
Evrimsel Tarih
Genel Halk
Koku
Balık Çeşitliliği
Hastalık Kataloğu
Müzik
Tarih
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın