Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Klor

Klor Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Klor Britannica
Sıvı halde Klor görünümü
5 dakika
11,448
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 17. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Özellikler

Klor, "Cl" ile sembolize edilen, atom numarası 17 olan ve halojenler arasında "en hafif" sıfatıyla ikinci sırada yer alan kimyasal bir elementtir. Periyodik tabloda Flor ile Brom arasında yer alır ve çoğunlukla bu elementlerin özellikleri aralarında orta düzeyde olduğu kabul edilir.

Klor, oda sıcaklığında sarı-yeşil renkte gözlemlenebilen bir gazdır. Aynı zamanda son derece reaktif bir element olan klor, güçlü bir oksitleyici ajan olarak da bilinir. Pauling ölçeğine göre elementler arasında en yüksek elektron afinitesine ve üçüncü en yüksek elektronegatifliğe sahiptir.

Havadan iki buçuk kat daha ağırdır ve -34 °C'de (-29 °F) sıvı hale gelir. Solunduğunda; boğulma, göğüste daralma, boğazda sıkışma ve şiddetli maruziyetten sonra akciğerlerde ödem (sıvıyla dolma) meydana gelir. Maruz kalındığında havadaki binde bir oranı birkaç dakika içinde ölüme neden olurken ancak milyonda birden daha az miktarı tahammül edilebilir ve zararsız düzeydedir. Hatta, klorun I. Dünya Savaşı'nda kullanılan ilk kimyasal gaz olduğu bilinmektedir.[1] Bu zehirli gaz, soğutulduğundda ve sıkıştırıldığında kolayca sıvılaştırılabilir.

Karanlık bir ortamda kömürün varlığıyla birlikte klor ve hidrojen kombinasyonu hızla gerçekleşir. Bir hidrojen jeti, klorda gümüşi bir alevle yanabilir. Hidrojene olan yüksek afinitesi, klorun hidrojen içeren birçok bileşikle reaksiyona girmesini sağlar.

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Klor, doğada tek başına bulunmaz. Yemek tuzu olarak da bildiğimiz sodyum klorür, en çok klor elde edilen mineraldir. Klor ayrıca "Carnallite" (magnezyum potasyum klorür) ve "Silvit" (potasyum klorür) minerallerinde de bulunur.

Sodyum klorür, gezegenimizin canlı kalacağı süre boyunca, okyanuslara sızmaya devam edecek olan çok çözünür bir tuzdur. İlk çağlarda; özellikle, kurumuş olan eski denizlerin yoğun olduğu bölgelerde, tuz yatağı ve tuz gölü gibi doğal oluşumlar bulunur. Bu yataklar da sıklıkla klorür çıkarmak için kullanılır. Tuzlu suyun (sodyum klorür çözeltisi) elektrolizinden her yıl 40 milyon ton klor gazı üretilmektedir. Bu işlem aynı zamanda birçok faydası bulunan sodyum hidroksit üretir.

Uygulama ve Kullanım Alanları

Klor, bakterileri öldüren bir dezenfektan işlevi görür. İçme suyu ve havuz suyunun arıtılmasında da sıkça kullanılır. Ayrıca; kâğıttan boyaya, tekstilden böcek ilaçlarına kadar yüzlerce tüketici ürünü yapmak için kullanılır. Üretilen klorun yaklaşık %20'si PVC yapımında kullanılmaktadır. PVC, pencere çerçevelerinde, araba iç mekanlarında, elektrik kablolarının yalıtımında, su borularında, kan torbalarında ve vinil döşemelerde kullanılan çok yönlü bir plastiktir.

Tüm Reklamları Kapat

Klorun bir diğer yaygın kullanımı ise organik kimya alanındadır. Oksitleyici ajan (oksidan, oksitleyici) olarak ve ikame reaksiyonlarında kullanılır. Farmasötiklerin %5'i, üretimlerinin bir aşamasında klor veya bileşiklerini kullanır. Geçmişte klor, kloroform ve karbon tetraklorür yapmak için yaygın olarak kullanılırdı. Bununla birlikte; bu kimyasalların ikisi de karaciğer hasarına neden olabileceğinin tespit edilmesinin ardından sıkı bir şekilde kontrol edilmeye başlandı.

Klorür iyonu yaşam için oldukça gerekli bir maddedir. Pozitif (esas olarak potasyum) iyonları dengelemek için çoğunlukla hücre sıvısında negatif bir iyon olarak bulunur. Ayrıca pozitif (esas olarak sodyum) iyonları dengelemek için hücre dışı sıvıda (kan) bulunur.

Tarihi

Hidroklorik asit (HCl) simyacılar tarafından ilk kimyasal çalışmalar zamanında dahi biliniyordu. Fakat klorun ayrıştırılması ve saf halinin elde edilmesi, ilk olarak 1774 yılında İsveç, Uppsala'da Carl Wilhelm Scheele tarafından gerçekleştirildi. Bu keşif esnasında; hidroklorik asit ile doğal olarak oluşan bir manganez dioksit olan MnO2 (mineral pirolüzit) bileşiği ısıtılmış ve böylece gaz formunda klor üretildi.

Bu üretimle birlikte; Scheele'nin "boğulma kokusu" olduğunu kaydettiği, asit solüsyonu vermek için suda çözünen yoğun, yeşilimsi sarı bir gaz oluştu. Bu gazın, turnusol kağıdını, renksiz yaprakları ve çiçekleri ağarttığı da aynı kayıtlar arasında yerini aldı. Humphry Davy ise bu bilgiyi 1807 yılında kişisel araştırmasına tâbi tuttu ve bu araştırma sonucunda klorun yalnızca "basit" bir madde sayılamayacağını aynı zamanda daha önceden de varlığı bilinmeyen yepyeni bir element olduğu sonucuna vardı. Bu bulgusunu 1810'da duyursa da bazı kimyagerlerin klorun "gerçek bir element" olduğunun kabulü bir on yıl daha aldı.

Etimolojisi

Carl Wilhelm Scheele, yeni bir elementin oksidi olduğunu varsayarak 1774 yılında klor gazının bir tanımını hazırladı. 1809'da kimyagerler, gazın saf bir element olabileceğini öne sürdüler ve bu bulgu, 1810'da Sir Humphry Davy tarafından onaylandı. Böylece bu element Antik Yunanca'dan "χλωρός", daha sonra romanlaştırılmış "khlôros", rengine göre "soluk yeşil" anlamına gelen "Chlorine" adını almış oldu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Önlem ve Güven

Klorun Sağlığa Etkileri

Klor, oldukça reaktif bir gazdır. Doğal biçimde oluşan bir element olan klorun en büyük kullanıcıları, etilen diklorür, klorlu çözücüler, polivinil klorür (PVC) reçineleri, kloroflorokarbonlar ve propilen oksit üreten şirketlerdir. Kâğıt şirketleri, kâğıdı ağartmak için klor kullanır. Su ve atık su arıtma tesisleri, hastalığı insanlara yayabilecek mikroorganizmaların su seviyelerini azaltmak için (dezenfeksiyon) klordan faydalanır.

Klor, vücuda kirli hava ile solunarak veya kontamine yiyecek veya suyla tüketildiğinde girer. Reaktivitesinden dolayı vücutta kalıcılığı yoktur. Klorun insan sağlığı üzerindeki etkileri, mevcut klor miktarına ve maruz kalma süresi ve sıklığına bağlıdır. Etkiler, ayrıca maruz kalan kişinin sağlığına veya maruziyet meydana geldiğinde çevrenin durumuna bağlıdır.

Klorun Çevresel Etkileri

Klor, su ile karıştırıldığında çözünür. Belirli koşullar altında havaya karışabilir. Havaya veya suya girdikten sonra klor diğer kimyasallarla reaksiyona girer. Suda inorganik malzeme ile klorür tuzları oluşturmak için ve sudaki organik malzeme ile klorlu organik kimyasallar oluşturmak için birleşir. Reaktivitesinden dolayı klorun toprakta hareket etmesi ve yeraltı sularına karışması pek olası değildir. Bitkiler ve hayvanların klor depolaması pek olası değildir. Bununla birlikte, laboratuvar çalışmaları, havadaki klora tekrar tekrar maruz kalmanın hayvanların bağışıklık sistemini, kan değerlerini, kalbini ve solunum sistemini etkileyebileceğini göstermektedir.

İlginç Bilgiler ve Diğer

  • Klor, doğada nadiren serbestçe bulunur. Diğer elementlerle (sofra tuzu NaCl gibi) veya kendisi Cl2 formuyla birleştirilmiş klor bulma olasılığınız çok daha yüksektir.
  • Klor, Dünya okyanuslarında en bol bulunan üçüncü elementtir.
  • Klor, Dünya'nın kabuğunda en çok bulunan 21. elementtir.
  • Klor, insan vücudunda en çok bulunan dokuzuncu elementtir.
  • Klor, eski bir kimyasal silahtır. Mukoza zarlarıyla reaksiyona girer ve cildi yakabilir. Milyonda 1000 parça civarındaki konsantrasyonlar tipik olarak birkaç nefesten sonra ölümcüldür. Klor gazı da havadan daha yoğundur ve tilki delikleri gibi alçak alanlarda yerleşir.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 17. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
27
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • Bilim Budur! 5
  • Muhteşem! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • İnanılmaz 3
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/04/2024 22:51:47 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9920

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Psikoloji
Aslan
Kuyruksuz Maymun
Yas
Evrimsel Tarih
Kırmızı
Kök Hücre
Önyargı
Tehdit
Lazer
Süt
Ufo
Dilbilim
Yapay Zeka
Ateş
Balıklar
Oyun
Sinir
Mikrobiyoloji
Sahtebilim
Elektrik
Koaservat
Şüphecilik
Pediatri
Periyodik Tablo
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
S. Aslan, et al. Klor. (9 Şubat 2021). Alındığı Tarih: 24 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9920
Aslan, S., Emektar, D. (2021, February 09). Klor. Evrim Ağacı. Retrieved April 24, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9920
S. Aslan, et al. “Klor.” Edited by Dilan Emektar. Evrim Ağacı, 09 Feb. 2021, https://evrimagaci.org/s/9920.
Aslan, Sevcan. Emektar, Dilan. “Klor.” Edited by Dilan Emektar. Evrim Ağacı, February 09, 2021. https://evrimagaci.org/s/9920.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close