Kelebeklerin Dünyası

Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Kelebekler, her gördüğümüzde içimizi kıpır kıpır eden başkalaşım (metamorfoz) olayının muhteşem ürünleridir. Doğa yürüyüşlerinde gözlerimiz her yerde kelebekleri arar. Bu kadar çok görmek istediğimiz ve hayran kaldığımız kelebekler hakkında ne kadar bilgiye sahibiz? Daha da önemlisi, acaba ne kadar doğru bilgiye sahibiz? Örneğin, kulaktan kulağa yayılmaya devam eden kelebeklerin ömrünün bir gün olduğu bilgisi bir mittir. Yetişkin kelebekler 1 hafta ila 1 yıl arasında yaşayabilirler; bir gün yaşayan bir kelebek türüne ise rastlanmamıştır.

Postacı kelebeği (Heliconius melpomene), Orta Amerika'dan Güney Brezilya'ya kadar olan bölgelerde yaşarlar. Görsel: Meltem Çetin Sever

Postacı kelebeği (Heliconius melpomene), Orta Amerika'dan Güney Brezilya'ya kadar olan bölgelerde yaşarlar. Görsel: Meltem Çetin Sever

 

Kelebekler, hayvanlar aleminin eklem bacaklılar şubesinde yer alan böcekler sınıfına ait Lepidoptera takımında yer alırlar. Güveler de bu gruba dahildir. 20.000 civarında kelebek türü vardır. Antarktika dışında dünyanın her yerinde gözlenebilirler. Lepidoptera kelimesi Yunanca’da pullu kanat anlamına gelir. Çok dikkatli bakıldığında kelebeklerin kanatlarında bu pulsu şekiller görülebilir; bunlar uçları yassılaşmış ve genişlemiş kıllardır. Diğer tüm böcekler gibi kelebekler de altı bacağa sahiptir; üç bölümden oluşan ana gövdesi (kafa, göğüs (orta bölüm) ve karın (kuyruk ucu)), ayrıca iki tane anteni ve iki tane de petek gözü vardır.

Türkçe adı Karanlık Ormanesmeri olan Speckled Wood. Palearktik bölgede (Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika'yı içine alan bölge) görülür. Görsel: Meltem Çetin Sever

Türkçe adı Karanlık Ormanesmeri olan Speckled Wood. Palearktik bölgede (Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika'yı içine alan bölge) görülür. Görsel: Meltem Çetin Sever

 

Kelebeklerin bitkiler dünyasında büyük bir önemi vardır: Polenleri bitkiden bitkiye taşıyarak meyvelerin, sebzelerin ve çiçeklerin yeni tohumlar üretmesine yardımcı olurlar. Hayvanlar dünyası açısından bakıldığında ise kelebekler besin zincirinin dibine yakındır. Kuşlar, memeliler ve diğer böcekler için (özellikle tırtıl aşamasında iken) yiyecek olurlar. Kelebekler soğukkanlıdır, yani vücut sıcaklıklarını ortama adapte edemezler ve vücut sıcaklıkları düşük olduğunda uçamazlar. Kış koşullarına dayanamayan kelebekler korunaklı yerlerde kış uykusuna dalarak yaşayabilirler. Ağaçların soyulmuş kabuk ve kütük gibi yerlerini kışlık alanları olarak kullanırlar. Herhangi bir aşamada (yumurta, larva, pupa veya yetişkin) uyuyabilirler ancak genellikle her tür sadece bir aşamada uykuda kalır.

Dryas iulia, Julia Heliconian ya da genellikle Julia kelebeği diye adlandırılır. Yaşam alanları Brezilya'dan güney Teksas ve Florida'ya kadardır. Görsel: Meltem Çetin Sever

Dryas iulia, Julia Heliconian ya da genellikle Julia kelebeği diye adlandırılır.Yaşam alanları Brezilya'dan güney Teksas ve Florida'ya kadardır. Görsel: Meltem Çetin Sever

Kelebeklerin Yaşam Döngüsü

Kelebeklerin yaşam döngüsünün dört aşaması vardır: yumurta, larva (tırtıl), pupa (krizalit ya da koza) ve yetişkinlik. Bu değişim sürecine metamorfoz (başkalaşım) denir. Metamorfoz, dişi kelebeklerin iğne başı büyüklüğündeki yumurtalarını bir yaprağa bırakmasıyla başlar. Yaprağa bırakmalarının sebebi, yaprakların oluşacak tırtıllara besin kaynağı olmasıdır. Yumurta dönemi birkaç gün sürer ve kırılan yumurtalardan tırtıllar çıkar. Yaklaşık iki hafta süren bu dönemde tırtıllar dört beş kez deri değiştirirler. Pupa döneminde ise tırtıl kendisini bir yaprağa baş aşağı asarak bir kabuk oluşturur ve yaklaşık 1 hafta kadar bu kozanın içinde kalır. Türüne bağlı olarak bu süreç bir yıldan fazla da sürebilir çünkü bazı kelebek türleri pupa olarak hazırda beklerler. Kelebek kozadan çıkarak kanatlarına kan pompalar ve kuruduktan sonra bir iki saat içinde uçmaya başlar.

Kelebekler Ne Yer Ne İçer?

Tırtıl aşamasında iken yaprak ve diğer bitki parçalarını ağızları ile koparıp çeneleri ile çiğner ve öğütürler. Tırtılların ihtiyaç duydukları her şeyi yedikleri bitkilerden aldıkları için su içmelerine gerek yoktur. Tırtılların aksine, kelebekler etrafta dolaşabilir ve daha geniş bölgelerde uygun yiyecekler arayabilirler. Kelebeklerin büyük bir kısmı çiçek nektarını tercih eder ve genellikle çeşitli sıvılarla beslenirler. Kelebeklerin ağızları yoktur; bunun yerine hortuma benzeyen tüpleri (iki adet) vardır. Ayrıca tat alma duyuları ayaklarındadır. İlk önce ayakları ile besini kontrol edip daha sonra da bu tüpler ile sıvıları emerler. Tüpleri kullanmadıkları zamanlarda spiral haline getirerek kapatırlar.

Kelebek hortuma benzeyen tüplerini kullanmadığı zaman kapatır. Görsel: Pinterest

Kelebek hortuma benzeyen tüplerini kullanmadığı zaman kapatır. Görsel: Pinterest

İngilizce’de Red Admiral olarak bilinen Vanessa atalanta kelebeği. Dünyanın bir çok bölgesinde görülmektedir. Görsel: Meltem Çetin Sever

İngilizce’de Red Admiral olarak bilinen Vanessa atalanta kelebeği. Dünyanın bir çok bölgesinde görülmektedir. Görsel: Meltem Çetin Sever

 

Kelebekler Nasıl Çiftleşir?

Erkek kelebekler kanatları doğru renk ve desende olan dişi kelebekleri ararlar. Bir erkek kelebek çiftleşmeye uygun bir dişi kelebek gördüğünde dişinin yakınında uçmaya başlar. Erkek kelebek feromon adı verilen özel kimyasalları serbest bırakarak kanatlarını normalden daha fazla çırpmaya başlar. Özel bir dans da yapabilir; eğer dişi kelebek ilgilenirse erkek kelebeğin dansına katılır. Çiftleşme sürecinde, erkek spermi dişiye geçer. Yumurtalar dişi yumurtlama tüpünden geçerken sperm tarafından döllenir. Erkek kelebekler sıklıkla çiftleştikten sonra ölürler. Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’nde Lepidoptera bölümünün sorumlusu olan Dr. Alberto Zilli şöyle diyor:

‘’Renkli kanatlar diğer kelebekler için bir işarettir. Böceklerin kendi türlerini karmaşık bir habitatta tanımasını mümkün kılar. Renkler ayrıca erkek ve dişileri ayırt etmelerini sağlar ki bu durum kelebeklerin eş arayışlarında hayati bir önem taşır.’’

Renkler karanlıkta işe yaramadığından geceleri uçan kelebekler diğer kelebeklere ulaşmak için akustik ve kimyasal sinyaller kullanırlar. Hem erkekler hem de dişiler birbirleriyle iletişim kurmak için koku salarlar. Zilli şöyle söylüyor:

‘’Birçok türde, dişinin erkeğin yaklaşmasına izin vermesinden önce erkeğin bir dans gösterisi yapması gerekir. Erkek zarif bir şekilde bir dişinin etrafında uçar ve kanatlarını daha hızlı çırparak kokusunun dişiye ulaşmasını sağlamaya çalışır.''

Bir kelebek çiftinin çiftleşme olayı. Görsel: Suradech Sribuanoy / Shutterstock

Bir kelebek çiftinin çiftleşme olayı. Görsel: Suradech Sribuanoy/Shutterstock

 

Kelebekler Ne Kadar Uzağa Uçabilir?

Kelebeklerin kanatları çok güçlüdür, çok farklı türde ve renkte kanatlara sahiptirler. Geniş kanatlılar uzun uzun süzülürken; ince kanatlılar hızlı uçup, çok hızlı yer değiştirebilirler. Bazı kelebek türleri inanılmaz uzaklıklara uçabilirler. Kışı daha sıcak bir yerde geçirmek için 5.000 kilometreden fazla göç edebilirler. Kral kelebekleri sonbaharda soğuklar gelmeden önce, Kuzey Amerika'dan Meksika'ya kadar uçarak 3.200 kilometre yol alırlar. İki ay kadar sürecek bu yolculuk boyunca nektarla beslenerek daha ılıman bir iklime göç etmiş olurlar. Bazı bilim insanları kelebeklerin Güneş'in konumunu bir pusula olarak kullanarak yollarını bulduklarını düşünürken, bazıları ise yön tayinini bulutlardan süzülen ışık dalgalarındaki değişiklikleri tespit ederek yapabildiklerini düşünüyor. Milyonlarca kelebek her sene güneye yolculuk yapıyor ve yavrulamak için baharda tekrar kuzeye gidiyor.

İngilizce adı Monarch olan Kral kelebeği (Danaus plexippus). Kral kelebekleri Kanada, Amerika Birleşik Devletleri, Yeni Zelanda, Avustralya, Kanarya Adaları, Azor Adaları ve Batı Avrupa'da yaşar. Görsel: Vikipedi

İngilizce adı Monarch olan Kral kelebeği (Danaus plexippus). Kral kelebekleri Kanada, Amerika Birleşik Devletleri, Yeni Zelanda, Avustralya, Kanarya Adaları, Azor Adaları ve Batı Avrupa'da yaşar. Görsel: Vikipedi


Ana Görsel: Meltem Çetin Sever (Kelebek türü: Vanessa atalanta)

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  1. Evrim Ağacı
  2. University of Kentucky
  3. Encyclopedia
  4. Just Fun Facts
  5. Wikipedia
  6. Natural History Museum

Ekosistemin Sosyal Platformu: iNaturalist

Benekli kalkan böceği (Rhaphigaster nebulosa)

Yazar

Katkı Sağlayanlar

Konuyla Alakalı İçerikler
  • Anasayfa
  • Gece Modu

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim