Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Kara Delikler, Bir Kuantum Parçacığı Olarak Modellenebilir mi?

Kara Delikler, Bir Kuantum Parçacığı Olarak Modellenebilir mi? Qanta Magazine
Bütün bir yerçekimi dalgası, sayısız parçacığından sadece birinin davranışıyla bilinebilir.
10 dakika
330

İki kara delik çarpıştığında, bu devasa çarpışma, kozmosun dokusunda dalgalara yol açar. Fizikçiler, bu kütleçekim dalgalarının Dünya'dan geçerken kaba hatlarını tahmin etmek için Albert Einstein'ın kütleçekim teorisini kullandılar ve bu kütleçekim dalgaları, birer kütleçekim dedektörü olan LIGO ve Virgo tarafından tekrar tekrar doğrulandı.

Ancak fizikçiler, olası tüm yankılanmaların ultra kesin şekillerini çıkarmak için Einstein'ın zorlu denklemlerini kullanmaya çalıştıkça bocalamaya başlıyorlar. Şu anda bilinmeyen bu ayrıntılar, yeni nesil gözlemevlerinin yakalaması gereken ince dalgalanmaları tam olarak anlamak için gerekli olacaktır.

Bu Reklamı Kapat

Neyse ki çözüm, hiç beklenmedik bir yerden gelebilir.

Son birkaç yılda, kuantum parçacıklarının gizemli davranışında uzmanlaşan fizikçiler, geliştirdikleri matematiksel araçlarını, uzaktan bakıldığında birer parçacığa benzeyen kara deliklere çevirdiler. Bunu yapan birkaç grup, son zamanlarda şaşırtıcı bir bulguya imza attılar: Adeta tek bir su molekülünü inceledikten sonra bir tsunaminin kesin siluetini öğrenebilirmişçesine, kütleçekimsel (veya elektromanyetik) bir dalganın davranışının, sayısız parçacığından yalnızca 1 tanesinin eylemleriyle tam olarak bilinebileceğini gösterdiler. Araştırmada yer almayan Pennsylvania Eyalet Üniversitesi'nden teorik fizikçi Radu Roiban şöyle diyor:

Bu Reklamı Kapat

Bunun mümkün olduğunu düşünmezdim ve hâlâ bu konuyu anlamakta biraz zorlanıyorum.

Sonuçlar, gelecekteki araştırmacıların, gelecekteki gözlemevlerinin kaydedeceği uzay-zamandaki daha keskin titremeleri yorumlamalarına yardımcı olabilir. Ayrıca kuantum parçacıkları, teorilerinin daha büyük gerçeklik seviyemizde meydana gelen olayları nasıl yakaladığını anlamada bir sonraki adıma işaret edebilir. Los Angeles California Üniversitesi'ndeki Bhaumik Teorik Fizik Enstitüsü'nde teorik parçacık fizikçisi olan Zvi Bern şöyle diyor:

Bu kuantum fikirleri ile gerçek dünya arasındaki kesin bağlantı nedir? İşte [araştırmaları] bununla ilgili. Bu, daha önce sahip olduğumuzdan çok daha iyi bir anlayış sağlıyor.
Zvi Bern, Los Angeles California Üniversitesi'ndeki Bhaumik Teorik Fizik Enstitüsü'nde teorik parçacık fizikçisi.
Zvi Bern, Los Angeles California Üniversitesi'ndeki Bhaumik Teorik Fizik Enstitüsü'nde teorik parçacık fizikçisi.
Penny Jennings-Qanta Magazine

Kuantum Hile Kodları

Prensipte çoğu fizikçi, kuantum denklemlerinin büyük nesneleri de işleyebileceğini umuyor. Ne de olsa büyük ölçüde elektron ve kuark bulutlarıyız. Ancak pratikte Newton yasaları yeterlidir. Bir güllenin havada çizeceği yayı hesaplıyorsak, bir elektronla başlamak mantıklı değildir. Bern, şöyle diyor:

Aklı başında hiç kimse, 'Kuantum teorisini düşünelim, bu sorunu çözelim ve klasik fiziği çıkaralım' diyerek bunu yapmaz. Bu aptalca olurdu.

Ancak kütleçekimi dalgası astronomisi, fizikçileri umutsuz ölçümleri düşünmeye itiyor. İki kara delik birbirine doğru spiral çizip birbirine çarptığında, ortaya çıkan uzay-zaman ajitasyonunun şekli, onların kütlelerine, dönüşlerine ve diğer özelliklerine bağlıdır. Fizikçiler, kütleçekimsel dalga tesislerinde hissedilen kozmik gürlemeleri tam olarak anlamak için, çeşitli kara delik eşleşmelerinin uzay-zamanı nasıl sallayacaklarını önceden hesaplıyorlar. Einstein'ın genel görelilik denklemleri tam olarak çözülemeyecek kadar karmaşıktır, bu nedenle LIGO/Virgo'nun bazı dalga biçimleri, hassas süper bilgisayar simülasyonlarından geldi. Bunlardan bazılarının hesaplanması bir ay kadar sürebilir. LIGO/Virgo işbirliği, simülasyonlardan ve diğer daha hızlı ancak daha kaba yöntemlerden bir araya getirilmiş yüz binlerce dalga formu koleksiyonuna dayanır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Parçacık fizikçileri, en azından bazı durumlarda daha hızlı ve daha doğru sonuçlar elde edebileceklerine inanıyorlar. Uzaklaştırılmış bir perspektiften bakıldığında, kara delikler aslında birazcık büyük atom altı parçacıklara benziyorlar ve fizikçiler, parçacıkların boşlukta çarpıştıklarında ne olacağını düşünmeye hâlihazırda onlarca yıllarını harcamış haldeler.

Max Planck Yerçekimi Fiziği Enstitüsü müdürü Alessandra Buonanno.
Max Planck Yerçekimi Fiziği Enstitüsü müdürü Alessandra Buonanno.
Andreas Klaer-Qanta Magazine

Bern, şöyle anlatıyor:

Yıllar içinde kütleçekim koşulları altında yaşanan kuantum saçılması konusunda son derece iyi olduk. Bu çok karmaşık hesaplamaları yapmamızı sağlayan tüm bu harika araçlara sahibiz.

Bu işte kullanılan ana araçlar, kuantum olaylarının olasılığını veren matematiksel ifadeler olan genlikler olarak bilinir. Örneğin, bir "dört noktalı" genlik, giren iki parçacığı ve çıkan iki parçacığı tanımlar. Son yıllarda, Bern ve diğer teorisyenler devasa, klasik karadeliklerin hareketine dört noktalı kuantum genlikleri uyguladılar ve son teknoloji dalga formu hesaplamalarının belirli parçalarının hassasiyetini eşleştirdiler ve hatta bazı durumlarda bunu aştılar. Max Planck Yerçekimi Fiziği Enstitüsü müdürü ve yerçekimi dalgalarının şeklini tahmin etme konusunda uzmanlaşmış ödüllü bir teorisyen olan Alessandra Buonanno şöyle diyor:

Bu araştırmacıların ilerleme hızı şaşırtıcı. Sınırları gerçekten zorluyorlar.

Hepsi Bir Arada

Klasik fizikçiler, bugüne kadar oldukça iyi bir nedenle genliklerden uzak durdular: Genlikler, sonsuzluklarla doludurlar. Dört nokta fonksiyonuyla tanımlanan bir çarpışma bile (hatırayın: iki parçacık girer, iki parçacık çıkar), geçici olarak herhangi bir sayıda kısa ömürlü parçacık üretebilir. Bir hesaplama ne kadar çok bu geçici parçacıkları dikkate alırsa, o kadar çok "döngü"ye sahip olduğu söylenir ve o kadar doğru olur.

Daha da kötüsü var: Dört noktalı bir fonksiyon sonsuz sayıda olası döngüye sahip olabilir. Ancak iki kara delik bir araya geldiğinde, tek olasılık, bir dört nokta fonksiyonu değildir. Araştırmacılar, ayrıca beş noktalı fonksiyonu (ek olarak bir de radyasyon parçacığı saçan bir çarpışma) ve altı noktalı fonksiyonu (iki parçacık üreten bir çarpışma) vb. fonksiyonları da işin içine katmalıdır. Bir yerçekimi dalgası, sonsuz sayıda "graviton" parçacığının bir koleksiyonu olarak düşünülebilir ve ideal bir hesaplama, her birini sonsuz sayıda döngüye sahip sonsuz sayıda fonksiyonla kapsayabilir.

Bu Reklamı Kapat

Kuantum kara deliklerinin nasıl sayıldığının infografisi. Çeviri: Ali Ahmet Turunç
Kuantum kara deliklerinin nasıl sayıldığının infografisi. Çeviri: Ali Ahmet Turunç
Merrill Sherman

Sonsuz genişlik ve derinlikteki bu kuantum samanlığında, genlik araştırmacılarının dalganın şekline katkıda bulunacak klasik iğneleri belirlemesi gerekiyor.

2017'de Yale Üniversitesi'nden Walter Goldberger ve California Teknoloji Enstitüsü'nden Alexander Ridgway, bir tür elektrik yüküne sahip çarpışan iki nesnenin yaydığı klasik radyasyonu incelediklerinde bir ipucu ortaya çıktı.[1] Yerçekimi ile diğer kuvvetler (çift kopya olarak bilinir) arasındaki ilginç bir ilişkiden ilham aldılar ve onu yüklü nesneleri kara delik analoglarına dönüştürmek için kullandılar. Dışarıya doğru yuvarlanan dalgaların şeklini hesapladılar ve şaşırtıcı derecede basit ve çarpıcı bir şekilde kuantum olan bir ifade buldular. Edinburgh Üniversitesi'nden bir teorisyen olan Donal O'Connell şöyle diyor:

Bazı terimlere gözlerinizi kapatmanız gerekiyor. Ama bana hesapladıkları şey, beş noktalı bir genlikmiş gibi geldi.

Merakları artan O'Connell ve meslektaşları, daha da fazla araştırma yaptılar. İlk önce iki büyük klasik cisim arasındaki çarpışmanın basit özelliklerini hesaplamak için genel bir kuantum çerçevesi kullandılar.[2] Ardından, Temmuz 2021'de bu yaklaşımı belirli klasik dalga özelliklerini hesaplamak için genişlettiler ve beş noktalı genliğin aslında iş için doğru araç olduğunu doğruladılar.[3]

Araştırmacılar, genlik samanlığında beklenmedik bir modele rastladılar. Klasik dalgaları incelemek için sonsuz sayıda genliğe ihtiyaç duymadıklarını gördüler. Bunun yerine, yalnızca tek bir radyasyon parçacığı içeren beş noktalı genlikte durabilirlerdi. O'Connell, şöyle anlatıyor:

Bu Reklamı Kapat

Bu beş noktalı genlik gerçekten önemli. Dalgayı oluşturan her graviton veya her foton, başka bir tane olduğu gerçeğini umursamıyor.

Daha ileri hesaplamalar, beş noktalı genliğin neden bize klasik dünya hakkında bilmemiz gereken her şeyi söylediğini ortaya çıkardı: Kuantum sonuçlarının iki tanımlayıcı özelliği vardır. Belirsizlik içlerine işlemiştir. Örneğin elektronlar, bulanık bir buluta yayılmış hâldedirler. Ek olarak, Schrödinger denklemi gibi onları tanımlayan denklemler, Planck sabiti olarak bilinen bir doğa sabitine sahiptir.

Donal O'Connell, Edinburgh Üniversitesi'nde teorik fizikçi.
Donal O'Connell, Edinburgh Üniversitesi'nde teorik fizikçi.
Matteo Sergola-Qanta Magazine

Dünya'da dalgalanan yerçekimi dalgası gibi klasik sistemler mükemmel derecede nettir ve görünürde hiçbir Planck sabiti ile tanımlanamaz. Bu özellikler, O'Connell'in grubuna, hangi genliklerin klasik olduğunu belirlemek için bir turnusol testi verdi: Bunların hiçbir belirsizliği olmamalı ve son tanımlamada Planck sabiti olamaz.

Grup, en basit beş noktalı genliğin, biri Planck sabiti olan ve diğeri olmayan iki "parçaya" sahip olduğunu buldu. İlk parça, güvenle göz ardı edilebilecek bir kuantum parçasıydı. İkincisi, klasik radyasyondu - ve kütleçekimi dalgası astronomisi için faydalı kısım da buydu.

Ekip, daha sonra dikkatlerini döngüsüz altı noktalı genliğe -iki radyasyon parçacığının emisyonuna- çevirdiler. Bu, genlik dalganın belirsizliğini verir, çünkü iki radyasyon parçacığına sahip olmak, alanı iki kez ölçmek gibidir. Her yerde Planck sabitleri varken, ilk bakışta genliği yorumlamak zordu.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Mühendisler İçin Uygulamalı İstatistik ve Olasılık
  • Sayfa Sayısı: 776
  • Basım: 1
  • ISBN No: 9786052823422
Devamını Göster
₺175.00
Mühendisler İçin Uygulamalı İstatistik ve Olasılık

Ancak sonucu ayrıntılı olarak hesapladıklarında, Planck sabiti olan terimlerin çoğu birbirini iptal etti.[4] Sonunda, O'Connell ve meslektaşları, altı noktalı belirsizliğin de klasik bir parçaya ve kuantum bir parçaya indirgenebildiğini buldular. Klasik belirsizlik, tam da olması gerektiği gibi sıfır çıktı. Ve kuantum kısmı yoktu. Başka bir deyişle, altı noktalı genliğin hiçbir klasik bilgisi yoktu. Geriye dönüp bakıldığında sonuç, bir şekilde kaçınılmaz görünüyordu. Ancak, parçaları ayrıntılı olarak incelemeden önce araştırmacılar, safça, altı noktalı genliğin hala ince bir klasik anlam taşıyabileceğini ummuşlardı. O'Connell şöyle diyor:

Bu saf kuantumdur. Bu, en azından benim için biraz şok ediciydi.

O'Connell, elektromanyetizma ile ilgili bir kuvvet üzerinde de çalışmıştı. Bu nedenle, sonucun kütleçekimi için de doğru olup olmadığını kontrol etmek için, Trinity College Dublin'den Ruth Britto ve diğerleri, iki büyük parçacık için döngüsüz altı noktalı genliği hesaplamak için çeşitli teknik kısayollar kullandılar.[5] Onun da klasik bir içeriği olmadığını buldular. Her iki sonuç üzerinde de çalışan Trinity College Dublin'den Riccardo Gonzo, şöyle diyor:

Hesaplamaları yapmadan bu sonuca inanmak zor.

Benzer bir mantık, araştırmacıları, daha yüksek döngülerde, beşten fazla noktaya sahip tüm genliklerin ya tamamen kuantum olacağını ve dolayısıyla göz ardı edilemez veya bilinen genliklerin daha basit bir işlevi olarak ifade edilebilir olacağını beklemeye yönlendiriyor. Bitmeyen bir belirsizlik ilişkileri geçit töreni, bunu garanti ediyor. Roiban, şöyle diyor:

Beklenti, kuantum alan teorisinin, klasik fiziği tanımlamasıdır. Bazı durumlarda, tam da sıfır belirsizliğe sahip olarak, bunu bu şekilde yaptığı ortaya çıktı.

Sonuç olarak, klasik dalgaları kuantum mekaniğinin dilinde açıklamak, araştırmacıların korktuğundan daha kolay olabilir. Roiban şöyle diyor:

Bir kütleçekimi dalgası ya da herhangi bir tür dalga, büyük ve sarkık bir şeydir. Bu, birçok küçük şeye bağlı olmalıdır. Ancak bir foton veya bir graviton bir kez çarpıştıktan sonra her şeyi bilirsiniz.

Birleşmelere Doğru Sürüklenme...

LIGO/Virgo kütleçekim dalgalarını aldığında, sinyal %10 dolaylarında gürültüye sahiptir. Uzay tabanlı LISA gibi geleceğin dedektörleri, uzay-zamandaki dalgalanmaları %99 veya daha iyi bir doğrulukla kaydedebilir. Bu netlik seviyesinde, araştırmacılar, kütleçekim dalgalarının, birleşen nötron yıldızlarının sertliği gibi çok sayıda bilgiyi ortaya çıkarmasını bekliyorlar. Kuantum genliklerini kullanarak dalgaların şeklini tahmin etmedeki son ilerleme, araştırmacıların bu bilgiyi açığa çıkarabileceklerine dair umutları artırıyor. Buonanno şöyle diyor:

Durumun gerçekten böyle olduğu ortaya çıkarsa, harika olur. Sonunda hesaplamayı kolaylaştıracağını düşünüyorum ama görmemiz gerekiyor.

Ancak şimdilik, gerçek hesaplama, astrofiziksel dalga formlarının genliklerden hesaplanması iddialı bir proje olmaya devam ediyor. Dört ve beş noktalı genlikler, kara delikler birbirinden "dağıldığında" veya bir kara delik bir diğerini bir sapan gibi fırlattığında ne olduğunu yakalayabilir ve teknik, şu anda sadece dönmeyen kara deliklerin dahil olduğu basit birleşmeleri anlamakta kullanılabilir.

Ancak mevcut durumlarında bu genlikler, kütleçekimi dalgası gözlemevlerinin tespit ettiği daha karmaşık birleşmeleri tam olarak tanımlamak için de umut vaadediyor. Genlik araştırmacıları, çok çeşitli birleşmeler için gerçekçi dalga formları hesaplamak için yöntemlerini değiştirebileceklerine inanıyorlar, ancak henüz bunu yapabilmiş değiller.

Kütleçekim dalgalarının ötesinde, araştırmanın genel doğası, belirsizlik ilkesinin kuantum samanlığını düzenleme biçiminin kuantum teorisinin diğer alanlarında yararlı olabileceğini gösteriyor. Genlikler arasındaki sonsuz ilişki dizisi, örneğin aylar sürebilen hesaplamalar için değerli rehberlik sağlayarak bağımsız çapraz kontrolleri mümkün kılabilir. Ve makro dünyamızı tanımlayabilen kuantum teorilerini, yapamayanlardan ayırt etmek için etkili bir test olarak hizmet edebilir. Roiban, sözlerini şöyle bitiriyor:

Geçmişte sezgiydi. Şimdi kesin bir kriter. Bu bir hesaplama yöntemi ve bir hesaplama yöntemiyle kavgaya tutuşmak çok zor.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Qanta Magazine | Arşiv Bağlantısı
  • ^ W. D. Goldberger, et al. (2017). Radiation And The Classical Double Copy For Color Charges. Physical Review D, sf: 125010. doi: 10.1103/PhysRevD.95.125010. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. A. Kosower, et al. Amplitudes, Observables, And Classical Scattering. (27 Kasım 2018). Alındığı Tarih: 8 Haziran 2022. Alındığı Yer: arXiv.org doi: 10.1007/JHEP02(2019)137. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Cristofoli, et al. Waveforms From Amplitudes. (21 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 8 Haziran 2022. Alındığı Yer: arXiv.org doi: 10.48550/arXiv.2107.10193. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Cristofoli, et al. The Uncertainty Principle And Classical Amplitudes. (14 Aralık 2021). Alındığı Yer: arXiv.org doi: 10.48550/arXiv.2112.07556. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. Britto, et al. (2022). Graviton Particle Statistics And Coherent States From Classical Scattering Amplitudes. Journal of High Energy Physics, sf: 1-48. doi: 10.1007/JHEP03(2022)214. | Arşiv Bağlantısı
  • A. Cristofoli, et al. The Uncertainty Principle And Classical Amplitudes. (14 Aralık 2021). Alındığı Tarih: 8 Haziran 2022. Alındığı Yer: arXiv.org doi: 10.48550/arXiv.2112.07556. | Arşiv Bağlantısı
  • C. Wood. How Gravity Is A Double Copy Of Other Forces. (4 Mayıs 2021). Alındığı Tarih: 8 Haziran 2022. Alındığı Yer: Qanta Magazine | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/06/2022 08:38:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11898

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Biyoloji
Hücreler
Psikiyatri
Evrimsel Psikoloji
Spor
Oyun
Kadın Sağlığı
Nobel Ödülü
Toprak
Öğrenme
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Renk
İhtiyoloji
Primat
Antikor
Wuhan Koronavirüsü
Evrim Kuramı
Genetik Değişim
Antik
Yıldız
Biyocoğrafya
Saldırı
Asteroid
Gaz
İklim
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.